Historia – zachodniopomorskie

Wieś leży przy drodze nr.113 łączącej Goleniów z Maszewem.

Pogrzymie założono jako kolonię w 1820 r. przez C.A.F.Karbe, właściciela majątku Mosty, na należących doń ziemiach. Teren przeznaczony pod osadę był w tym czasie częściowo zalesiony. Umowy zawarte z 20 kolonistami zawierały klauzulę niesprzedawalności nabytych gospodarstw bez zgody właściciela majątku oraz obowiązek wzniesienia w przeciągu dwóch lat niezbędnych budynków, a wcześniej dokonania karczunku.

Charakterystyczne, że od nowych osadników wymagano swego rodzaju świadectwa moralności, wydanego przez przedstawicieli sądu i kościoła w miejscu ich wcześniejszego zamieszkania. Kanonem podziału gruntu były działki o wielkości 63,45 i 25 mg. W roku 1867 we wsi były 24 gospodarstwa, 24 budynki mieszkalne. Kościół i szkoła znajdowały się w Mostach. Na początku lat 30. XX w. liczba domów mieszkalnych wzrosła tylko o jeden, natomiast liczba mieszkańców zmniejszyła się.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1867 – 233 mieszkańców

1932 – 116 mieszkańców

Mapa Pogrzymia przed 1945 rokiem

Źródło:www.maszewo.pl,własne  

Miejscowość położona jest ok. 8 km na wschód od Maszewa.

Wieś chłopska o średniowiecznym rodowodzie. W jej centrum znajdował się kościół kamienny z okresu późnego gotyku (wieża z XVI w.) Kościół ten zniszczony w okresie ostatniej wojny, odbudowany w roku 1997. Według źródeł historycznych z 1784 r. znajdował się tu duży majątek ziemski, własność rodu Wedel. Od XIX w. wieś chłopska bez śladów założenia folwarcznego. W 1932 r. wieś posiadała wielkość 1 413 ha, było tu 81 budynków mieszkalnych i 92 gospodarcze, zamieszkiwało ją 508 osób. W 1939 r. we wsi było 26 zagród chłopskich o areale 20-60 ha.

fot. Rok 1932

Mapa Nastazina z przed 1945 roku

Żródło:www.maszewo.pl,własne

Wieś położona ok. 11 km na północny wschód od Maszewa przy lokalnej drodze Bagna – Nastazin.

Wieś powstała w czasie średniowiecza na skrzyżowaniu starej drogi Dobra Nowogardzka – Stargard z drogą do Chociwla. Ziemie rycerskie we wcześniejszym okresie podzielone były na 2 części: A) lenno rodu Dewitz z dwoma niewielkimi folwarkami, 9 zagrodami chłopskimi, karczmą, kuźnią i 3 chałupnikami. Ponadto 1,5 zagrody tworzyło tu tzw. „mały folwark”. B) 8 zagród należących do różnych okolicznych majątków. Brak jest sprecyzowanych dat wyjaśniających zmiany własnościowe. Wiadomo, że już w XVIII w. swoje zagrody chłopi, w większości, posiadali na własność a 3 zagrody z lenna Dewitz należały do szpitala w Dobrej Nowogardzkiej.  

W 1872 r. wieś składała się z 17,5 zagród chłopskich – w tym była karczma i kuźnia, 2 chłopi na ziemi kościelnej oraz 1 osadnik. Trzy zagrody nadal należały do szpitala. Całość ziemi we wsi – to 4 526 mg. Było tu 57 budynków mieszkalnych, 3 rzemieślnicze i 67 innych: wśród nich pastorówka i szkoła. W 1932 r. wieś posiadała 1 165 ha gruntów, 73 budynki mieszkalne, 84 gospodarcze. W 1939 r. w Mokrem było 20 zagród po 22 – 60 ha.

fot. Kościół w Mokre, rok 1932

fot. Kościół w Mokre, rok 2019

fot.Wnętrze kościoła

 Po 1945 r. wieś utrzymała charakter wsi rolników indywidualnych.

fot. Pomnik poświęcony poległym mieszkańcom wsi w czasie I WŚ

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1872- 507 mieszkańców

1932- 428 mieszkańców

Mapa Mokre przed 1945 rokiem

Źródło:www,maszewo.pl,własne

Ta niewielka wieś położona jest ok. 5 km na płn.-wsch. od Maszewa, poza znaczącymi traktami komunikacyjnymi. Dojazd do wsi od lokalnej drogi Dębice-Godowo.

