Pomnik upamiętniający poległych mieszkańców wsi w czasie I wojny światowej, znajduje się tuż przy miejscowym kościele przy ulicy Podmiejskiej. Współrzędne pomnika: 53°31’53.9″N 14°53’13.8″E
fot. Zdjęcie pomnika z początku lat 30-tych. Zdjęcie z kolekcji Wojciech Janda
Czytaj dalej „Podańsko – (do 1945 Puddenzig)- pomnik poległych mieszkańców wsi podczas I WŚ”Cmentarz ewangelicki znajduje się przy drodze do Zabrodzia, tuż za wsią po lewej stronie. Cmentarz w formie kwadratu o wymiarach 34 x 36 metrów z wyraźnie zarysowaną aleją drzew. Został założony w drugiej połowie XIX wieku.
Wieś została założona przez miasto Szczecin w roku 1725 na obrzeżu lasu w pobliżu rzeki Krępy. Nazwa wsi powstała od uroczyska leśnego będącego dawniej wilczym gniazdem. W XIX wieku wieś połączona została z dobrami Świętej w jedno dominium będące własnością Szczecina. W 1905 roku w było tu kilkanaście zagród i 189 mieszkańców. Po roku 1945 wieś otrzymała nową nazwę Jedliny, opuszczona i nie zasiedlona uległa rozbiórce w latach pięćdziesiątych i przestała istnieć.
fot. Zdjęcie wioski z lat 40-tych. Pochodzi ze zbioru Alexa Krahna, którego potomkowie mieszkali w tej wsi.
Wieś znajdowała się około 3 km na północ od miejscowości Święta.
Tereny rozciągające się wzdłuż zachodniej strony Domiąży zostały w roku 1312 nadane przez księcia Otto I miastu Szczecin. Miasto wówczas sprowadziło tu pierwszych kolonistów, którzy na osuszonych terenach zakładają pierwszą osadę leżącą ok. 3 km na północ od dzisiejszej wsi Święta. Pierwotna nazwa powstałej wsi brzmiała Raddun potem Radunschen Berg. Trudno dostępny podmokły teren zahamował jednak na długo proces osadniczy tych ziem. Założona wieś podupada. W roku 1750 król pruski Fryderyk II nadaje ją generałowi von Stille, który sprowadza nowych kolonistów i nadaje jej nową nazwę Schwabach. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1754 roku, kiedy to była własnością miasta Szczecin, a następnie Jana Christiana Schwanka. Następnie należała do rodzin Marquardt, Karola Fryderyka Juliusza Campa, Edwarda Schwinninga oraz Carla Theodora Gustava Kickebuscha. W początkach XX wieku wieś ponownie staje się własnością Szczecina.
Raduń rok 1925 ,fot. z kolekcji Wojciech Janda
Wieś Łękinia leżała około 3 km na zachód od Klinisk Wielkich.
Wieś została założona w latach 1750/1751 przez Johann Friedrich Sydow, właściciela huty szkła koło Czarnej Łąki (Bergland)
W 1779 roku, mieszkało tu 20 rodzin. Ale już 1865 roku były to 72 rodziny w ilości 313 osób.
Wg spisu z 1905 roku mieszkało tutaj 209 mieszkańców. W roku 1925 mieszkało ich już tylko 149 z czego 87 mężczyzn i 67 kobiet, którzy zamieszkiwali 42 domy mieszkalne. Wszyscy mieszkańcy byli protestantami i należeli do parafii w Lubczynie.
W 1939 roku miejscowość liczyła 142 mieszkańców.
Od 1750 roku wieś należała do powiatu Saatzig. W 1815 roku po reformie administracyjnej miejscowość należała do powiatu Randow, a od 15.10.1939 do powiatu Naugard (Nowogard).
W okresie II wojny światowej częściowo zniszczona, po wojnie opuszczona i nie zamieszkana. Dziś praktycznie niewidoczne jej ślady, poza zniszczonym i zdewastowanym cmentarzem.
Czytaj dalej „Łękinia (do 1945 Friedrichsdorf)”Wieś jest położona ok. 1 km na północny zachód od drogi krajowej nr 6, w tym miejscu pełniącej funkcję północnej obwodnicy Goleniowa, ok. 2 km na północ od miasta.
Ślady osadnictwa na terenie wsi sięgają epoki neolitu, co potwierdza odnalezienie kilku osad na wzgórzu na wschodnim krańcu wsi, a na nich narzędzi kamiennych i elementów uzbrojenia ludności kultury amfor kulistych i kultury ceramiki sznurowej. Następnie, w epoce brązu powstała tu osada rolnicza, co potwierdza znalezisko cmentarzyska urnowego. Prawdopodobnie istniała tutaj również osada odkryta przed wojną kultury łużyckiej i kultury jastorfskiej z epoki żelaza.
