Rzystnowo (do 1945 Rissnow)

Wieś położona na 6 km na zachód od Przybiernowa, przy drodze łączącej Przybiernów ze Stepnicą.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1380 roku. W kronikach jej nazwa zmieniała się co kilkadziesiąt lat. W 1380 roku brzmiała Rusperssnowe, w 1443 Ruspesnow, 1469  Risbernow i Rusbesnowe, w 1539 Ruspersnow.

W latach 20-tych XX wieku prowadzono w pobliżu wioski badania archeologiczne w trakcie, których odnaleziono kamienny topór z epoki kamiennej.

W skład wioski zaliczano również okoliczne osady, przysiółki i leśniczówkę : Volwerk Elis, Forsthaus Elsenau, Ganggelbusch, Kolk, Seegraben. Co ciekawe leśniczówka Forsthaus Elsenau znajdowała się tuż koło dzisiejszego Widzieńska.

Leśniczówka Elsenau- widokówka ze zbiorów autora

Czytaj dalej „Rzystnowo (do 1945 Rissnow)”

Miodowice (do 1945 Medewitz)

Miodowice leżą około 5 kilometrów na zachód od Przybiernowa. Po 1945 roku przez pewien okres wieś nosiła nazwę Niedźwiedzica.

Nazwa wsi Medewitz pochodzi prawdopodobnie z języka serbsko-chorwackiego i oznacza „miejsce miodu” .

 Wioska przed 1945 rokiem należała do powiatu kamieńskiego (Kreis Kammin).

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z roku 1321. W 1364 biskup kamieński Johann von Kammin sprzedaje wioskę komornikowi z Przybiernowa ( Pribbernow) Bertholdowi von Bandelin, która posiadała 270 morgów i 3 chałupników. W latach 1500-1507 wioska znajdowała się w zastawie u rodziny von Flemming. Została odkupiona w 1507 roku przez część członków kapituły katedralnej i  powróciła w całkowite posiadanie biskupa kamieńskiego w 1531 roku. W 1684 mieszkało we wsi 9 pełnych rolników z 450 morg.

Widokówka ze zbiorów autora. Na zdjęciu górnym budynek szkoły, poniżej zajazd.

Czytaj dalej „Miodowice (do 1945 Medewitz)”

Kartlewo (do 1945 Kartlow)

Wieś leży na wschód od trasy S-3 łączącej Szczecin ze Świnoujściem, na wysokości Brzozowa.

Wieś położona w gminie Przybiernów powiatu goleniowskiego.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1380. Później wymieniana w księgach klasztornych z 1438 roku jako własność Laurenz Witstold. Według Brüggemanna wieś była starym lennem rodziny von Borde, którzy są po raz pierwszy wymieniani w 1583 roku. W 1588 von Borde jest właścicielem Panfin i Kartlow. W 1628 roku Henning Borde został opodatkowany. W 1649 we wsi mieszkało 10 rolników i dwóch chłopów bezrolnych.

Czytaj dalej „Kartlewo (do 1945 Kartlow)”

Dzisna (do 1945 Dischenhagen)

      Wieś jest położona w północnej części Puszczy Goleniowskiej nad rzeką Gowienicą, w odległości ok. 18 km na północ od Goleniowa oraz 1,5 km na zachód od stacji kolejowej w Łoźnicy. Nieco na południe od wsi przebiegała również linia kolei wąskotorowej prowadząca z Łoźnicy do Stepnicy.

Pochodzenie nazwy pochodzi prawdopodobnie z języka wendyjskiego lub czeskiego. W 1280 roku wieś zwała się Dysko, 1283 Zdiseko w wendyjskim Zdešek.

W trakcie prowadzonych badań archeologicznych z początku XX wieku, na polu koło Lüttmannshagen ( Budzieszewice) odnaleziono zdobione naczynie gliniane z okresu wendyjskiego.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1311 roku, kiedy to wymieniany jest rycerz Wozeke de Diseko  jako świadek sprzedaży przez miasto Wolin, kapitule katedralnej w Kamieniu rocznej renty dla jednej z wikarii.

fot. Zajazd Beise w Dziśnie – rok 1923. Widokówka z kolekcji Wojciech Janda

Czytaj dalej „Dzisna (do 1945 Dischenhagen)”

Budzieszewice (do 1945 Luttmannshagen)

Wieś położona w Gminie Przybiernów w powiecie goleniowskim, na północ od miejscowości Dzisna, nad rzeką Gowienica.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z roku 1595, kiedy to w w kronice metrykalnej w Kantreck ( Łoźnica) wymieniany jest 1 chałupnik i 123 ½ łana chłopskiego. W 1628 roku wymienianych jest tutaj 2 chłopów małorolnych z których każdy posiadał ¼ łana ziemi.  W 1717 wymieniane są nazwiska 2 chłopów z których każdy posiada 1 łan ziemi i wymieniane są 2 łany jako własność posiadłości. W latach 1737 – 1760 wieś wraz z majątkiem w Łoźnicy, w wyniku koligacji rodzinnych znajdowała się w posiadaniu rodziny von Podewils.

Czytaj dalej „Budzieszewice (do 1945 Luttmannshagen)”

Brzozowo (do 1945 Bresow)

Wieś jest położona przy drodze krajowej nr.3 między Przybiernowem a Wolinem.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1321 roku.

W XV wieku wieś została rozbita na dwie części A i B. Brzozowo A było starym lennem rodziny Guntersberg (wzmianka z lat 1490 i 1506). W 1649 r.mieszkało tu 2 gospodarzy 2 zagrodników i 1 robotnik folwarczy. W latach 1723-1777 wspomniana część należła do wpływowej rodziny Flemmingów.    Brzozowo B należało również do rodu Flemmingów (wzmianka z 1580 roku) w 1587 roku naliczono tam 2 gospodarzy pełnorolnych 1 zagrodnika i 1 owczarza. W 1939 roku Brzozowo liczyło 24 gospodarstwa chłopskie,obok których był niewielki folwark (150hektarów) Ludność wsi wówczas wynosiła 271 osób a powierzchnia użytków wiejskich 1038,5 hektara.

Czytaj dalej „Brzozowo (do 1945 Bresow)”

Babigoszcz (do 1945 Hammer)

Wieś jest położona przy drodze krajowej nr 3, nad Gowienicą.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1595, kiedy to w rejestrze kościelnym w Łoźnicy, znajduje się wzmianka o młynie należącym do Budzieszewic.

Babigoszcz wraz z Dzisną, Budzieszewicami i Łoźnicą było starym lennem von Köller. Lenno to zostało alodyfikowane ( zwolnione od daniny) w roku 1735 i było własnością rodu von Podewils w latach 1735-1760. W latach 1760- 1780 było własnością rodu von Wrede.

Kiedy alodyfikacja została zniesiona w roku 1780, Babigoszcz powrócił do rodu von Köller i był w jego rękach do 1945 roku.

Czytaj dalej „Babigoszcz (do 1945 Hammer)”

Węgorzyce (do 1945 Wangeritz)

Wieś położona 3 km na południowy – wschód od Osiny przy drodze powiatowej Osina – Jenikowo. Na obrzeżach miejscowości, przy drodze w kierunku Redła, zlokalizowana jest stacja redukcyjno-pomiarowa gazu, która obsługuje cała gminę. Dużą atrakcją miejscowości, szczególnie dla okolicznych wędkarzy jest, obfitujące w ryby, sztuczne rozlewisko wody powstałe na łąkach leżących na zachód od centrum miejscowości. Układ przestrzenny, lokacyjny wsi nieczytelny.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z XV w.

Według danych H. Berghausa z roku 1872, Węgorzyce w swym historycznym rozwoju posiadały potrójny charakter prawno-agrarny: stanowiły dobra rycerskie, w części były też majątkiem kościelnym i w części były wsią chłopską. Część lenna przypadająca na dobra rycerskie zasiedlono w całości jeńcami węgierskimi pochodzącymi prawdopodobnie z okresu walk ks. Kaźka Wołogojskiego z Ludwikiem Węgierskim w latach 1370-1377). Do końca I połowy XV w. lenne dobra rycerskie były podzielone między trzy rody: von Eberstein’ów (panów na Nowogardzie od 1274 r.), von Knuthen’ów, von Leutzen’ów. W 1445 r. rodzina von Leutzen sprzedaje swą część dóbr Henningowi von Mildenitz (panu na Rybokartach). Rycerskie dobra lenne rodów von Knuthen i von Eberstein pozostają w ich władaniu do 1663 i 1665 r.

