Wieś jest położona jest ok. 13 km na południowy zachód –
wsch. od Nowogardu.
Nazwa (niem. Schönhagen) wywodzi się z istniejącej już na przełomie IX/X w. prastarej osady słowiańskiej, założonej na niewielkim wzgórzu położonym na dawnym rozlewisku rzeki Stepnicy. Pierwszy pisany przekaz o wsi pochodzi z 1331 r., zaś następne dane o wsi pochodzą z wieku XV. Jej niemiecka nazwa oznacza osadę położoną w pięknej okolicy (schőn – piękny, Hagen – teren ogrodzony). Polską nazwę ustalił w roku 1934 ksiądz Kozierowski od pobliskiego wzgórza Espen Berg (niem. Espe – osika, osina).
fot. Widok na Osinę – rok 2025. Zdjęcie Michał Janda
Pierwsza wzmianka o obecnym kościele pochodzi z 1844 roku, kiedy to zakończona została jego budowa. Czy wcześniej istniał w tym miejscu również kościół ? nie wiadomo, choć można się domyślać że tak mogło być. Wioska ma bardzo długą historie, więc raczej niemożliwe jest że wcześniej w niej nie było kościoła. Kościół znajduje się w centrum wsi, otoczony terenem byłego cmentarza ewangelickiego.
fot. Kościół w Kościuszkach -czerwiec 2025. Zdjęcie Michał Janda
Niewielu wie o tym miejscu, trudno też je odnaleźć. Na starych mapach oznaczono je jako Schlossberg, czyli wzgórze zamkowe. Dziś po „zamku”, a raczej grodzie praktycznie nic nie zostało. Jedyne jego ślady widoczne są w postaci większych kamieni.
Grodzisko wymieniane jest w kilku naukowych publikacjach niemieckich z początku XIX wieku oraz w nowszych, XX-wiecznych. Jednak z powodu braku zainteresowania polskich badaczy w okresie powojennym narosło wokół niego sporo legend. Okoliczni mieszkańcy, próbując ustalić czas powstania grodu i jego właściciela, często snuli nieprawdziwe historie. Po II wojnie św. tylko raz prowadzono tu badania, było to w 1993 roku. Bardziej jednak skupiono się na okolicach Bodzęcina, niż na samym grodzisku. Badania z końca XX w. nie wnoszą nic nowego do wcześniejszych, jedynie potwierdzają przybliżoną datę powstania grodu. Szkoda, że tak mało wiemy o tym miejscu, bo mogłoby stać się ciekawostką historyczną i podróżniczą rejonu gmin Osina i Goleniów, ponieważ znajduje się na ich granicy.
fot. Mapa z zarysem szańców krzywickiego zamku. Rysunek pochodzi z 1960 roku z czasopisma akademickiego Baltische Studien
Położony w centrum wsi kościół posiada średniowieczny rodowód. Dokładnej daty budowy kościoła nie udało się ustalić. Wiadomo, iż granitowo- ceglany korpus kościoła pochodzi z XIV wieku. W 1595 jest wzmiankowany w rejestrach kościelnych. Wymienia się w nich, kilkukrotną przebudowę kościoła oraz dzwonnicę z 3 dzwonami. Posiada prostokątną nawę, która istnieje do dziś i jest prawdopodobnie późnogotycka. W 1670 roku wzniesiono drewnianą wieżę z desek dębowych, z ośmioboczną, smukłą, krytą gontem iglicą w tzw. stylu cesarskim. Na parterowej belce umieszczono napis: „PATRONVS EST DNS EWALD JOCHIM FLEMINCK PASTOR GEORGIVS HALBRIDDER AEDIFICATOR CHRISTIAN KEMP ANNO 1670. PATRONVS HVIVS ECCLESIAE EST DNS EVSTACHIVS KARL FLEMINCK”
W 1669 roku w Księgach Konsystorza Szczecińskiego – tom I i III, przedstawiony jest rejestr dóbr probostwa, budynku szkolnego, kościelnych łąk oraz rachunki. W latach 1713-1714 pojawia się informacja o zaległych żądaniach pastora wobec von Flemmingów. W roku 1716 przeprowadzono inwentaryzację wieży i budynku kościelnego.