Pierwsza wzmianka o Żółwiej Błoci pochodzi z 1328 roku, kiedy to książę Barnim III Wielki przekazał ją miastu Goleniów. Osada powstała najprawdopodobniej w XIII wieku i miała charakter obronny. Wtedy była własnością książąt pomorskich. Do XVIII wieku była jedną z dwóch wsi (obok Miękowa), należących do miasta. W XIX wieku miasto, w ramach odszkodowania dla Żółwiej Błoci, założyło kolejną wieś, Gollnowshagen (Białuń), zlikwidowano wtedy największe gospodarstwa. W 1784 we wsi było 16 gospodarstw chłopskich i 8 chałupniczych. W roku 1820 posiadała już 41 domów mieszkalnych i oprócz chłopów mieszkali we wsi rzemieślnicy (w roku 1847 – 1 szewc, 2 krawców, 2 kowali i 2 handlarzy oraz pracownicy najemni utrzymujący się z pracy stałej poza rolnictwem).
fot. Zabudowania gospodarcze w Żółwiej Błoci w roku 1932.
We wsi znajdował kościół oraz dwa cmentarze- pierwszy przy kościele, a drugi został założony w drugiej połowie XIX wieku w znacznym oddaleniu od wsi, ok. 1 km na północny –zachód od wsi w lesie. Obecny kościół p.w. św. Antoniego powstał w 1932 roku z inicjatywy części mieszkańców należących do kościoła metodystów.
Pierwotny kościół o rodowodzie średniowiecznym został rozebrany po wojnie. Kościół stał na nawsiu, gdyż wieś została założona na planie owalnicy. Na początku XX wieku wieś powiększała się i rozbudowała się w stronę Białunia.
fot. Zdjęcia kościoła i jego wnętrza z 1949 roku. Zdjęcia zakupione na www.fotomemoria.pl
Na dawnym cmentarzu przykościelnym stoją dwa głazy stanowiące pomnik poświęcony mieszkańcom wsi poległym na frontach I wojny światowej. Na jednym a nich znajdują się nazwiska poległych.
Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:
1734: 27 Feuerstellen, vermutlich 150-200 Personen
1734 – 150-200 mieszkańców
1811 – 243 mieszkańców
1814 – 188 mieszkańców
1820 – 306 mieszkańców
1828 – 278 mieszkańców
1834 – 330 mieszkańców
1840 – 378 mieszkańców
1843 – 432 mieszkańców
1871 – 465 mieszkańców – w tym 231 mężczyzn i 234 kobiet ,105 dzieci poniżej 10 roku życia. W tym 333 osoby powyżej 10 roku życia, umiejące czytać i pisać
1905 – 359 mieszkańców
1912 – 393 mieszkańców
1925 – 396 mieszkańców
1939 – 386 mieszkańców
2000 – 196 mieszkańców
Mapa Żółwiej Błoci przez 1945 rokiem
Wieś jest położona na zachód od drogi nr 3 i 6 (obwodnica miasta Goleniowa), na skraju Puszczy Goleniowskiej.
Na terenie miejscowości znajdują się bardzo liczne stanowiska archeologiczne. Ze znalezisk wynika, że tereny te były zamieszkane już 8 tys. lat temu przez kultury mezolityczne, następnie przez stosunkowo rzadką na tym terenie kulturę ceramiki dołkowo-grzebykowej i kolejno przez kulturę pucharów lejkowatych, amfor kulistych, ceramiki sznurowej, najliczniejszą na tym terenie kulturę łużycką i wreszcie na północno-wschodnim krańcu wsi znajdują się pozostałości osady wczesnosłowiańskiej z VIII w. Wśród przedmiotów znaleziono m.in. mezolityczny kościany harpun, topory kamienne – głownie kultury ceramiki sznurowej, gliniane naczynia, haki, sita i liczne narzędzia z kości i kamienia.
W 1314 tereny te stały się własnością miasta Goleniowa. Sama wieś została założona w XIX wieku, kiedy miasto wydzieliło z tego terenu kilkanaście działek kolonizacyjnych. W II połowie XIX stulecia Żdżary były wsią o zabudowie nieregularnej, złożoną z kilku mniejszych osad. Przed wojną znajdowała się tutaj szkoła, w której istniało muzeum zabytków archeologicznych ówcześnie znane niemal w całej Europie oraz poczta. Z analizy mapy z 1888 r. dokładnie widać, że ówczesna wieś złożona była z kilku osad, a największa Eichberg dała nazwę całej miejscowości.
fot. Zdjęcie szkolne wykonane przed budynkiem szkoły w roku 1927
Zabudowa wsi pochodzi z XX wieku, jest to wieś nieregularna, jednak główna oś znajduje się wzdłuż głównej drogi.
