Wieś jest położona ok. 8 km na południowy zachód od Maszewa.
Czas powstania wsi nie jest określony w dostępnych dokumentach. Z XVIII wiecznych informacji można wnioskować, że istniała już przynajmniej wiek wcześniej. W 1771 r. wzmiankowana była tutaj karczma. W 1784 r. niewielki folwark w Dąbrowscy należący uprzednio do miasta Maszewa został podzielony na 2 parcele (138 i 140 mg), które wydzierżawiono. Ilość zagród z tego okresu nie jest znana. W 1820 r. sprzedano wiatrak w Dąbrowicy młynarzowi. W 1827 r. 4 chłopów i 2 zagrodników nabyło na własność parcelę o wielkości 137 mg z dawnego rewiru leśnego Darż-Rożnowo. W 1872 r. wieś Dąbrowica wraz z należącym do gminy wiejskiej folwarkiem Swojcino liczyła 25 budynków mieszkalnych, 3 rzemieślnicze oraz 33 budynki inne, od których nie płacono czynszu. We wsi była również szkoła – dom zakrystiana, który był również nauczycielem. W tymże 1872 r. grunty gromadzkie o areale 2.065mg były w posiadaniu 20 właścicieli. W XIX w. zbudowany został istniejący obecnie, neoromański kościół.
O wcześniejszej świątyni brak wzmianek, aczkolwiek jest wysoce prawdopodobne, że takowa istniała. W 1932 r. do miejscowych rolników należało 532 ha gruntu a wieś liczyła 28 budynków mieszkalnych, 37 gospodarczych. W 1939 r. odnotowano istnienie we wsi 7 zagród chłopskich po 26-46 ha.
fot. Zabytkowy budynek straży pożarnej z 1910 roku
Powstała zapewne w średniowieczu, choć w źródłach historycznych wzmiankowana jest dopiero w końcu XVII w. W 1692 r. znajdował się tu kościół (filia parafii w Bagnach), gospodarstwo sołtysie oraz 13 gospodarstw chłopskich, chłopskich których 10 należało do domeny, 3 stanowiły własność rycerską. Niewielka część rycerska była dodatkowo podzielona pomiędzy rody Wedel i Petersdorf. W 1696 r. wybudowano cegielnię pracującą na rzecz domeny. W 1715 r. w części domenalnej nadal było gospodarstwo sołtysie (dziedziczone i niepodzielne), 10 gospodarstw zagrodniczych (w tym kowala), zagroda karczmarza oraz ziemie należące do kościoła. Na część rycerską składało się 5 gospodarstw – własność rodziny Petersdorf. Jeszcze w XVIII w. zostały one wydzierżawione bądź sprzedane, wynika z tego, że w Bielicach nigdy nie było folwarku rycerskiego.
Zdjęcia z kolekcji autora
W 1804 r. chłopi wydzierżawili swoje gospodarstwa a nieco później wykupili je na własność. Wg danych z 1865 r. areał gruntów podzielony był pomiędzy 34 właścicieli. Budynków mieszkalnych było 44, rzemieślniczych 2 (kuźnia i wiatrak), innych – 57. Mieszkańcy opodatkowani byli na rzecz kościoła i zakrystiana – nauczyciela. W początkach XX wieku pojawia się duże, ok. 100 hektarowe gospodarstwo – własność rodziny Heller. Dane z lat 30. potwierdzają chłopski charakter wsi. Liczba budynków mieszkalnych – 46 i jest zbliżona do wielkości z połowy XIX w. Po 1945 r. wieś rolników indywidualnych.
Wszyscy mieszkańcy wsi byli protestantami. Ostatnim
niemieckim pastorem był Herman Blumenbach
Wieś jest położona ok. 8 km na północny wschód od Maszewa
przy drodze nr 106.