W 1905 roku, konstrukcja drewnianej wieży załamała się, więc podjęto decyzję o jej rozebraniu i rozpoczęto budowę masywnej wieży w stylu renesansowym ze schodkowymi szczytami po stronie południowej oraz z zegarem od frontu.
fot. Kościół w Bodzęcinie – rok 2019. Zdjęcie Beata Polińska
Wieś jest położona w północno-zachodniej części gminy, 9 km od siedziby gminy Osiny i 12 km od Goleniowa. Wieś oblewają dwie rzeki, Gowienica (graniczna rzeka gmin Osina i Goleniów) i Stepnica, która na obrzeżach miejscowości wpada do Gowienicy.
Niemiecka nazwa osady – Basenthin – jest pochodzenia słowiańskiego lub czeskiego (Božetín, Božeta) i wywodzi się od staropolskiego imienia Bożenta, które jest krótką formą pomorskiego imienia Bogusław. W języku starosłowiańskim wieś zwano Bożętin, co w 1425 r. zapisano jako Bosentyn (Bodzętyno), którą używano przejściowo tuż po wojnie.
fot. Widok na kościół, na zdjęciu również nieistniejący dziś staw. Zdjęcie pochodzi z Flemmingischer Chronik.
Wieś położona 3 km na południowy – wschód od Osiny przy
drodze powiatowej Osina – Jenikowo. Na obrzeżach miejscowości, przy drodze w
kierunku Redła, zlokalizowana jest stacja redukcyjno-pomiarowa gazu, która
obsługuje cała gminę. Dużą atrakcją miejscowości, szczególnie dla okolicznych
wędkarzy jest, obfitujące w ryby, sztuczne rozlewisko wody powstałe na łąkach
leżących na zachód od centrum miejscowości. Układ przestrzenny, lokacyjny wsi
nieczytelny.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z XV w.
Według danych H. Berghausa z roku 1872, Węgorzyce w swym historycznym rozwoju posiadały potrójny charakter prawno-agrarny: stanowiły dobra rycerskie, w części były też majątkiem kościelnym i w części były wsią chłopską. Część lenna przypadająca na dobra rycerskie zasiedlono w całości jeńcami węgierskimi pochodzącymi prawdopodobnie z okresu walk ks. Kaźka Wołogojskiego z Ludwikiem Węgierskim w latach 1370-1377). Do końca I połowy XV w. lenne dobra rycerskie były podzielone między trzy rody: von Eberstein’ów (panów na Nowogardzie od 1274 r.), von Knuthen’ów, von Leutzen’ów. W 1445 r. rodzina von Leutzen sprzedaje swą część dóbr Henningowi von Mildenitz (panu na Rybokartach). Rycerskie dobra lenne rodów von Knuthen i von Eberstein pozostają w ich władaniu do 1663 i 1665 r.
Zdjęcie z kolekcji autora
W 1663 r. potomkowie rodu von Midenitz rozszerzają swe
włości, przejmując dobra rodu von Eberstein (w roku tym na przedstawicielu w
linii męskiej – grafie Ludwiku Christopherze von Eberstein – ród ten
ostatecznie wygasa). W roku 1665 rodzina von Mildenitz wykupuje pozostałe dobra
rycerskie od rodu von Knuthen. Nie na długo pozostają w jednym ręku scalone
dobra rycerskie Węgorzyc. Już w 1669 r., w związku z utratą Rybokartów, wraz z
tymi ostatnimi. Węgorzyce przejmuje rodzina rycerska von Edling. Przeszło po stu
latach, tj. w 1771 majątek Węgorzyce jest we władaniu rodziny junkierskiej –
von Lettow. Prawdopodobnie w tym czasie powstaje tu zespół folwarczny. Około II
połowy XIX w. rodzina von Lettow traci Rybokarty, a Węgorzyce stają się
siedzibą bocznej linii tego rodu – rodziny Lettow-Vorbeck. W latach 70-tych XIX
w., będący w jej posiadaniu folwark liczył około 2400 Mg (600 ha).