Nieopodal, w zagajniku znajduje się kamień pamięci mieszkańców Żdżar i Łaniewa, którzy zginęli na frontach I wojny światowej.
Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:
1905 – 153 mieszkańców
1925 – 32 mieszkańców
2000 – 122 mieszkańców
Mapa Żdżar przed 1945 rokiem
Wieś leży ok. 2 km od jeziora Dąbie, przy drodze Lubczyna – Szczecin, administracyjnie bezpośrednio graniczy z miastem Szczecinem.
Nazwa wsi pochodzi od protegowanego generała króla Fryderyka II o nazwisku Arnim. Początkowo teren przeznaczony pod kolonizację nazywał się Henningshorst i taką nazwę otrzymała wieś. Nazwa ta przetrwała 20 lat, a potem na rozkaz króla zmieniono nazwę na Arnimswalde.
Pierwsza wzmianka o Załomiu pochodzi z wieku XVIII. W ramach kolonizacji wewnętrznej, wydzielono w roku 1747 z posiadłości miejskich Dąbia 1439 mórg ziemi uprawnej oraz 1833 morgi lasów i pastwisk i na tym obszarze założono wieś kolonizacyjną. Pierwsi koloniści pochodzili z Holandii. W następnych latach liczba indywidualnych gospodarstw wzrosła do 38, uprawiających 576 mórg. Na reszcie terenów zamieszkiwało spoko robotników i rzemieślników: 1 krawiec, 1 szewc, 1 piekarz, 1 kupiec spożywczy i oberżysta.
Słabe ziemie nie sprzyjały jednak rozwojowi wsi. Nie można było wykorzystać łąk, ponieważ często były zalewane wadą, mimo to hodowla bydła była duża. W 1864 roku we wsi było 50 koni, 200 krów, 25 owiec, 10 świń. Część mieszkańców za główne swoje zajęcie przynoszące dochód uważało rybołówstwo. We wsi wybudowano wiatrak holenderski. Na terenie Załomia występowały również źródła słone. Wzmianki o warzeniu soli w Dąbiu pochodzą już z XII wieku, korzystało ono z solanek leżących w wąwozie między Załomiem, a łąkami nad jeziorem Dąbie. Po dawnych solankach pozostała nazwa topograficzna Solanki.
W 1822 roku wzmiankowany był tutaj folwark, należący do Schrodera, który liczył 210 ha ziemi o profilu hodowlanym. W latach 30-tych XX wieku folwark należał do Paula Schrodera i było to gospodarstwo mleczarskie. We wsi znajdował się kościół z cmentarzem i stacja kolejowa.
Kościół rozebrano po wojnie, a na miejscu tym zbudowano kościół pw. Przemienienia Pańskiego oraz plebanię.
W Załomiu w latach 30-tych XX wieku powstała fabryka.
W 1934r. szczecińska firma Stoewer-Werke uruchomiła w Załomiu produkcję silników, do wytwarzanych przez siebie samochodów. Od 1938 roku zakład został przejęty przez Pommersche Motorenbau GmbH (PoMo), z siedzibą przy Seeweg 16 / ul. Żaglowa 16 w Dąbiu – dziś w tym budynku mieści się przedszkole. Firma na mocy licencji, rozpoczęła seryjną produkcję silników lotniczych jako kooperant Junkers & Co. Warmwasser-Apparatefabrik w Dessau. W okresie rozbudowy niemieckich sił powietrznych Luftwaffe, zakład zwiększał produkcję w miarę wzrostu liczby samolotów oraz wprowadzania nowych modeli.
fot. Między innymi do widocznych na zdjęciu Ju-88 produkowano w Załomiu silniki
Wybuch II wojny światowej jeszcze bardziej zintensyfikował produkcję. W zakładzie pracowało kilka tysięcy pracowników (od 3 do 5 tysięcy). Poza Niemcami zatrudnieni byli Polacy, Holendrzy, Duńczycy, Czesi, Francuzi, Anglicy i inne narodowości. Wszyscy obcokrajowcy mieszkali w drewnianych barakach (Arbeitslager Arnimswalde), zlokalizowanych obok fabryki. Niemcy zatrudnieni w tej fabryce mieszkali w domkach zlokalizowanych obok zakładu oraz w specjalnie wybudowanym osiedlu w lesie pomiędzy Załomiem a Kliniskami. Na terenie zakładu każdy pracownik przypisany był do swojego miejsca pracy i nie wolno mu było bez specjalnego zezwolenia przemieszczać się do innej hali. W czasie wolnym od pracy mogli się oni poruszać po okolicy z możliwością odwiedzania Dąbia. Każdy posiadał dokument stwierdzający zatrudnienie w fabryce. Biorąc pod uwagę ogromne znaczenie całego regionu przemysłowego Szczecina (stocznie, fabryka benzyny syntetycznej w Policach, fabryka w Załomiu) wojska alianckie dokonały w dniu 11 kwietnia 1944 r. nalotów na cele przemysłowe północnych Niemiec – na samą fabrykę w Załomiu spadło ok. 85 ton bomb odłamkowo-burzących oraz zapalających. W wyniku bombardowań fabryka została poważnie zniszczona, a dostawy do zakładów Junkers części oraz wyremontowanych silników zostały niemalże wyeliminowane, zdecydowanie zmniejszając tym samym siłę rażenia Luftwaffe.