W dostępnych źródłach historycznych pierwsze informacje o Bęcznie dotyczą roku 1920, kiedy to majątek ma 177 ha, a jego właścicielem jest Friedrich Jabst. W 1929 r. majątek określany jest jako folwark należący do 2 właścicieli, a w 1939 r. jako duża zagroda, która przez cały czas ma tę sama wielkość i łączona jest z folwarkiem w Dębicach. Materiał kartograficzny z 1890 r. dokumentuje istnienie 3 obiektów oraz niewielkiego parku. Były to najprawdopodobniej dwa budynki gospodarcze, ustawione równolegle do siebie oraz budynek kuźni. W końcu XIX w. lub też na przełomie wieków XIX i XX wybudowany został przy drodze pierwszy z czworaków – budynek ryglowy, ustawiony kalenicowo do drogi. Na początku XX w. w południowo wschodniej części dziedzińca folwarcznego wybudowany został dwór – budynek piętrowy z półokrągłym ryzalitem, przykryty dachem czterospadowym. Później do dworu dobudowano oficynę. Oba obiekty są murowane.
Aktualnie układ przestrzenny folwarku – w stosunku do
dokumentowanego na mapie z 1890 r. jest zmieniony poprzez wybudowanie nowych
obiektów zarówno gospodarczych jak i jednego czworaka
Wieś położona jest ok. 10 km na północny wschód od Maszewa,
przy lokalnej drodze Dębice-Mokre.
Wieś założono w średniowieczu. W końcu XV wieku wybudowano tu już kościół. Ówczesnymi właścicielami był przypuszczalnie ród Zampelsbach. Bagna wchodziły w skład domeny Maszewa i składały się z folwarku domenalnego oraz wsi chłopskiej
Wg spis majątku domeny z 1692 r., był tu dwór, stodoła z owczarnią (pod jednym dachem), winiarnia (w przybudówce), obora ze spichlerzem w górnej kondygnacji i, co szczególnie istotne, budynek bramny. Folwark z końca XVII w. przypuszczalnie odpowiadał czworobocznej zagrodzie z budynkiem bramnym, jakie powszechnie występowały w 2 połowie XVIII i pocz. XIX w., a zachowały się reliktowo do czasów współczesnych. Wszystkie budynki folwarku przykryte były strzechą. W 1692 roku z folwarkiem związanych było 13 mieszkańców. Pod koniec XVIII w. folwark dzierżawiła rodzina von Bütow, a w 1823 dzierżawę przejmuje gmina chłopska Bagna. Chłopi podzielili i włączyli do swych gospodarstw grunty folwarku, który w tym momencie przestał istnieć.
Od 1686 roku był tu wolny sołtys, 15 gospodarstw chłopskich, 4 zagrodnicze oraz 10 chałupników. Dane z 1872 dokumentują 47 gospodarstw chłopskich, 54 budynki mieszkalne oraz 75 innych. Zakrystian, utrzymywany przez gminę, był zarazem nauczycielem, a jego dom szkołą. Przy kościele znajdowała się tzw. „boża stodoła”, gdzie składano daninę ze zboża dla instytucji duchownych. W odległości kilkuset metrów na południowy zachód od wsi posadowiony był wiatrak (holenderski) oraz zagroda młynarza. Dane z lat 20. XX wieku potwierdzają chłopski charakter wsi, wspominają jednak o istnieniu niewielkiego folwarku (116 ha), własności Ericha Zastrow oraz o wielkim gospodarstwie (76 ha), będącym jakby kontynuacją majątku dawnego wolnego sołtysa, w tym czasie w posiadaniu Paula Zastrow. W latach 30, budynków mieszkalnych było 73, gospodarczych 84. Była to zatem duża wieś rolnicza.
We wsi zachował się dobrym stanie kościół. Jest on późnogotycką budowlą salową, orientowaną, wzniesioną na planie prostokąta z wieżą zachodnią dostawioną od zachodu. Wszystkie ściany posadowione na kamiennym fundamencie wymurowane są z głazów granitowych nieznacznie tylko obrobionych, ułożonych warstwami przy jednoczesnym zastosowaniu warstw wyrównawczych. W cegle wykonano jedynie szczyt wschodni.