Według źródeł spisowych własności ziemskich z lat 1905, 1914, 1920 i 1929 ostatnią właścicielką węgorzyckiego majątku była Agnes von Lettow-Vorbeck. Inne źródło, z 1939 r. wymienia jako ostatniego właściciela, córkę Agnes von Lettow-Vorbeck – Elizę von Bismarck.
Zdjęcie z kolekcji autora
W połowie XIX w. wieś uległa podziałowi na dwie części –
folwarczną i chłopską. We wsi chłopskiej znajdowało się wtedy 6 gospodarstw
rolnych. Całą ówczesna społeczność wsi była protestancka. Znajdujący się
obecnie w całkowitej ruinie kościół granitowo-ceglany zbudowano w II połowie XV
w.
Od połowy marca 1945 r. folwark zajęło i zagospodarowywało wojsko polskie, następnie został przejęty przez Państwowe Nieruchomości Ziemskie. Budynek pałacowy uległ zniszczeniu podczas działań wojennych w roku 1945, a jego ruiny usunięto na przełomie lat 50-tych i 60-tych.
Majątek po PNZ przejęło w 1949 r. samodzielne, Państwowe
Gospodarstwo Rolne, które w 1971 r. weszło w skład nowego Kombinatu Państwowych
Gospodarstw Rolnych w Osinie.Od tego czasu nastąpił tu dynamiczny rozwój
struktur majątkowych tego kombinatu, czemu towarzyszyła całkowita likwidacja
miejscowych, indywidualnych gospodarstw rolnych (całą ziemię tego sektora
włączono do rozłogu gruntów kombinatu). W tym czasie powstaje kilka dużych
inwestycji, m.in.: ferma hodowlana bydła opasowego, silosy zbożowe, wytwórnia i
mieszalnia pasz, oraz rozpoczęta budowa nowego osiedla mieszkalnego. Większość
dawnej zabudowy chłopskiej i folwarcznej uległa ruinie lub rozbiórce. Zakład
Rolny Węgorzyce do 1991 r. zajmował obszar ponad 1300 ha. Specjalizował się w
hodowli bydła, a w końcu lat 80-tych rozszerzył specjalizację o hodowlę trzody.
Do czasu zaniechania produkcji zakład dysponował 600-stanowiskami dla bydła i
ca 4000-stanowiskami dla trzody chlewnej. W gospodarstwie przemysł rolny został
silnie rozbudowany, a w jego skład wchodziły: mieszalnia pasz, suszarnia zbóż,
suszarnia zielonek, zespół magazynów zbożowych i suszu (ca 300 ton). Kompleks
ten uzupełniały: laboratorium paszowe oraz obiekty zakładu budowlanego, tartak
z magazynem tarcicy.
Kościół późnogotycki z końca XV w. Rozplanowany na rzucie prostokąta. Murowany z głazów narzutowych. Przebudowany w 1604 r. (wieża i dekoracja blendowa szczytu wschodniego). Zniszczony w 1945 r. Przez długie lata znajdował się w ruinie. Percela kościelna, czworoboczna, wyznaczona murowanym ogrodzeniem (cmentarz przykościelny). Obecnie kościół jest odbudowywany. W 2014 roku kościół odbudowano. Wspólnym wysiłkiem osińskiego proboszcza i mieszkańców Węgorzyc, wspartych finansowo przez gminę Osina, niemiecką rodzinę związaną z Węgorzycami oraz przez Program Rozwoju Obszarów Wiejskich. Otrzymał wezwanie św. Jana Pawła II, ma jego relikwie w postaci fragmentu papieskiej sutanny.
Znajduje się tutaj również park podworski – Wpisany do
rejestru zabytków Nr 941
Założony prawdopodobnie na przełomie XVIII/XIX w.,
krajobrazowy, swobodny. Czytelny jest układ sieci drożnej i wodnej. Zachowany
cenny starodrzew komponowany
Wieś jest położona 12 km na południowy – zachód od Nowogardu oraz 200 m na północ od drogi krajowej nr 6. Od wschodu i północy grunty osady ograniczone są wodami Stepnicy, zachodnia granica wioski pokrywała się z granicą powiatu nowogardzkiego z lat 1817 – 1954. Redostowo zachowało bardzo czytelny plan słowiańskiej owalnicy. Wrzecionowate nawsie zajmuje cmentarz, kościół, szkoła oraz otoczony legendami Czarny Staw. Drugi staw, zwany Jasnym, leży u południowego wylotu osady. Najwyższe wzniesienie w okolicy sięga 48 m n.p.m.
fot. Budynek plebani w latach 20-tych XX wieku. Zdjęcie z kolekcji Wojciech Janda
Wieś jest położona 4 km na południowy – zachód od Osina, wzdłuż szosy Burowo – Osina. 300 m na południe od zabudowań wznosi się wzgórze o wysokości 62 m n.p.m. Wieś założono na planie ulicówki.
