Wieś jest położona ok. 6 km na północny – wschód od
Nowogardu.
Początki wsi sięgają średniowiecza. W XVIII wieku należało
do rodziny von Schwan. W 1787 roku dobra zakupił Gottlob Andreas von Waldemann,
właściciel pobliskiego Wołowca i Orzechowa. Po nim w 1806 roku dobra dziedziczy
jego syn, Friedrich Wilhelm von Waldemann. We wsi istniał majątek ziemski,
którego właścicielem w 1928 roku był Julius Cammin a dobra obejmowały 103 ha
gruntów.
We wsi znajduje się kościół z końca XV wieku wraz z wieżą z 1872 roku. Kościół jest obiektem zabytkowym.
Wieś jest położona przy drodze wojewódzkiej nr 144 około 6
km od Nowogardu.
Przez wieki Kulice były posiadłością lenną rodu von Dewitz. W 1726 roku August Friedrich von Bismarck nabył Kulice wraz z sąsiednimi majątkami w Jarchlinie i Konarzewie, które przedtem również należały do Dewitzów. Wszystkie trzy majątki pozostały w posiadaniu rodu von Bismarck do końca drugiej wojny światowej. Dwór w Kulicach wzniesiono około 1730 roku. Nie wiadomo jak wyglądał ówczesny budynek Około 1848 został tutaj wzniesiony klasycystyczny dwór przez brata „żelaznego kanclerza” Bernharda von Bismarcka. . Powstał wydłużony budynek z elewacją w stylu klasycystycznym, który z czasem został powiększony poprzez kilka dobudowań. Do oranżerii w kierunku północno-zachodnim przylega park przydworski ze starym drzewostanem. Za czasów niemieckich majątek w Kulicach obejmował ok. 1000 hektarów. W latach 1838-44 dobrami zarządzał Otto von Bismarck. W 1845 roku nastąpił podział majątków, w wyniku którego Kulice i Jarchlino przypadło Bernhardowi von Bismarckowi, landratowi powiatu nowogardzkiego, szambelanowi dworu i tajnemu radcy rządowemu.
Kulice lata 20-te XX wieku. Widokówka z kolekcji Wojciech Janda
We wsi znajduje się kościół filialny który został wzniesiony w 1865 roku z inicjatywy Bernharda von Bismarcka w stylu neogotyckim. Jest to prosta świątynia salowa zbudowana z czerwonej cegły i kamienia polnego z ceglano-kamienną wieżą dzwonną, stanowiącą również wejście do kościoła. Na dawnym cmentarzu niemieckim przy kościele powstało lapidarium, w ramach projektu „Akademia Europejska Kulice-Külz”. Zgromadzono tam nagrobki z okolicznych cmentarzy ewangelickich.
Zdjęcie z kolekcji Wojciech Janda
Zdjęcie z kolekcji Wojciech Janda
Po II wojnie światowej dwór przejęły Państwowe Gospodarstwa Rolne, Kombinat Rolniczy w Nowogardzie. Znajdowało się tutaj centrum biurowe oraz mieszkania. W latach 90- tych budynek był poważnie zagrożony dewastacją. W latach 1994/95, na zlecenie polskiej fundacji założonej przez Philippa von Bismarck, który był następcą ostatniego niemieckiego właściciela majątku, były przewodniczący Ziomkostwa Pruskiego, długoletni deputowany do Bundestagu i Parlamentu Europejskiego. Dzięki staraniom fundacji „Akademia Europejska Kulice-Külz” i przy wsparciu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Federalnej Niemiec oraz Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej dwór odrestaurowano. Dzisiaj jest on w posiadaniu Uniwersytetu Szczecińskiego, który dał prawo użytkowania dworu fundacji. Znajduje się tutaj ośrodek konferencyjny oraz niewielka część bankietowa i noclegowa. W parku znajduje się również grób jednej z arystokratek z rodziny von Bismarck –Katharina Luise Natalie von Bicmark.
Wieś jest położona około 12 km od Nowogardu. Wieś zbudowana została
na planie podwójnej łańcuchówki.