Wejście do świątyni znajduje się w ścianie południowej. Forma tego ostrołukowego portalu o rozglifionych ościeżach pozwala przypuszczać, iż został on wykonany wtórnie, w wyniku rozkucia ściany i przedłużenia ościeży znajdującego się w tym miejscu okna. Właściwy portal powinien znajdować się w elewacji zachodniej? Nie udało się jednak tego ustalić. Kościół kryty jest dwuspadowym dachem ceramicznym.
W kościele znajduje się XIX wieczna empora chórowa z prospektem organowym. Zachowane organy Grunberga, którego fabryka znajdowała się w Szczecin Zdrojach. Mają numer 384 i datę 1896. Fabryka wyprodukowała około 800 szt. Nadawano im kolejne numery oraz rok montażu.
fot. Ograny Grunberga w kościele w Bagnach
Plac kościelny o prostokątnym zarysie otoczony jest wysokim,
kamiennym murem, z bramą wejściową od strony zachodniej. Pełnił pierwotnie
funkcję cmentarza, obecnie zachowało się tylko kilka nagrobków.
Wieś jest położona ok. 1 km na północny zachód od drogi
krajowej nr 6, w tym miejscu pełniącej funkcję północnej obwodnicy Goleniowa,
ok. 2 km na północ od miasta.
Ślady osadnictwa na terenie wsi sięgają epoki neolitu, co potwierdza odnalezienie kilku osad na wzgórzu na wschodnim krańcu wsi, a na nich narzędzi kamiennych i elementów uzbrojenia ludności kultury amfor kulistych i kultury ceramiki sznurowej. Następnie, w epoce brązu powstała tu osada rolnicza, co potwierdza znalezisko cmentarzyska urnowego. Prawdopodobnie istniała tutaj również osada odkryta przed wojną kultury łużyckiej i kultury jastorfskiej z epoki żelaza.
Pierwsza wzmianka o Żółwiej Błoci pochodzi z 1328 roku, kiedy to książę Barnim III Wielki przekazał ją miastu Goleniów. Osada powstała najprawdopodobniej w XIII wieku i miała charakter obronny. Wtedy była własnością książąt pomorskich. Do XVIII wieku była jedną z dwóch wsi (obok Miękowa), należących do miasta. W XIX wieku miasto, w ramach odszkodowania dla Żółwiej Błoci, założyło kolejną wieś, Gollnowshagen (Białuń), zlikwidowano wtedy największe gospodarstwa. W 1784 we wsi było 16 gospodarstw chłopskich i 8 chałupniczych. W roku 1820 posiadała już 41 domów mieszkalnych i oprócz chłopów mieszkali we wsi rzemieślnicy (w roku 1847 – 1 szewc, 2 krawców, 2 kowali i 2 handlarzy oraz pracownicy najemni utrzymujący się z pracy stałej poza rolnictwem).
fot. Zabudowania gospodarcze w Żółwiej Błoci w roku 1932.
We wsi znajdował kościół oraz dwa cmentarze- pierwszy przy kościele, a drugi został założony w drugiej połowie XIX wieku w znacznym oddaleniu od wsi, ok. 1 km na północny –zachód od wsi w lesie. Obecny kościół p.w. św. Antoniego powstał w 1932 roku z inicjatywy części mieszkańców należących do kościoła metodystów.
Pierwotny kościół o rodowodzie średniowiecznym został rozebrany po wojnie. Kościół stał na nawsiu, gdyż wieś została założona na planie owalnicy. Na początku XX wieku wieś powiększała się i rozbudowała się w stronę Białunia.
fot. Zdjęcia kościoła i jego wnętrza z 1949 roku. Zdjęcia zakupione na www.fotomemoria.pl
Na dawnym cmentarzu przykościelnym stoją dwa głazy stanowiące pomnik poświęcony mieszkańcom wsi poległym na frontach I wojny światowej. Na jednym a nich znajdują się nazwiska poległych.
Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:
1734: 27 Feuerstellen, vermutlich 150-200 Personen
1734 – 150-200 mieszkańców
1811 – 243 mieszkańców
1814 – 188 mieszkańców
1820 – 306 mieszkańców
1828 – 278 mieszkańców
1834 – 330 mieszkańców
1840 – 378 mieszkańców
1843 – 432 mieszkańców 1871 – 465 mieszkańców – w tym 231 mężczyzn i 234 kobiet ,105 dzieci poniżej 10 roku życia. W tym 333 osoby powyżej 10 roku życia, umiejące czytać i pisać
1905 – 359 mieszkańców 1912 – 393 mieszkańców 1925 – 396 mieszkańców 1939 – 386 mieszkańców 2000 – 196 mieszkańców
Wieś jest położona na zachód od drogi nr 3 i 6 (obwodnica
miasta Goleniowa), na skraju Puszczy Goleniowskiej.
Na terenie
miejscowości znajdują się bardzo liczne stanowiska archeologiczne. Ze znalezisk
wynika, że tereny te były zamieszkane już 8 tys. lat temu przez kultury
mezolityczne, następnie przez stosunkowo rzadką na tym terenie kulturę ceramiki
dołkowo-grzebykowej i kolejno przez kulturę pucharów lejkowatych, amfor
kulistych, ceramiki sznurowej, najliczniejszą na tym terenie kulturę łużycką i
wreszcie na północno-wschodnim krańcu wsi znajdują się pozostałości osady wczesnosłowiańskiej
z VIII w. Wśród przedmiotów znaleziono m.in. mezolityczny kościany harpun,
topory kamienne – głownie kultury ceramiki sznurowej, gliniane naczynia, haki,
sita i liczne narzędzia z kości i kamienia.
W 1314 tereny te stały się własnością miasta Goleniowa. Sama wieś została założona w XIX wieku, kiedy miasto wydzieliło z tego terenu kilkanaście działek kolonizacyjnych. W II połowie XIX stulecia Żdżary były wsią o zabudowie nieregularnej, złożoną z kilku mniejszych osad. Przed wojną znajdowała się tutaj szkoła, w której istniało muzeum zabytków archeologicznych ówcześnie znane niemal w całej Europie oraz poczta. Z analizy mapy z 1888 r. dokładnie widać, że ówczesna wieś złożona była z kilku osad, a największa Eichberg dała nazwę całej miejscowości.
fot. Zdjęcie szkolne wykonane przed budynkiem szkoły w roku 1927
Zabudowa wsi pochodzi z XX wieku, jest to wieś nieregularna,
jednak główna oś znajduje się wzdłuż głównej drogi.
Nieopodal, w zagajniku znajduje się kamień pamięci mieszkańców Żdżar i Łaniewa, którzy zginęli na frontach I wojny światowej.
Wieś leży ok. 2 km od jeziora Dąbie, przy drodze Lubczyna –
Szczecin, administracyjnie bezpośrednio graniczy z miastem Szczecinem.
Nazwa wsi pochodzi od protegowanego generała króla Fryderyka
II o nazwisku Arnim. Początkowo teren przeznaczony pod kolonizację nazywał się
Henningshorst i taką nazwę otrzymała wieś. Nazwa ta przetrwała 20 lat, a potem
na rozkaz króla zmieniono nazwę na Arnimswalde.
Pierwsza wzmianka o Załomiu pochodzi z wieku XVIII. W ramach kolonizacji wewnętrznej, wydzielono w roku 1747 z posiadłości miejskich Dąbia 1439 mórg ziemi uprawnej oraz 1833 morgi lasów i pastwisk i na tym obszarze założono wieś kolonizacyjną. Pierwsi koloniści pochodzili z Holandii. W następnych latach liczba indywidualnych gospodarstw wzrosła do 38, uprawiających 576 mórg. Na reszcie terenów zamieszkiwało spoko robotników i rzemieślników: 1 krawiec, 1 szewc, 1 piekarz, 1 kupiec spożywczy i oberżysta.
