Autor: Wojciech Janda

Moracz (do 1945 Moratz)

Wieś leży w gminie Przybiernów, przy drodze Przybiernów–Golczewo, nad rzeką Wołczenicą.

Nazwa wsi pochodzi z języka Słowian wendyjskich – oznacza bagna lub z języka czeskiego – Moravec, Moravitze. W roku 1308 wymieniane jest jako Moratz, ale w 1427 w księgach klasztoru kamieńskiego jako Morovitze.

W czasie poszukiwań archeologicznych w latach 30-tych XX wieku, w Moraczu znaleziono klin pługa pochodzący z epoki kamienia.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1308 roku. W 1425 wieś należy do rodu Muckerwittz. W 1427 do Scire i Slaweke Muckerwittz. W roku 1448 wieś przechodzi w ręce rodu von Köller, a dokładnie Wernera von Köller.

fot. Zdjęcie Moracza -rok 2024. Zdjęcie Zbigniew Wilkowski

Czytaj dalej „Moracz (do 1945 Moratz)”

Czarnogłowy (do 1945 Zarnglaff)

Wieś leży przy drodze z Łożnicy do Moracza.

Nazwa wsi pochodzi z polskiego Czarnogłów, ale wymieniana też była nazwa Zarneglove lub Zarniglauw.

W pobliżu wsi w latach 30-tych XX wieku, odnaleziono krzemienny topór, krzemienną piłę, sztylet i krzemienną lancę oraz perforowany topór wykonany ze skały. Wszystko to z epoki kamiennej. Znaleziono również z epoki brązu, topór z dziubkiem wykonany z brązu.

fot. Widokówka z 1927 roku. Z kolekcji Wojciech Janda

Czytaj dalej „Czarnogłowy (do 1945 Zarnglaff)”

Nieistniejący kościół protestancki: Świętoszewo (do 1945 Schwanteshagen)

Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1595 roku, choć na pewno był starszy. Świadczyły o tym pozostałości XV wiecznego ołtarza. Cała budowla wykonana z głazów narzutowych. W 1595 roku wymieniana jest wieża z 3 dzwonami. Na przełomie XVII-XVIII wieku wzmiankowana jest drewniana wieża. W 1769 roku odbył się montaż galerii przez cieślę Michaela Werdorfa i stolarza Michaela Wittnebela. W 1877 odbyła się renowacja portalu południowego. W 1933 odbyła się ostatnia gruntowna renowacja kościoła, między innymi boazeria wieży, przeróbki i malowanie wnętrza.

fot. Kościół w Świętoszewie – rok 1939

Czytaj dalej „Nieistniejący kościół protestancki: Świętoszewo (do 1945 Schwanteshagen)”

Świętoszewo (do 1945 Schwanteshagen)

Wieś położona między wsią Łoźnica, a Moracz w Gminie Przybiernów, powiat goleniowski.

W latach 30-tych XX wieku, odkryto tu pole grzebalne z wczesnej epoki brązu. Na jednym z piaskowych wzniesień znaleziono urny umieszczone w nieregularnych odstępach. Znajdowały się częściowo w piasku, a częściowo zaś w kamiennych obramowaniach. Ich forma wskazuje na wpływy kultury łużyckiej.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z roku 1317, kiedy to wieś wraz z wsią Siegelkov ( Żychlikowo) przeszła z rąk rodziny von Köller, w inne ręce. Drugi raz jest wzmiankowana w 1375 roku, kiedy to Arnold Köller z zamku Siegelkov ( Żychlikowo), sprzedaje udziały we wsi Schwanteshagen. Świętoszewo i Żychlikowo były starym lennem rodziny von Köller z linii Kantreck ( Łoźnica).

fot. Świętoszewo – widok z drona -czerwiec 2024. Zdjęcie Zbigniew Wilkowski

Czytaj dalej „Świętoszewo (do 1945 Schwanteshagen)”

Żychlikowo (do 1945 Siegelkow)

Wioska leży między Łoźnicą, a Moraczem po prawej stronie drogi. Należy do Gminy Przybiernów w powiecie goleniowskim.

Prawdopodobne pochodzenie nazwy wsi z języka polskiego od Żychlewo i Żychlin lub z języka czeskiego Zichov. W 1317 wymieniana jest nazwa Zyckelkow, a w 1408 Sygelkow.

W pobliżu Żychllikowa w latach 30-tych XX wieku prowadzono badania archeologiczne, w wyniku których znaleziono dużo artefaktów. Z epoki kamienia odnaleziono siekierę z otworem, z epoki brązu cmentarzysko urnowe, liczne urny z pakietami kamiennymi i grobami ciałopalnymi.

W wiosce, również prowadzono wykopaliska w wyniku których odnaleziono kurhan z epoki kamienia ze szkieletem, toporem kamiennym, nożem krzemiennym i kawałkami glinianych naczyń. Z epoki brązu znaleziono natomiast cmentarzysko kurhanowe z pochówkami kremacyjnymi z owalnymi naczyniami glinianymi, a z epoki żelaza pochówek kremacyjny z żelaznym hakiem.

fot. Fragment Żychlikowa z lotu ptaka – czerwiec 2024. Zdjęcie Zbigniew Wilkowski

Czytaj dalej „Żychlikowo (do 1945 Siegelkow)”

Kościół katolicki – Łoźnica-(do 1945 kościół protestancki w Kantreck )

Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z roku 1595, kiedy to wymieniany jest stary dziedziniec kościelny i wieża z dwoma dzwonami, co świadczy o tym, iż kościół był tu znacznie wcześniej.