Najwcześniejsze informacje o Krasnołęce datowane są na 1823
rok, wtedy została założona kolonia przez Ludwika Dietz’a z Długołęki, którą
nazwał na cześć swej żony Dworem Florentyny (niem. Florentinendorf). Około roku 1872 w obrębie koloni było 124 ha
ziemi, 29 rolników, 28 zagród oraz jeden budynek przemysłowy. osada
liczyła 77 ha ziemi, 16 zagród, 84 mieszkańców, w tym 18 gospodarzy. Na
początku XX wieku obie kolonie zostają połączone, tworząc gminę wiejską, którą
nazwano Neu Langkafel. Po połączeniu osadę zamieszkiwało w sumie 159
mieszkańców, w tym 34 gospodarzy. Wieś zdobyto 5 marca 1945 roku.
Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:
1823 – 27 mieszkańców
1872 – 84 mieszkańców
1902 – 159 mieszkańców
1945 – 146 mieszkańców
1994 – 94 mieszkańców
2006 – 85 mieszkańców
Mapa Krasnołęki przed 1945 rokiem
Źródło: www.jjkbuild.neostrada.pl/krasnoleka, własne
Wieś leży ok. 10 km na północny wschód od Nowogardu.
W XV wieku Konarzewo, Jarchlino i Kulice przeszły w
posiadanie rodu Dewitz z Dobrej Nowogardzkiej i taki stan trwał przez około 400
lat do roku 1726. Później Konarzewo było w posiadaniu rodziny Bismarcków w
okresie od 1726 do 1945 roku. Pierwszym z rodu właścicielem był major August
Fryderyk von Bismarck ze staromarchijskiego Schönhausen. Służył on w garnizonie
znajdującym się w Goleniowie przy sławnych wówczas dragonach Ausbach-Bayreuth.
Przez ślub i spadek stał się właścicielem Konarzewa, Jarchlina i Kulic. Nie
cieszył się długo posiadłością, zginął bowiem w bitwie pod Czesławiem w 1742
roku. Jego syn Karol Aleksander odziedziczył Schönhausen, drugi syn
odziedziczył dobra pomorskie. Karol Aleksander z Schönhausen był dziadkiem Otto
von Bismarcka.
Ojciec Kanclerza odziedziczył posiadłość pomorską po swoim
kuzynie w roku 1816 i przeniósł się ze starej Marchii do Konarzewa. Dwór był
wówczas skromnym budynkiem z ryglówki zamieszkałym od lat przez wiele rodzin
pomorskich i marchijskich.
Otto von Bismarck przyszły premier Prus i pierwszy niemiecki
Kanclerz, spędza w Konarzewie dzieciństwo (1816-1821). W wieku 7 lat trafia do
Berlina do elitarnej szkoły z internatem. Do Konarzewa powraca mając 24 lata, aby
zarządzać majątkiem (1839-1846), co czynił najpierw wspólnie ze starszym bratem
Bernardem a potem samodzielnie. Tu dojrzał i poznał ludzi, którzy otworzyli mu
drogę do kariery. Wydzierżawił Konarzewo w roku 1846 i stąd wyruszył, aby
aktywnie uprawiać politykę. Odziedziczony po ojcu majątek składający się z ziem
wokół Konarzewa i Jarchlina sprzedaje bratankowi Filipowi w roku 1868. Ostatnimi
właścicielami z rodu byli bracia Klaus von Bismarck (1912-1997) i Philipp von
Bismarck (1913-2006) synowie Gottfrieda von Bismarck (1881–1928). Po
przedwczesnej śmierci ojca Klaus odziedziczył Konarzewo i Jarchlino, Philipp
zaś Kulice.
W okresie II wojny światowej Klaus jako zmobilizowany oficer rezerwy służy przez całą wojnę w 32 dywizji piechoty w Wermachcie. Podobny los spotyka Philippa, z tym, że jako oficer sztabu generalnego znajduje się w kręgu generała Henninga von Tresckow i dołącza do grupy oficerów spiskujących przeciwko Hitlerowi. Koniec wojny spotyka braci w zachodniej strefie okupacyjnej, gdzie pozostają na stałe.
W 1908 niemiecka nazwa miejscowości Kniephof posłużyła do nazwania ulicy w berlińskiej dzielnicy Steglitz – Kniephofstraße.