 Data założenia wsi nie jest znana, można jednak domniemywać, że powstała najpóźniej w wieku XIX. Świadczy o tym m.in. wykształcony w pełni układ wsi dokumentowany przez materiał kartograficzny z 1890 r. Pierwsza wzmianka o miejscowości, w dostępnych źródłach historycznych dotyczy roku 1932 i informuje, że ówczesny areał wsi wynosił 202 ha. Wieś zamieszkiwało wówczas 96 mieszkańców, którzy użytkowali 14 budynków mieszkalnych i 16 gospodarczych. W 1939 roku była to wieś chłopska z 20 zagrodami po 22 – 60 ha.

 Po 1945 r. wieś rolników indywidualnych.

Mapa Maszewka przed 1945 rokiem

Źródło: www.maszewo.pl,własne

Wieś jest położona w odległości 11 km w kierunku północno-wschodnim od Maszewa, przy drodze nr 106 w kierunku Nowogardu.

W średniowieczu wieś była lennem rodu rycerskiego – prawdopodobnie Walslebe. W 1493 r. potwierdzone jest tu istnienie kościoła parafialnego. W XVII w. wieś należała do domeny w Maszewie. Spis majątku domeny w 1682 r. wykazuje istnienie kościoła ryglowego z takąż wieżą, krytą gontem.

W 1691 r. w Korytowie była owczarnia (folwark), gospodarstwo sołtysa, 10 gospodarstw chłopów pełno rolnych, 4 zagrodnicze, ponadto karczma i kuźnia. Folwark został w 1857 r. wydzierżawiony, a w 1824 rozparcelowany pomiędzy miejscowych chłopów. Utworzono wówczas 1 duże gospodarstwo o areale 143 mg – jako folwark gminy wiejskiej, resztę gruntów podzielono na 17 równych części. W 1820 r. na miejscu starego kościoła wybudowano nowy, kamienny. W 1872 r. w Korytowie, w następstwie dalszych podziałów i parcelacji, było już 48 gospodarstw, ponadto istniało 48 budynków mieszkalnych, 4 przemysłowe (rzemieślnicze) oraz 61 innych zabudowań. Była też szkoła i ekspedycja pocztowa. Folwark będący w prywatnym posiadaniu, aż do połowy XIX w. Podlegał on gminie wiejskiej, a jego ostatnim właścicielem był nadleśniczy. W 1932 roku w Korytowie było 59 budynków mieszkalnych, a gospodarczych 68.

Wieża kościoła po wojnie została rozebrana.

fot. Zdjęcie z 1949 roku, jeszcze wieża stała. Zdjęcie zakupione na www.fotomemoria.pl

Obok kościoła stoi pomnik, poświęcony poległym mieszkańcom wsi w czasie IWŚ.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1872- 333

1932- 339

Mapa Korytowa przed 1945 rokiem

Źródło: www.maszewo.pl, własne 

Jenikowo położone jest ok. 10 km na północny wschód od Maszewa, przy drodze nr 106 w kierunku Nowogardu.

W dostępnych materiałach historycznych brak jest informacji o wczesnych dziejach Jenikowa. Z układu wsi wnioskować można jednak, że posiadała średniowieczny rodowód.

Była prawdopodobnie wsią szlachecką, gdyż w XVIII w. należała do domeny państwowej. Dzięki domenie zbudowano w 1722 r. kościół. Współcześnie z tego kościoła zachowała się tylko wieża. W drugiej połowie XIX w. odnotowane jest istnienie folwarku będącego własnością gminy wiejskiej. Folwark – prawdopodobnie wcześniejszy czasowo – założony był na planie czworoboku z budynkiem bramnym „według sztuki frankońskiej”. Zagrody chłopskie w większości miały analogiczne rozplanowanie i zabudowę w konstrukcji ryglowej. W 1898 r. wzniesiono nowy kościół w Jenikowie.

fot. Organy Grunberga z oryginalnym numerem 398 i rokiem 1897 czyli datą ich produkcji i montażu w kościele w Jenikowie

W latach 20. XX wieku nastąpił znaczny rozwój wsi i folwarku. Była tu wówczas mleczarnia, krochmalnia, browar i niewielka elektrownia wodna. W 1914 i 1920 r. odnotowano istnienie 9 zagród po ok. 50 ha oraz folwark o wielkości 128 ha. Nagminnie wówczas likwidowano budynki szkieletowe, przebudowując zagrody. W 1923 roku były w Jenikowie 62 domy mieszkalne, 82 gospodarcze. W 1939 roku wieś liczyła 13 zagród po 24 – 66 ha oraz 2 zagrody po 128 ha. Liczba drobniejszych siedlisk nie jest znana. Areał ziemi we wsi wynosił 1227 ha.