W latach 1695-1697 nastąpiła gruntowna renowacja kościoła i wieży przez cieślę Martina Oltmanna z Strelowhagen ( Strzelewo ). W latach 1708/09 rozebrano starą wieżę i wybudowano nową, stojącą do dziś. W 1722 roku ukończono budowę nowego kościoła ufundowanego przez proboszcza katedry kamieńskiej Bogislava Henninga von Köller. W roku 1729 dobudowano od strony północnej kryptę grobową rodziny von Köller, którą rozbudowano w roku 1859.

fot. Kościół -czerwiec 2024. Zdjęcie Przemysław Budziak

Czytaj dalej „Kościół katolicki – Łoźnica-(do 1945 kościół protestancki w Kantreck )”

Łoźnica (do 1945 Kantreck)

Wieś położona jest na skrzyżowaniu linii kolejowej Szczecin-Świnoujście z drogą Babigoszcz-Trzechel w odległości 5 km na wschód od Babigoszczy. Otoczona lasami Puszczy Goleniowskiej i przecięta rzeczką Gowienicą. Wieś leży w Gminie Przybiernów w powiecie goleniowskim.

Nazwa wsi prawdopodobnie wywodzi się od słowiańskiego słowa kantra -czyli kamień.

W pobliżu wsi w latach 30-tych XX wieku odnaleziono podczas regulacji rzeki Gowienicy, kilka motyk i toporów z poroża jelenia, 2 toporki kamienne, 2 toporki krzemienne i lancę krzemienną, pochodzące z epoki kamiennej. Podczas tej samej regulacji odnaleziono z okresu wendyjskiego naczynie gliniane oraz topór kamienny.

fot. Widokówka z Łoźnicy -rok 1926. Kolekcja Wojciech Janda

Czytaj dalej „Łoźnica (do 1945 Kantreck)”

Pomnik poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi Klein Sophiental i Gross Sophiental (od 1945 Rurzyca)

Pomnik poświęcony poległym w czasie I wojny światowej, mieszkańcom wsi Klein Sophiental ( po wojnie krótko Dobroszyn, a dziś Rurzyca) i Gross Sophiental (po wojnie krótko Warcisławiec, a dziś Rurzyca) , znajduje się nie w Rurzycy, lecz w Komarowie.

fot. Pomnik i lapidarium w Komarowie. Zdjęcie Wojciech Janda

Czytaj dalej „Pomnik poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi Klein Sophiental i Gross Sophiental (od 1945 Rurzyca)”

Kościół katolicki – Dzisna (do 1945 kościół ewangelicki w Dischenhagen)

Obecny kościół z muru pruskiego pochodzi z około 1600 roku.

Prawdopodobnie w tym miejscu wcześniej znajdował się również kościół lub kaplica. W 1591 roku wzmiankowane są witraże. W 1595 roku w rejestrze kościelnym wymieniane są dwa dzwony. Wyposażenie kościoła pochodzi z XVII wieku. W 1673 roku, w rachunkach kościoła w Kantreck ( Łoźnica ), wymieniane jest rozliczenie za malowidła sufitowe z malarzem ze Szwecji Michelem Wurmem oraz z murarzem z Gollnow ( Goleniów). Pod koniec XVII wieku, nastąpiła rozbudowa kościoła w kierunku wschodnim, wybudowano prezbiterium i dołożono po 2 przęsła na ścianach bocznych. Prace budowlane zakończono w 1698 roku. W 1673 roku po raz pierwszy wzmiankowana jest wieża na której szczycie umieszczono wiatrowskaz z napisem -1698.

fot. Kościół w Dzisnej rok 1939

Czytaj dalej „Kościół katolicki – Dzisna (do 1945 kościół ewangelicki w Dischenhagen)”

Pomnik poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi Lubczyna (do 1945 Lübzin)

Na dawnym cmentarzu ewangelickim w Lubczynie w 2003 roku utworzono lapidarium z ocalałych nagrobków i krzyży byłych mieszkańców Lubczyny. Również na tym ternie ustawiono pomnik, poświęcony poległym mieszkańcom wsi Lubzin ( Lubczyna ) na frontach I WŚ.

Pierwotnie pomnik stał w centrum wsi przy kościele. Po zniszczeniu kościoła i jego rozebraniu, pomnik przez długie lata leżał zapomniany. Dziś ustawiony na cmentarzu ewangelickim, przypomina o byłych mieszkańcach i tragedii jaką była I WŚ. W dzisiejszym pomniku brak zwieńczenia, jakim był hełm -Stalheim. Niestety zaginął po wojnie i do dziś nie został odnaleziony.

fot. Pierwotny wygląd pomnika. Kolekcja Wojciech Janda

Czytaj dalej „Pomnik poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi Lubczyna (do 1945 Lübzin)”