Po wojnie zakład początkowo był w posiadaniu wojsk radzieckich, a następnie władze polskie zorganizowały tu składowisko złomu metalowego. Następnie zakład przejęły Państwowe Zakłady Zbożowe (PZŻ), które w ocalałych elementach hal fabrycznych składowały zboże. W roku 1957 w Centralnym Zarządzie Przemysłu Kablowego zapadła decyzja o budowie nowej fabryki. Zdecydowano, że najwłaściwszym będą obiekty po byłej niemieckiej fabryce przemysłu lotniczego w Załomiu. O tworzeniu państwowego przedsiębiorstwa pod nazwą: „Szczecińskie Zakłady Wytwórcze Materiałów Elektrotechnicznych w Budowie” poinformowano w zarządzeniu ministra przemysłu ciężkiego w dniu 12 sierpnia 1957 r. Przekazanie 300 hektarowego terenu przez PZŻ nowemu przedsiębiorstwu nastąpiło 09 listopada 1957 r. Na początku produkowano przewody o prostej konstrukcji, z czasem większość produkcji stanowiły przewody o wysokim stopniu zaawansowania technologicznego. Uruchomiono szkołę przyzakładową, zaczęto werbować pracowników z kraju. Powstał hotel robotniczy, osiedla zakładowe, przedszkola, szkoły, przychodnia, klub fabryczny. W 1960 roku zakład zyskał nazwę Fabryki Kabli „Załom” i pod tą nazwą funkcjonował do początku XXI wieku, z krótką przerwą w latach 1976-1979, kiedy nosił nazwę Fabryka Przewodów Elektrycznych „EMA Załom”. W lutym 1989 roku, w wyniku fuzji trzech największych kablowni w Polsce, zakład wszedł w skład grupy „Elektrim – Kable Polskie” S.A. Rok 2002 natomiast zaowocował przejęciem grupy przez „Tele-Fonika KFK” S.A. Powstała grupa „Tele-Fonika Kable” S.A., a sama fabryka w Załomiu – przyjęła nazwę nowej spółki stając się jej zakładem produkcyjnym – powstał Zakład Szczecin.
Około 2 km od wsi w kierunku Dąbia znajduje się obelisk poświęcony żołnierzom, którzy zginęli na frontach I wojny światowej. Jego funkcję zmieniono po wojnie na pomnik zasłużonych meliorantów.
Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:
1747 – 24 mieszkańców
1790 – 378 mieszkańców
1874 – 493 mieszkańców
1939 – 391 mieszkańców
2009 – 863 mieszkańców
Mapa Załomia przed 1945 rokiem
Wieś położona jest przy drodze łączącej Widzieńsko z drogą nr 3, na Równinie Goleniowskiej porośniętej sosnowymi i mieszanymi lasami Puszczy Goleniowskiej.
W momencie zakładania wsi, otrzymała ona nazwę na cześć księżniczki Amalii von Preußen, siostry Fryderyka II Wielkiego, króla Prus.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1746 roku, kiedy to zatwierdzono plan założenia owczarni Amalienhof w powiecie Stepenitz (Stepnica) i osiedla dla 8 chłopów małorolnych i 12 zagrodników. W 1751 roku, osiedlono 12 małych rodzin na nowej farmie owiec na tzw. „Brande”(podejrzewam że była to nazwa geograficzna, miejsca gdzie dziś znajduje się wioska- lecz dziś nie można jej odnaleźć na żadnych mapach).
fot. Projekt Holländerei autorstwa mistrza budowlanego Schwatcke, 1751 r. Archiwum Państwowe Szczecin
Czytaj dalej „Wierzchosław (do 1945 Amalienhof)”Wieś jest położona przy drodze prowadzącej na Stargard, nad rzeką Wisełką, na Równinie Nowogardzkiej, w niewielkiej dolinie otoczonej przez wzgórza – drumliny. Istnieje także Gajówka o tej samej nazwie, która posiada osobny status niż wieś. Tarnówko Gajówka leży nieco bardziej na północ niż osada.