Wieś założona została w 1823 r. przez dziedzica pobliskiego Maciejewa, Franciszka Wilhelma Augusta Konstantyna von Flemminga, który na własną cześć nazwał ją „Polami Franciszka”. Kazał on wybudować tutaj 8 zagród (5 chłopskich, jedną dla pasterza oraz dwa budynki połączone ze spichlerzami), w których zamieszkało łącznie 8 osób. Latem 1824 r. dobudowano jeszcze kilka spichlerzy. W końcu XIX w. osada składała się już z 13 budynków mieszkalnych, wiatraka stojącego na zachodnim krańcu zabudowań oraz 15 gospodarstw, do których należało 185 ha ziemi uprawnej. Tereny zabudowane zajmowały 2,1 ha powierzchni. W 1939 r. liczba gospodarzy wzrosła do 18. Gospodarstwa były bardzo małe, żadne z nich nie przekraczało 20 ha.
Wieś została zdobyta 7 marca 1945 r. W 1949 r. liczyła 90 mieszkańców, w latach 1954 – 1975 należała do gromady Osina. Jej kolejnymi sołtysami byli: Walenty Majchrowicz, Marian Majchrowicz, Jan Fokt, Jan Grzyb.
Wieś jest położona około 3 km na południe od drogi krajowej
nr.6 i około 4 km na zachód od Osiny
Obecnie obserwuje się duży przyrost nowych domów,
szczególnie w północnej części wsi, w okolicach lasu. W centrum wsi znajduje
się staw i plac zabaw, zaś w południowej części największa w gminie kopalnia
żwirów i piasków o bardzo głębokim wyrobisku (przy drodze leśnej prowadzącej do
Osiedla-Mosty). Na wschód od wsi, bliżej Osiny, znajduje się niewielka kolonia.
Wieś posiada połączenia drogowe z Osiną oraz drogą krajową nr 6 (oddaloną o ok.
3 km). Okoliczne lasy to tereny atrakcyjne dla turystów pieszych i rowerowych,
przez Krzywice przebiega szlak rowerowy Równina Nowogardzka.
Na miejscu wsi istniało już w epoce neolitu prasłowiańskie
grodzisko.Na granicy Krzywic i Redostowa odkryto cmentarzysko urnowe kultury
łużyckiej. Wydobyto tutaj m.in. popielnicę i pierścionek brązowy z V okresu
epoki brązu lub początków epoki żelaza. Z tego samego zapewne miejsca pochodzi
zapewne grot oszczepu z brązu datowany na rok 1700 p.n.e.
Z okresu rzymskiego (I – IV w. n.e.) pochodzi cmentarzysko z
grobami jamowymi, z których wydobyto m.in. 2 oczkowate zapinki, 2 bransolety,
klucz żelazny, 2 przęśliki i 4 szklane paciorki. Nad jeziorem Białym – rzekomo
w popielnicy – znaleziono brązową monetę cesarza Magnusa Maximusa panującego w
latach 383- 388 n.e. W 1971 r. na południe od jeziora szczecińscy archeolodzy
odkryli osadę z późnego okresu rzymskiego. Znaleźli tutaj fragmenty ceramiki,
żużle żelazne i gliniany przęślik.
Na stromym zboczu prawej krawędzi doliny Gunienicy o
wysokości względnej 23 m, w lesie 2 km na zachód od Krzywic, leży słowiańskie
grodzisko wyżynne zwane „Schlossberg”, „Hűnengraben”, a dawniej też „Waldburg”.