fot. Budynek parafii

Koło kościoła stoi pomnik poświęcony poległym mieszkańcom wsi w czasie I WŚ. W latach 60-tych XX wieku, został zabudowany kapliczką. W listopadzie 2019 roku z inicjatywy Goleniowskiego Stowarzyszenia Eksploracji Historycznej ” Biały Grosz” rozebrano kapliczkę i odsłonięto pomnik. Nowa kapliczka jest już budowana tuż koło pomnika.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1923-381 mieszkańców

1939 – 357 mieszkańców

Mapa Jenikowa przed 1945 rokiem

Źródło: www.maszewo.pl. własne

Wieś położona jest w odległości 7 km na północ od Maszewa, przy szosie Maszewo – Redło.

Godowo to stare lenno biskupów kamieńskich – w średniowieczu podzielone było pomiędzy trzy rody rycerskie: von Massow, von Dosse i von Mildenitz. Już w XIV w. 2/3 Godowa należało do miasta Maszewa, a całość – od 1628. Od XV wieku wzmiankowany jest kościół. W końcu XVII w. między mieszkańcami tej wsi, a miastem toczyły się spory o prawa dzierżawne. W roku 1811 ustalono wielkość gruntów i czynszów (zatwierdzone w 1822). Wieś miała wówczas 8 gospodarstw pełno rolnych (w tym karczmarza), jedno półrolnicze, 4 zagrodnicze, ponadto 2 zagrody chałupnicze i dom pasterza. Podatki płacono Kamerze w Maszewie. W latach 1824-28 za zezwoleniem Kancelarii Królewskiej uwłaszczono chłopów, nadając im już użytkowane ziemie.

Gospodarstwa chałupnicze i mniejsze własności podniesiono do wielkości gospodarstw pełno rolnych. Liczba właścicieli gruntów wzrosła do 46. Utworzono również posterunek policji. W 1872 r. było w Godowie 49 budynków mieszkalnych, 3 przemysłowe (rzemieślnicze) oraz 75 innych – wśród nich szkoła i budynki instytucji kościelnych. W 1932 r. do wsi należało 591 ha gruntów. Wśród 112 budynków 54 było budynkami mieszkalnymi.

W miejsce gotyckiego kościoła wzniesiono w 1863 r. kamienny kościół neoromański. Po pierwszej wojnie światowej w kościele umieszczono tablicę z nazwiskami mieszkańców wsi którzy polegli na frontach I wojny światowej.

Obecnie tablica została wymontowana z ramy i umieszczona na strychu kościoła.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1932 – 274 mieszkańców

Mapa Godowa przed 1945 rokiem

Źródło: www.maszewo.pl, własne

Wieś leży na zachód od Maszewa, przy drodze łączącej Radzanek z Danowem.

W końcu XIX wieku w miejscu obecnej wsi, na jej płn.-wsch. znajdował się folwark. Został on założony w 1756 roku jako gospodarstwo pomocnicze majątku Budzieszowce przez właściciela dóbr von Perbandta. W 1872 roku był on w posiadaniu rodu Maass i znajdował się tam jeden dom mieszkalny, w którym mieszkało 10 osób.

Wieś została założona na osi płd.wsch – płn.zach. i powstała w roku 1890 jako wieś parcelacyjna. Wszystkie budynki znajdujące się w wiosce pochodzą z początku XX wieku. Na północ od wsi po wschodniej stronie drogi do Budzieszowic znajduje się cmentarz, założony na początku XX wieku. Najstarsze czytelne daty pochówku pochodzą z 1913 roku.

Mapa Dobrosławiec przed 1945 rokiem

Źródło: własne, Biuletyn Maszewski

Wieś położona jest 6 km na północny wschód od Maszewa, przy drodze nr 106.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1339 r. W XV w. wieś była lennem rodu Wager i Mildenitz. W 1550 r. ród Wager odkupił i połączył obie części majątku. Pierwotnie wieś nazywała się Faulen Benz.