Słabe ziemie nie sprzyjały jednak rozwojowi wsi. Nie można było wykorzystać łąk, ponieważ często były zalewane wadą, mimo to hodowla bydła była duża. W 1864 roku we wsi było 50 koni, 200 krów, 25 owiec, 10 świń. Część mieszkańców za główne swoje zajęcie przynoszące dochód uważało rybołówstwo. We wsi wybudowano wiatrak holenderski. Na terenie Załomia występowały również źródła słone. Wzmianki o warzeniu soli w Dąbiu pochodzą już z XII wieku, korzystało ono z solanek leżących w wąwozie między Załomiem, a łąkami nad jeziorem Dąbie. Po dawnych solankach pozostała nazwa topograficzna Solanki.
W 1822 roku wzmiankowany był tutaj folwark, należący do Schrodera, który liczył 210 ha ziemi o profilu hodowlanym. W latach 30-tych XX wieku folwark należał do Paula Schrodera i było to gospodarstwo mleczarskie. We wsi znajdował się kościół z cmentarzem i stacja kolejowa.
Kościół rozebrano po wojnie, a na miejscu tym zbudowano kościół pw. Przemienienia Pańskiego oraz plebanię.
W Załomiu w latach
30-tych XX wieku powstała fabryka.
W 1934r. szczecińska firma Stoewer-Werke uruchomiła w Załomiu produkcję silników, do wytwarzanych przez siebie samochodów. Od 1938 roku zakład został przejęty przez Pommersche Motorenbau GmbH (PoMo), z siedzibą przy Seeweg 16 / ul. Żaglowa 16 w Dąbiu – dziś w tym budynku mieści się przedszkole. Firma na mocy licencji, rozpoczęła seryjną produkcję silników lotniczych jako kooperant Junkers & Co. Warmwasser-Apparatefabrik w Dessau. W okresie rozbudowy niemieckich sił powietrznych Luftwaffe, zakład zwiększał produkcję w miarę wzrostu liczby samolotów oraz wprowadzania nowych modeli.
fot. Między innymi do widocznych na zdjęciu Ju-88 produkowano w Załomiu silniki
Wybuch II wojny światowej jeszcze bardziej zintensyfikował produkcję. W zakładzie pracowało kilka tysięcy pracowników (od 3 do 5 tysięcy). Poza Niemcami zatrudnieni byli Polacy, Holendrzy, Duńczycy, Czesi, Francuzi, Anglicy i inne narodowości. Wszyscy obcokrajowcy mieszkali w drewnianych barakach (Arbeitslager Arnimswalde), zlokalizowanych obok fabryki. Niemcy zatrudnieni w tej fabryce mieszkali w domkach zlokalizowanych obok zakładu oraz w specjalnie wybudowanym osiedlu w lesie pomiędzy Załomiem a Kliniskami. Na terenie zakładu każdy pracownik przypisany był do swojego miejsca pracy i nie wolno mu było bez specjalnego zezwolenia przemieszczać się do innej hali. W czasie wolnym od pracy mogli się oni poruszać po okolicy z możliwością odwiedzania Dąbia. Każdy posiadał dokument stwierdzający zatrudnienie w fabryce. Biorąc pod uwagę ogromne znaczenie całego regionu przemysłowego Szczecina (stocznie, fabryka benzyny syntetycznej w Policach, fabryka w Załomiu) wojska alianckie dokonały w dniu 11 kwietnia 1944 r. nalotów na cele przemysłowe północnych Niemiec – na samą fabrykę w Załomiu spadło ok. 85 ton bomb odłamkowo-burzących oraz zapalających. W wyniku bombardowań fabryka została poważnie zniszczona, a dostawy do zakładów Junkers części oraz wyremontowanych silników zostały niemalże wyeliminowane, zdecydowanie zmniejszając tym samym siłę rażenia Luftwaffe.