Po zakończeniu drugiej wojny światowej posiadłość w Konarzewie została znacjonalizowana. Dwór służył do celów mieszkalnych i biurowych pracownikom państwowego gospodarstwa rolnego. Po przełomie politycznym w 1989 dwór i park przeszedł w zasoby „Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa”. Obecni właściciele Konarzewa nabyli nieruchomość w drodze przetargu w połowie lat 90-tych XX wieku.
Wieś jest
położona w środkowej części gminy, w odległości ok. 3 km na płn.-zachód od
Nowogardu.
Karsk jest wsią o średniowiecznej metryce (o czym świadczą ślady założenia owalnicowego, typowego dla tego okresu), wchodzącą w skład hrabstwa nowogardzkiego rodu Ebersteinów. W 1756 r. właścicielem wsi (a także Strzelewa. Olchowa i Świerczewa) byt Georg Lorenz von Kamecke. W 1795 r. w Karsku istniała już szkoła. Materiały źródłowe z 1811 r. informują o powstaniu w Karsku folwarku, na bazie 2 dużych gospodarstw bauerskich. należącego do Carla Ottona von Blankenburg.
Zdjęcie z kolekcji Wojciech Janda
Zdjęcie z kolekcji Wojciech Janda
Zdjęcie z kolekcji Tomasz Wetta
W środkowej części wsi, na niewielkim wyniesieniu terenu – stoi kamienny kościół, wzniesiony w 1846 roku.
Przy kościele znajduje się pomnik poświęcony mieszkańcom wsi poległym w I wojnie światowej.
W pobliżu kościoła posadowiony jest się głaz narzutowy
„Skamieniały Chciwiec”, legenda wiąże go z obrzędami pogańskimi.
Wieś jest położona we wschodniej części gminy, w odległości 7 km od Nowogardu.
Nazwa „Jarchlino” jest prawdopodobnie pochodzenia słowiańskiego („jariza”- zboże jare, pole obsiane żytem jarym).
W XV wieku należała do rodziny von Dewitz. W 1540 roku własność Henninga von Dewitz a częściowo jego kuzyna, Jobsta von Dewitz. Ostatnim właścicielem wsi był Stephan Bernd von Dewitz(*1672-+1728). Mieszkał w Dargomyślu(Hoffelde). Z powodu wystawnego trybu życia popadł w długi. Część dóbr jeszcze za swojego życia sprzedał lub oddał w zastaw. Kulice w latach 1708-1738 otrzymał w zastaw za 19.600 talarów duński kapitan Otton Adrian von Edling. Później własność kanonika Johanna Augusta von Koven, od którego w 1726 roku majątek zakupił major August Friedrich von Bismarck, który w 1724 roku poślubił córkę Stephana Bernda von Dewitz, Stephanę Charlottę von Dewitz(1706-1735). Rodzina von Bismarck pochodziła ze Starej Marchii, gdzie w 1270 roku po raz pierwszy pojawia się z imienia w mieście Stendal(obecnie kraj związkowy Saksonia-Anhalt). August Friedrich von Bismarck pochodził z schӧnhauseńskiej linii rodu.
W 1721 roku został pierwszym dowódcą goleniowskiego pułku dragonów Schulenburga. Kolejni właściciele z tego rodu: w 1747 roku majątek posiadał syn Augusta Friedricha kapitan Bernd August von Bismarck(*1725-+1758) a następnie wnuk August Friedrich II von Bismarck(*1753-+1814), który umiera bezpotomnie. Dobra w 1814 roku dziedziczy kuzyn Augusta Friedricha II, rotmistrz Carl Wilhelm Ferdinand von Bismarck(*1771-+1845), który w 1816 roku przeprowadza się z Schӧnhausen do Konarzewa wraz z żoną i synami: Bernhardem(*1810-+1893) i Ottonem, późniejszym kanclerzem. Po śmierci ojca dobra dziedziczy Bernhard von Bismarck. W 1870 roku majątek obejmował 2379 mórg ziemi a w 1879 roku obejmował 699,68 ha gruntów. Kolejnym dziedzicem dóbr był syn Bernharda, Bernd von Bismarck(*1868-+1948), który sprzedał majątek drugiej żonie brata Philippa, Hedwidze von Bismarck, z domu von Harnier(*1858-+1945). Ostatnim właścicielem dóbr był Gottfried von Bismarck. W 1910 roku majątek liczył 699,68 ha gruntów a w 1928 roku 643 ha gruntów.
