Brama Wolińska w Goleniowie

Jedyną ocalałą do czasów współczesnych bramą miasta, jest Brama Wolińska. Obok niej płynęła prawa odnoga Strumienia Młyńskiego, który służył jako fosa.

                Jest ona usytuowana w północnej części obwarowań i reprezentuje typ bramy szczytowej, należącej obecnie do najlepiej zachowanych, w niezmienionej formie na Pomorzu Zachodnim. Założona została na rzucie prostokąta, zbudowana jest w 1/4 z kamienia obejmującego część dolną do wysokości ostrołukowego przejazdu i w trzech czwartych z cegły. Główna elewacja – zewnętrzna i wewnętrzna mają odmienne rozwiązania kompozycyjne ścian, przy czym o elewacji wewnętrznej zadecydowały bardziej względy estetyczne, a przy zewnętrznej obronne. Cała elewacja zewnętrzna podporządkowana jest rozwiązaniom obronnym i wykazuje umiarkowaną oszczędność detalu architektonicznego. Do wysokości trzeciego piętra w występie muru znajduje się nisza zamknięta półkolistym łukiem, w bokach, której umieszczone zostały prowadnice. Poruszała się w nich ciężka, kuta żelazna krata, zwana broną. We wnęce na wysokości pierwszej kondygnacji widoczne są zamurowane dwa szczelinowe otwory strzelnicze, wyżej cztery ceglane wsporniki a w trzeciej kondygnacji, w półkolistym łuku trzy wnęki okienne. Można przypuszczać, że pierwotnie na poziomie trzeciej kondygnacji znajdowała się drewniana galeria, z której obrońcy mogli bronić otworu bramnego.

Na wysokości czwartej kondygnacji, znajdują się jeszcze trzy otwory okienne zakończone łukami odcinkowymi, które jak można przypuszczać były dawniej strzelnicami. Ceglana elewacja wewnętrzna bramy tworzy kompozycję o charakterze wertykalnym (pionowym) podkreślając wysokość, strzelistość i lekkość budowli. Cała ściana została podzielona lizenami (płaski lub pionowy występ w murze zewnętrznym, który ma znaczenie konstrukcyjne) na pięć równych, pionowych pól, które przechodzą w schodkowy szczyt ozdobiony żabkami na krawędziach. Cały schodkowy szczyt wzbogacony został wielobocznymi pineklami (strzeliste wieżyczki o czworobocznym trzonie z daszkiem) wychodzącymi z lizen. Wysokość całej bramy wynosi 26 m, a ze sterczyną 29,85 m, natomiast wysokość otworu bramnego wynosi 5,25 m, szerokość 4,85 m, a długość przejazdu 10 m.

Zachowaną ciekawostką w Bramie Wolińskiej są otwory w jej ścianach ograniczających przejazd od strony wewnętrznej. W otworach umieszczano przestępców. Skazany w takiej niszy wystawiony był na publiczne potępienie. Zdarzało się, że podpierały go dzidy lub lance, aby nie mógł się wychylić. W okresie kary obserwowany był przez wjeżdżających i wyjeżdżających do i z miasta oraz strażników. W Bramie znajdował się także karcer, połączony ze światem zewnętrznym niewielkim otworem – lufcikiem.

fot. Zdjęcia nieznanego autora, górne z roku 1949, dolne 1974 rok, a ostanie rok 2018. Kolekcja Wojciech Janda

Bezpośrednio po wojnie nazywaną ją Bramą Chrobrego. Przez wiele lat obiekt stał niewykorzystany i niszczał. Nie potrafiono znaleźć dla niego sensownego przeznaczenia. Przez wiele lat Brama służyła jako nielegalna pijalnia alkoholu, a czasami jako toaleta.

Na przełomie 1959 i 1960 r. obiekt został częściowo wyremontowany i w 1960 r. zorganizowano tu pod patronatem Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK) Muzeum Ziemi Goleniowskiej. Na pewien czas zostało ono zamknięte, ponieważ w latach 1968 – 1972 prowadzono kolejny, gruntowny remont Bramy Wolińskiej. Remont przeprowadzono głównie wysiłkiem społecznym goleniowskich rzemieślników.

fot. Zdjęcia z roku 1947. Zakupione na www.fotomemoria.pl

W 1968 r. uruchomiono w niej Izbę Pamięci Narodowej – funkcjonowała do 1975 r. Wiązało się to z obchodami 700-lecia Goleniowa.

W latach 1963-1966 siedzibę w Bramie Wolińskiej posiadała Biblioteka Pedagogiczna, Zarząd Oddziału Powiatowego Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz Klub Nauczyciela. Stan Bramy w tym czasie nie zachęcał do jej odwiedzania (brak ogrzewania, podrapane ściany, dziurawe podłogi, wąskie strome schodki, brak urządzeń sanitarnych).

Pomieszczenia w wyremontowanej Bramie otrzymał Powiatowy Dom Kultury (PDK) oraz Goleniowskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne. Od 1 czerwca 1975 r. swoją siedzibę znalazł tu Goleniowski Dom Kultury (dwie kondygnacje – kolejne dwie kondygnacje zajmowała Izba Pamięci, gdzie były zgromadzone dokumenty, mundury i inne pamiątki z okresu 2. wojny światowej, dokumenty pierwszych osadników ziemi goleniowskiej oraz zdjęcia i eksponaty obrazujące rozwój miasta po 1945 r. Izbę zamknięto. Nie wiadomo co się stało z jej eksponatami.

fot. Zdjęcie z 1990 roku. Autor Jacek Panek

W 2003 r. dzięki wsparciu Unii Europejskiej zabudowano przejazd Bramy Wolińskiej i urządzono w nim Salę Historii Miasta, Centrum Informacji Turystycznej oraz Salę Tradycji 2. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Kraków”. Sala Historii Miasta w 2008 r. przeniesiona została do Ośrodka Dokumentacji Dziejów Ziemi Goleniowskiej przy ul. Pocztowej 2, podobnie jak nieco później Sala Tradycji 2 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Kraków”.

W latach 2014-2015 Brama Wolińska została po raz kolejny, tym razem bardzo gruntownie wyremontowana.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *