Piaski Wielkie (do 1945 Paatzig) – Historia

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1324 roku. Wymieniana również pod nazwami Patzke, Patzeke i prawdopodobnie pochodzi od polskiego słowa „piaski”- piasek, piaszczyste miejsce.

Według kronik pomorskiego rodu von Flemming od 2 czerwca 1401 roku wieś należała do nich. Wtedy to Kurd von Flemming kupił ją od Bernda Muckerwitza.

fot. Dwór rodu von Flemming w Piaskach Wielkich. Zdjęcie z portalu polska-org.pl

Po nim wieś przejął syn Kurda, Heinrich von Flemming, założyciel świerzyńskiej linii rodu Böck, a po nim wieś objął w posiadanie wnuk Kurda, Kaspar von Flemming. W następnych latach synowie Kaspara, Richard i Heinrich von Flemming podzielili między sobą Piaski Wielkie. Pierwszy z nich otrzymał kilka łanów więcej niż drugi, co doprowadziło do skargi, w której skarżył się na założenie przez brata okazałego folwarku oraz samowolną wycinkę drzew. Po śmierci Heinricha w 1588 roku, Richard zajmował się sprawami majątkowymi części zmarłego brata w imieniu jego syna Christopha. Od 1590 roku Richard samodzielnie rządzi wioską, a po jego śmierci w 1592 roku, wieś w posiadanie przejął jego syn Kaspar von Flemming. Według metryki kościelnej, kościoła św. Jerzego w Wolinie z roku 1594 posiadał 2 udziały z dwoma zagrodami rolnymi i 1 młynarzem.

fot. Zabudowania folwarczne i budynek mieszkalny na początku XX wieku. Zdjęcie z kroniki rodu von Flemming

Zrujnowane finanse majątku doprowadziły około roku 1600 do sprzedaży przez Kaspara wsi Peterowi Gottbergowi, który już wcześniej zarządzał majątkiem wspólnie z Heinrichem von Lepel. Później Gottberg był zmuszony odstąpić majątek Ewaldowi von Flemming z Matzdorf (Maciejewo) i jego braciom, którzy jako najbliżsi krewni z linii męskiej świerzyńskiej linii Flemmingów, wykupili dobra i zwrócili je Kasparowi. Według spisu gruntów z 1628 roku Kaspar posiadał następujący majątek podlegający opodatkowaniu: 1 zagrodnik, 1 młynarz, 1 owczarz, 1 parobek oraz wymienianego Hansa Knutha z 4 łanami. Kaspar von Flemming ostanie lata swojego życia spędził w Piaskach Wielkich, gdzie zmarł 5 marca 1643 roku. Po jego śmierci właścicielem zostaje syn Richard. W 1661 roku Richard zawarł umowę dotyczącą Schwirsen (Świerzno), w której poczyniono ustalenia dotyczące budowy dworu w Piaskach Wielkich. Po śmierci Richarda w kwietniu 1689 roku sporządzono spis inwentarza, gdzie wymieniony jest folwark, owczarnia i 2 chaty w Piaskach Wielkich. Przy podziale spadku między 3 synów w dniu 19 czerwca 1665 roku, wieś otrzymał Bogisław Ernst von Flemming. Dwór wtedy nie był jeszcze wybudowany, ale zgromadzone drewno na jego budowę leżało przygotowane w Buku.

fot. Budynek mieszkalny w Piaskach Wielkich na początku XX wieku. Zdjęcie z kroniki rodu von Flemming

Po jego śmierci w 1689 roku spadkobiercą został jego najmłodszy syn Kaspar Sigismund, gdyż starszy syn Eccard Bogisław, zmarł już w roku 1694. W 1758 roku umiera Kaspar Sigismund von Flemming i wraz z jego śmiercią wygasa świerzyńska linia Flemmingów. Spis inwentarza z 1758 roku w spadku lennym obejmował: wieś Piaski Wielkie wraz z jednym chłopem w Wiestok (Wysoka Kamieńska), 6 chłopów i 1 zagrodnik w Sager (Zagórze) oraz 3 chłopów i 2 zagrodników w Jassow (Jarszewo). Cały wyżej opisany majątek początkowo przypadł braciom Juliusowi Gustavowi i Franzowi Friedrichowi von Flemming z linii Böck-Matzdorf (Buk-Maciejewo). Pierwszy z nich zmarł 7 stycznia 1759 roku, a drugi 5 października 1760 roku, po czym Piaski Wielkie przeszło na dwóch synów ich zmarłego brata Hansa Wilhelma: Franza Berenda Johanna Sigismunda oraz Juliusa Friedricha Wilhelma, którzy w owym czasie byli niepełnoletni. W dniu 17 września 1770 roku Piaski Wielkie przy podziale między bracmi wraz z przynależnościami przypadły starszemu bratu Franzowi Berendowi Johannowi Sigismundowi, założycielowi linii Basenthin (Bodzęcin). Około roku 1780 wymieniany jest we wsi folwark, owczarnia, młyn wiatrowy, strażnik leśny i 6 domów. Majątek pozostał w tej linii i był dziedziczony zawsze z ojca na syna. Od 1812 do 1835 roku właścicielem był Karl Berend Johann Sigismund von Flemming. Od 1835 do 1887 roku właścicielem był Franz Wilhelm Karl von Flemming. W 1870 roku dobra lenne posiadały powierzchnię 2958 mórg i liczyły 97 mieszkańców. Od 1887 do 1896 właścicielem był hrabia Tham Hasso von Flemming. Od 1896 wieś nalezała do najmłodszego syna Thama Hasso, Richarda, który połączył ze z Zebbin (Sibin), Ribbertow (Rozwarowo) i Drammin (Dramino) w ordynację rodzinną. W 1939 roku właścicielem majątku liczącego 830 ha był Richard von Flemming. W 1939 roku do wsi należała również wieś Drammin (Dramino) i osada Klutsdamm (nieistniejąca)

fot. Mapa Piasków Wielkich w roku 1938

fot. Budynek dworu w grudniu 1975 roku. Zdjęcia z Ośrodka Dokumentacji Zabytków w Warszawie

fot. Jezioro i plac za dworem w roku 1975. Zdjęcia z Ośrodka Dokumentacji Zabytków w Warszawie

Obecny dwór został wzniesiony w tej formie w roku 1931. Po przejęciu tych ziem przez Rzeczpospolitą w 1945 roku, majątkiem zarządzały Państwowe Nieruchomości Ziemskie. Od 1958 był tu samodzielny PGR, a w dworze znajdowały się biura PRG i mieszkania dla pracowników oraz siedzibę miał Ośrodek Żeglarski. W 1962 roku dwór został przejęty przez Ośrodek Szkolno-Wypoczynkowy PGR oraz otwarto w nim Ośrodek Kursowego Doskonalenia Zawodowego. Po roku 1989 dwór stał się własnością Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa i został wydzierżawiony spółce akcyjnej „Piaski SA” z przeznaczeniem na hotel. Do roku 2009 mieścił się w nim Hotel Piaski. W 2011 roku w dworze wybuchł niewielki pożar. Obiekt o wielu lat stoi pusty i niszczeje, widać w nim wyraźne ślady dewastacji.

W 2021 roku we wsi mieszkało 210 mieszkańców.