fot. Widokówka z kolekcji autora
Zachował się dwór zarządcy majątku. Jest to budynek jednokondygnacyjny z użytkowym poddaszem, zbudowany na planie prostokąta, podpiwniczony, kryty dachem dwuspadowym z naczółkami i lukarną. Położony na obrzeżach resztek parku.
Około połowy XIX w. areał wsi obejmował 600 ha, w Jarchlinie było 21 domów, w tym młyn wodny. W latach 30. XX w. zmieniono profil hodowli na bydło mleczne -154 szt. i trzodę chlewną – 120 szt.
W Jarchlinie znajdował się folwark, owczarnia oraz młyn wodny, który w części zachował się do dziś. Do 1999 r. na terenie wsi znajdowała się szkoła podstawowa.
Pierwszą świątynię wzniesiono we wsi w końcu XV w., w stylu późnogotyckim. Obecna – pochodzi prawdopodobnie z XVII w. Jest to budowla na planie prostokąta, zbudowana z dużych głazów narzutowych. Na wyposażeniu kościoła znajdował się XVI-wieczny srebrny kielich i zabytkowy mszał drukowany na papierze.
Na wieży kościoła wiszą dwa dzwony. Mniejszy, o średnicy 55 cm, odlany został w XVI w.; drugi dzwon, o średnicy 72 cm, z herbami rodów: Dewitzów i Derfflingerów, pochodzi z 1697 r. Został on przekazany przez von Kridevita z Kołobrzegu.
Do 1945 r. świątynia posiadała status kościoła parafialnego. 1 lipca 1945 r. poświęcono ją w obrządku katolickim pod wezwaniem św. Józefa
Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:
1928 – 318 mieszkańców
1939 – 487 mieszkańców
2006 – 250 mieszkańców
Mapa Jarchlina przed 1945 rokiem
Źródło: www.wikipedia.pl ,www.zamkilubuskie.pl, własne
Wieś jest położona około 8 km na północ od Nowogardu w
pobliżu jeziora Glicko
Wzmiankowana w 1274 roku będąc własnością Otto hrabiego von Eberstein. W XVII wieku część dóbr należała do Christiana von Zastrow a część do Christopha von Schmeling. Rodzina von Schmeling scala dobra we wsi stając się ich jedynym właścicielem. Posiadają je do drugiej połowy XIX wieku. W 1879 roku właścicielem majątku był Julius von Schmeling a dobra obejmowały 518,45 ha gruntów. Na przełomie XIX i XX wieku właścicielem jest rodzina Eggert. W 1910 roku dobra należą do fabrykanta Leckebusch i obejmują 384,22 ha gruntów. W latach 20-tych parcelacja dóbr. Majątek tzw. resztówka należy do Josh. Guhlke i liczy 325 ha gruntów a drugi majątek z dworem należący do Wilhelma Seegera liczy 76 ha gruntów. Ostatnim właścicielem majątku była rodzina Hagen.
Wieś jest położona w południowowschodniej części gminy, 5 km
od Nowogardu
Na gruntach Długołęki odkryto żarna nieckowate, przekazane
do nowogardzkiego muzeum regionalnego oraz cmentarzysko ludności kultury
łużyckiej z wczesnej epoki żelaza. Groby popielnicowe częściowo obwarowane
kamieniami występowały na obszarze 2 arów. W 1877 r. znaleziono łukowatą
brzytwę z rączką zgiętą ku tyłowi, pierścionek oraz szpilę z łabędzią szyją.