Ma ono kształt skrzyniowego czworoboku (trapez) ograniczonego od północy
głębokim parowem. Umocnienia składają się w dwóch częściach: jądra o wymiarach
40 x 50 m oraz okrągło zakończonego podgrodzia wysuniętego na wschód około 40
m. Na grodzisku znaleziono kości wołu i wieprza oraz ceramikę „Późno i
środkowosłowiańską”. W 1832 r. Karol Norden opublikował na łamach „Powszechnej
Pomorskiej Gazety Ludowej” nowelę „Das Eeiland von Polchow”, w której opisał
stojący na grodzisku zamek Flemmingów zwany „Heindehőf” (Leśnym Dworem).
Wg H. Lemckego, pierwsza wzmianka o powstaniu wsi pochodzi z
1291 r. w tym okresie, tj. na przełomie XIII i XIV w., książę pomorski –
Bogusław IV szukający środków pieniężnych na prowadzenie wojny z Brandenburgią,
spośród innych nadań na rzecz Zakonu Joannitów, nadaje temu zakonowi wieś
Krzywice (Bractwo Szpitalne w randze zakonu rycerskiego powstało w Jerozolimie
w końcu XI w.; pierwsze nadania na Pomorzu Zachodnim w Sławnie i w Stargardzie
nad Iną otrzymało od księcia Czcibora I w połowie XII w.). W połowie XIV w. – w
wyniku najazdów Brandenburczyków Joannici rezygnują z nadania lennego w
Krzywicach. W 1334 r. należały Krzywice do zamku w Błotnie, następnie przeszły
na własność Ebersteinów z Nowogardu. Przy podziale dóbr w 1569 r. Krzywice
dostało się Wolfgangowi von Eberstein z Maszewa. Wieś składała się wówczas z 39
łanów czynszowych, 4 łanów kościelnych, 12 chłopów, 1 zagrodnika oraz karczmy. Z
innych źródeł wynika, że w 1580 r. istniało we wsi 12 gospodarstw chłopskich i
1 gospodarstwo zagrodnicze. Od czasu wprowadzenia prac regulacyjnych przez
Komisję Generalną w Stargardzie, wieś była domeną państwową (od 1824 r.
należała do Urzędu Inwestytury w Nowogardzie). W 1821 r. wzniesiono nowy
budynek szkoły. Dochody nauczyciela, który był jednocześnie kościelnym i
organistą, a także trudnił się pszczelarstwem, wynosiły 123 talary. Do szkoły w
końcu XIX w. uczęszczało 66 dzieci. Szkoła podstawowa funkcjonowała w
Krzywicach do 1976 r. jako placówka 4 – klasowa.
W 1822 r. wybudowano kościół z głazów narzutowych z wieżą według stylu nowogardzkiego. Był on filią parafii w Redostowie i posiadał 31 ha ziemi. Pastor uprawiał 14 ha. Najcenniejszym wyposażeniem świątyni były organy.
Na wieży kościoła znajduje się dzwon z 1893 roku wyprodukowany przez szczecińską firmę G.Voss & Sohn.
Po roku 1945 kościół poświęcono pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa i podporządkowano parafii w Osinie. W końcu XIX w. wieś liczyła 430 mieszkańców oraz 48 zagród. Chłopi zostali oczynszowani już w 1805 r. Obszar wsi wynosił 1070 ha, najwięcej ziemi, aż 159 ha posiadał sołtys. Ostatnim sołtysem Krzywic była w roku 1939 Emma Falk, która posiadała tutaj niewielki majątek folwarczny.
Krzywice zdobyte zostały 5 marca 1945 r. W 1953 r. założono tutaj rolniczą spółdzielnie produkcyjną. W latach 1945 –1954 osada należała do gminy Długołęka, zaś w latach 1954 – 1975 do gromady Osina. Wśród 46 zagród zachowało się wiele domów szachulcowych. Za domami ciągnie się droga zwana zapłociem, za stodołami stoły jeszcze gdzieniegdzie piece chlebowe.
Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:
1734 – 60-70 mieszkańców
1871 – 435 mieszkańców w tym 211 mężczyzn i 224 kobiety,139
dzieci poniżej 10 roku życia oraz 274 mieszkańców powyżej 10 roku życia
umiejących czytać i pisać