 W XVII i XVIII wieku dobra były wielokrotnie dzielone w wyniku sukcesji pomiędzy członków rodu. W 1777 rozdrobniony majątek scalił A.F. Wager, który przeprowadził meliorację gruntów i wybudował wiatrak. Poczynając od roku 1795 przez cały wiek XIX majątek 10 razy zmieniał właścicieli. Dopiero z chwilą kupna, w roku 1872, przez Carla Hellera, majątek zaczyna przeżywać okres rozkwitu. W tymże roku było tu 16 budynków mieszkalnych, młyn wodny oraz 13 innych zabudowań. Dnia 28 listopada 1884 roku rodzina Heller dokonuje zmiany nazwy wsi na Eichenwalde. W roku 1892 we wsi była już gorzelnia i cegielnia, a zespół folwarczny uległ znaczącej rozbudowie. Między rokiem 1905 a 1914 dokonano parcelacji ziem dworskich. Powstały wówczas nowe kolonie. W 1914 roku folwark, własność E. Stock’a, określono jako resztówkę. Ostatnim właścicielem przed 1939 rokiem był K. Winter; areał ziem folwarcznych wynosił wówczas 302 ha.

W XV w. we wsi wzniesiono kościół. W roku 1872 do wsi należało 830 mg ziemi; gospodarstw pełno rolnych było 6, zagrodniczych 8 i 3 chałupnicze. Wieś miała 13 budynków mieszkalnych oraz szkołę. Liczba mieszkańców wynosiła 131 osób. W początkach XX wieku wieś rozbudowała się w wyniku wspomnianych parcelacji gruntów folwarcznych. W latach 30. XX wieku w Dębicach było 76 budynków mieszkalnych, 106 gospodarczych.

W czasie wojny kościół uległ zniszczeniu, a na jego miejscu w latach 70. wybudowano nową świątynię, wg projektu pani Tymczyszyn. Jest to kościół na planie prostokąta, kryty dwuspadowym dachem z oszklonymi szczytami, które są jedynym oświetleniem wnętrza. Strop kościoła jest odkryty do połaci dachu 2-spadowego. Na osi szczytu wschodniego znajduje się przypora pełniąca również funkcję dzwonnicy. Do południowej ściany kościoła dobudowano budynek pełniący funkcje kancelaryjno-katechetyczne. Nowy kościół pw. Świętej Rodziny poświęcił 12.VI.1983 ks. bp Jan Gałecki.

fot. Obelisk poświęcony poległym mieszkańcom wsi Dębice ( Eichenwalde) w czasie I WŚ

W latach 1945-1954 i 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Dębice

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1872 – 200 mieszkańców

1925 – 503 mieszkańców

1938 – 507 mieszkańców

2006 – 900 mieszkańców

Mapa Dębic przed 1945 rokiem

Wioska leży w odległości 4 km od Maszewa, przy drodze wojewódzkiej nr 141.

Pierwsza wzmianka o wsi w dokumentach pochodzi z 1493 roku. W 1580 roku wieś ta została odnotowana w wykazie dóbr hrabiego von Eberstein. W danych z 1628 roku część majątku wchodzącego w skład wsi była w posiadaniu członków rodów von Stettin i von Flemming. Po wygaśnięciu rodu Eberstein, wieś Darż przejęta została przez domenę. Miał wówczas wielkość 1433 mórg. W spisach z 1749 roku domena składała się z wsi, folwarku i młyna w Darżu.

Wieś Darż była wsią rycerską, potem domenalną. W XVII wieku liczyła 18 gospodarstw chłopskich i 2 zagrodników. W 1815 roku gospodarstwa stały się własnością dziedziczną. W 1872 roku we wsi było już 32 właścicieli ziemi. W 1825 roku młynarz J. CH. Pinno zakupił folwark i na jego ziemiach w 1840 roku założył dodatkowo folwark o areale 540 morgów nazwany Nowym Darżem. W 1844 oba folwarki zostały sprzedane. W 1851 zakupił je właściciel Parlina, W. F. Schumann. W ich posiadaniu Darż był do roku 1945. Około roku 1862 przebudowano część budynków majątku i wzniesiono nowe. W 1932 roku w Darżu znajdowało się 61 budynków mieszkalnych i 91 gospodarczych. Areał gruntów wynosił 1144 ha. Wśród zagród chłopskich wyróżniał się chłopski folwark wielkości 143 ha. Średniowieczny kościół, wzmiankowany w 1493 roku został rozebrany, a w 1885 wybudowano nowy. Areał majątku w wielkości 563 ha nie uległ zmianie do 1945 r.

W 1945 roku wieś znalazła się w granicach Polski. Po 1945 roku we wsi utworzono PGR, istniały tu także gospodarstwa rolników indywidualnych.

fot. Zniszczony pomnik poległych mieszkańców Darża w czasie I WŚ

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1905 – 276 mieszkańców

1932- 454 mieszkańców

2006- 376 mieszkańców

Mapa Darża  przed 1945 rokiem