Zdjęcie z kolekcji autora

W 1663 r. potomkowie rodu von Midenitz rozszerzają swe włości, przejmując dobra rodu von Eberstein (w roku tym na przedstawicielu w linii męskiej – grafie Ludwiku Christopherze von Eberstein – ród ten ostatecznie wygasa). W roku 1665 rodzina von Mildenitz wykupuje pozostałe dobra rycerskie od rodu von Knuthen. Nie na długo pozostają w jednym ręku scalone dobra rycerskie Węgorzyc. Już w 1669 r., w związku z utratą Rybokartów, wraz z tymi ostatnimi. Węgorzyce przejmuje rodzina rycerska von Edling. Przeszło po stu latach, tj. w 1771 majątek Węgorzyce jest we władaniu rodziny junkierskiej – von Lettow. Prawdopodobnie w tym czasie powstaje tu zespół folwarczny. Około II połowy XIX w. rodzina von Lettow traci Rybokarty, a Węgorzyce stają się siedzibą bocznej linii tego rodu – rodziny Lettow-Vorbeck. W latach 70-tych XIX w., będący w jej posiadaniu folwark liczył około 2400 Mg (600 ha).

Według źródeł spisowych własności ziemskich z lat 1905, 1914, 1920 i 1929 ostatnią właścicielką węgorzyckiego majątku była Agnes von Lettow-Vorbeck. Inne źródło, z 1939 r. wymienia jako ostatniego właściciela, córkę Agnes von Lettow-Vorbeck – Elizę von Bismarck.

Zdjęcie z kolekcji autora

W połowie XIX w. wieś uległa podziałowi na dwie części – folwarczną i chłopską. We wsi chłopskiej znajdowało się wtedy 6 gospodarstw rolnych. Całą ówczesna społeczność wsi była protestancka. Znajdujący się obecnie w całkowitej ruinie kościół granitowo-ceglany zbudowano w II połowie XV w.

Od połowy marca 1945 r. folwark zajęło i zagospodarowywało wojsko polskie, następnie został przejęty przez Państwowe Nieruchomości Ziemskie. Budynek pałacowy uległ zniszczeniu podczas działań wojennych w roku 1945, a jego ruiny usunięto na przełomie lat 50-tych i 60-tych.

Majątek po PNZ przejęło w 1949 r. samodzielne, Państwowe Gospodarstwo Rolne, które w 1971 r. weszło w skład nowego Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w Osinie.Od tego czasu nastąpił tu dynamiczny rozwój struktur majątkowych tego kombinatu, czemu towarzyszyła całkowita likwidacja miejscowych, indywidualnych gospodarstw rolnych (całą ziemię tego sektora włączono do rozłogu gruntów kombinatu). W tym czasie powstaje kilka dużych inwestycji, m.in.: ferma hodowlana bydła opasowego, silosy zbożowe, wytwórnia i mieszalnia pasz, oraz rozpoczęta budowa nowego osiedla mieszkalnego. Większość dawnej zabudowy chłopskiej i folwarcznej uległa ruinie lub rozbiórce. Zakład Rolny Węgorzyce do 1991 r. zajmował obszar ponad 1300 ha. Specjalizował się w hodowli bydła, a w końcu lat 80-tych rozszerzył specjalizację o hodowlę trzody. Do czasu zaniechania produkcji zakład dysponował 600-stanowiskami dla bydła i ca 4000-stanowiskami dla trzody chlewnej. W gospodarstwie przemysł rolny został silnie rozbudowany, a w jego skład wchodziły: mieszalnia pasz, suszarnia zbóż, suszarnia zielonek, zespół magazynów zbożowych i suszu (ca 300 ton). Kompleks ten uzupełniały: laboratorium paszowe oraz obiekty zakładu budowlanego, tartak z magazynem tarcicy.

Kościół późnogotycki z końca XV w. Rozplanowany na rzucie prostokąta. Murowany z głazów narzutowych. Przebudowany w 1604 r. (wieża i dekoracja blendowa szczytu wschodniego). Zniszczony w 1945 r. Przez długie lata znajdował się w ruinie. Percela kościelna, czworoboczna, wyznaczona murowanym ogrodzeniem (cmentarz przykościelny). Obecnie kościół jest odbudowywany. W 2014 roku kościół odbudowano. Wspólnym wysiłkiem osińskiego proboszcza i mieszkańców Węgorzyc, wspartych finansowo przez gminę Osina, niemiecką rodzinę związaną z Węgorzycami oraz przez Program Rozwoju Obszarów Wiejskich. Otrzymał wezwanie św. Jana Pawła II, ma jego relikwie w postaci fragmentu papieskiej sutanny.

Znajduje się tutaj również park podworski – Wpisany do rejestru zabytków Nr 941

Założony prawdopodobnie na przełomie XVIII/XIX w., krajobrazowy, swobodny. Czytelny jest układ sieci drożnej i wodnej. Zachowany cenny starodrzew komponowany

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1843 – 257 mieszkańców

1905 – 262 mieszkańców

2008 – 224 mieszkańców

Mapa Węgorzyc przed 1945

Źródła: www.osina.pl,www.ostpommern.pl,własne,wikipedia

Redostowo (do 1945 Retztow)

Wieś jest  położona 12 km na południowy – zachód od Nowogardu oraz 200 m na północ od drogi krajowej nr 6. Od wschodu i północy grunty osady ograniczone są wodami Stepnicy, zachodnia granica wioski pokrywała się z granicą powiatu nowogardzkiego z lat 1817 – 1954. Redostowo zachowało bardzo czytelny plan słowiańskiej owalnicy. Wrzecionowate nawsie zajmuje cmentarz, kościół, szkoła oraz otoczony legendami Czarny Staw. Drugi staw, zwany Jasnym, leży u południowego wylotu osady. Najwyższe wzniesienie w okolicy sięga 48 m n.p.m.

fot. Budynek plebani w latach 20-tych XX wieku. Zdjęcie z kolekcji Wojciech Janda

Czytaj dalej „Redostowo (do 1945 Retztow)”

Przypólsko (do 1945 Franzfelde)

Wieś jest  położona 4 km na południowy – zachód od Osina, wzdłuż szosy Burowo – Osina. 300 m na południe od zabudowań wznosi się wzgórze o wysokości 62 m n.p.m.  Wieś założono na planie ulicówki.

Wieś założona została w 1823 r. przez dziedzica pobliskiego Maciejewa, Franciszka Wilhelma Augusta Konstantyna von Flemminga, który na własną cześć nazwał ją „Polami Franciszka”. Kazał on wybudować tutaj 8 zagród (5 chłopskich, jedną dla pasterza oraz dwa budynki połączone ze spichlerzami), w których zamieszkało łącznie 8 osób. Latem 1824 r. dobudowano jeszcze kilka spichlerzy. W końcu XIX w. osada składała się już z 13 budynków mieszkalnych, wiatraka stojącego na zachodnim krańcu zabudowań oraz 15 gospodarstw, do których należało 185 ha ziemi uprawnej. Tereny zabudowane zajmowały 2,1 ha powierzchni. W 1939 r. liczba gospodarzy wzrosła do 18. Gospodarstwa były bardzo małe, żadne z nich nie przekraczało 20 ha.

Wieś została zdobyta  7 marca 1945 r. W 1949 r. liczyła 90 mieszkańców, w latach 1954 – 1975 należała do gromady Osina. Jej kolejnymi sołtysami byli: Walenty Majchrowicz, Marian Majchrowicz, Jan Fokt, Jan Grzyb.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1867 – 107 mieszkańców

1905 – 114 mieszkańców

1939 – 104 mieszkańców

1949 – 90 mieszkańców

1992 – 73 mieszkańców

2008 – 76 mieszkańców

Mapa Przypólska przed 1945 rokiem

Źródło: www.osina.pl, www.ostpommern.de,własne