Po wojnie zakład
początkowo był w posiadaniu wojsk radzieckich, a następnie władze polskie
zorganizowały tu składowisko złomu metalowego. Następnie zakład przejęły
Państwowe Zakłady Zbożowe (PZŻ), które w ocalałych elementach hal fabrycznych
składowały zboże. W roku 1957 w Centralnym Zarządzie Przemysłu Kablowego
zapadła decyzja o budowie nowej fabryki. Zdecydowano, że najwłaściwszym będą
obiekty po byłej niemieckiej fabryce przemysłu lotniczego w Załomiu. O
tworzeniu państwowego przedsiębiorstwa pod nazwą: „Szczecińskie Zakłady
Wytwórcze Materiałów Elektrotechnicznych w Budowie” poinformowano w
zarządzeniu ministra przemysłu ciężkiego w dniu 12 sierpnia 1957 r. Przekazanie
300 hektarowego terenu przez PZŻ nowemu przedsiębiorstwu nastąpiło 09 listopada
1957 r. Na początku produkowano przewody o prostej konstrukcji, z czasem
większość produkcji stanowiły przewody o wysokim stopniu zaawansowania
technologicznego. Uruchomiono szkołę przyzakładową, zaczęto werbować
pracowników z kraju. Powstał hotel robotniczy, osiedla zakładowe, przedszkola,
szkoły, przychodnia, klub fabryczny. W 1960 roku zakład zyskał nazwę Fabryki
Kabli „Załom” i pod tą nazwą funkcjonował do początku XXI wieku, z
krótką przerwą w latach 1976-1979, kiedy nosił nazwę Fabryka Przewodów Elektrycznych
„EMA Załom”. W lutym 1989 roku, w wyniku fuzji trzech największych
kablowni w Polsce, zakład wszedł w skład grupy „Elektrim – Kable
Polskie” S.A. Rok 2002 natomiast zaowocował przejęciem grupy przez
„Tele-Fonika KFK” S.A. Powstała grupa „Tele-Fonika Kable”
S.A., a sama fabryka w Załomiu – przyjęła nazwę nowej spółki stając się jej
zakładem produkcyjnym – powstał Zakład Szczecin.
Około 2 km od wsi w
kierunku Dąbia znajduje się obelisk poświęcony żołnierzom, którzy zginęli na
frontach I wojny światowej. Jego funkcję zmieniono po wojnie na pomnik
zasłużonych meliorantów.
Wieś położona jest przy drodze łączącej Widzieńsko z drogą nr 3, na Równinie Goleniowskiej porośniętej sosnowymi i mieszanymi lasami Puszczy Goleniowskiej.
W momencie zakładania wsi, otrzymała ona nazwę na cześć księżniczki Amalii von Preußen, siostry Fryderyka II Wielkiego, króla Prus.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1746 roku, kiedy to zatwierdzono plan założenia owczarni Amalienhof w powiecie Stepenitz (Stepnica) i osiedla dla 8 chłopów małorolnych i 12 zagrodników. W 1751 roku, osiedlono 12 małych rodzin na nowej farmie owiec na tzw. „Brande”(podejrzewam że była to nazwa geograficzna, miejsca gdzie dziś znajduje się wioska- lecz dziś nie można jej odnaleźć na żadnych mapach).
fot. Projekt Holländerei autorstwa mistrza budowlanego Schwatcke, 1751 r. Archiwum Państwowe Szczecin
Wieś jest położona przy drodze prowadzącej na Stargard, nad rzeką Wisełką, na Równinie Nowogardzkiej, w niewielkiej dolinie otoczonej przez wzgórza – drumliny. Istnieje także Gajówka o tej samej nazwie, która posiada osobny status niż wieś. Tarnówko Gajówka leży nieco bardziej na północ niż osada.
Wieś leży przy drodze Goleniów – Stargard, ok. 9 km na
południowy zachód od Goleniowa.
Tarnowiec został założony na początku XIX wieku, jako
kolonia chłopska w związku z separacją gruntów chłopskich i majątku w Tarnówku.
Dawniej ziemie te należały do lenna von Petersdorfów. W połowie XIX wieku we
wsi było 10 gospodarstw rolnych w tym 4 duże, 9 domów mieszkalnych i 19 domów
wolnych od podatku. W tym czasie do wsi należało 476 mórg ziemi. Wieś została
założona jako rzędówka dwuliniowa.
Po II wojnie światowej wieś nosiła nazwę Lubczewo, później
Tarnowiec.