Obecna nazwa osady jest wiernym tłumaczeniem jej nazwy niemieckiej. 1618 r.
zapisano ją w postaci „Lanckavel”, w 1784 r. wymieniono
„Langkavel”. „Kafel” to staroniemiecki wyraz oznaczający
łąkę, ogród lub pole uprawne. W połączeniu z przymiotnikiem „lang”-
długi nazwa ta oznaczała więc „Długą łąkę” lub „Długie
Pole” Rzeszowski uważa, iż wieś zwała się pierwotnie ŁĄKOWIEC, co pisano
kolejno Lonkavec, Lankavec i Langkave. Również G.Rudolphson twierdzi, iż nazwa
wioski pochodzi od słowa „łąka” Bardziej prawdopodobna jest hipoteza,
iż wieś lokowano na prawie niemieckim w XIII w. w 1274 r. z nadania biskupa
kamieńskiego przejęli ją w lenno Ebersteinowie.
W 1580 r. do hrabiów Nowogardu należały 64 łany ziemi, 19 chłopów oraz
karczma w latach następnych założono we wsi folwark, który po wymarciu
Ebersteinów przeszedł na własność urzędu domeny państwowej w Nowogardzie. Do
pracy pańszczyźnianej na tym folwarku zobowiązanych było 7 chłopów z Długołęki
i 10 z Sąpolnicy. Pierwotna osada po zniszczeniu odrodziła się w XIV w. wzdłuż
drogi z Wyszomierza do Sąpolnicy na planie owalnicowym. Następnie rozrost wsi w
kierunku szosy Nowogard-Redło zmienił jej plan na wielodrożnicę.
Według opisu Brggemanna w 1784 r. wieś składała się z folwarku, kościoła i 23 zagród, w których mieszkało 8 chłopów, (w tym sołtys i karczmarz), nauczyciel, 5 chałupników, owczarz, 3 pasterzy i czterej właściciele spichlerzy. W 1811r. na skrzyżowaniu dróg w centrum wsi wzniesiono drewniany krzyż upamiętniający mogiłę polskich żołnierzy Legii Północnej poległych w potyczce z prusakami w 1807 r. Obszar dworski pod koniec XIX w. odejmował 346 ha ziemi, 5 budynków mieszkalnych oraz 10 gospodarczych. Gmina wiejska posiadała 657 ha ziemi podzielonej między 28 właścicieli, wśród których wyróżniono sołtysa, 6 chłopów, karczmarza i 13 chałupników. Zabudowania składały się z 36 zagród, w tym szkoły, do której uczęszczało 120 dzieci (w obecnym miejscu domu plebani). Od drugiej dekady XIX weku w rękach rodziny Dehmlow. W 1870 roku majątek obejmował 992 akrów ziemi a w 1879 roku, kiedy właścicielem był Wilhelm Dehmlow dobra obejmowały 262,06 ha gruntów. Od początku XX wieku majątek w rękach rodziny Klütz. W 1910 roku właścicielem majątku był Paul Klütz a dobra liczyły 464,66 ha gruntów. W latach 1914 i 1920 majątek o powierzchni 467 ha ziemi należał do Rudolfa Jeske. Do 1939 roku właścicielem majątku była rodzina Hellmold.
Najcenniejszym zabytkiem Długołęki jest stojący na wzgórzu kościół wzniesiony w końcu XV w. z głazów narzutowych. Wschodni szczyt świątyni ozdobiony jest blendami. Wewnątrz tych płytkich wnęk, ostrosłupowych i dwudzielnych, zachowały się ślady odciskanego w tynku i malowanego ornamentu maswerkowego. Od zachodu przylega dobudowana w XVIII w. szachulcowa dzwonnica. Do najstarszego wyposażenia świątyni należała cylindryczna chrzcielnica granitowa o średnicy 76 cm leżąca niegdyś na cmentarzu. Istnieje opowieść, iż pod chrzcielnicą zakopano w XVI w. figurkę Najświętszej Maryi Panny. Z późnośredniowiecznego ołtarza szafkowego przetrwały do 1910 r. jedynie figurki przechowywane w wieży oraz obraz olejny na płótnie o wymiarach 1 x 1,5 m przedstawiający „Ostatnią wieczerze”. Ambona ozdobiona była ornamentem późnorenesansowym. Nieco młodsze dwa cynowe świeczniki ufundowane w 1750 r. Całe wnętrze świątyni ozdobiono malowidłami w XV-wiecznym stylu, które przedstawiały sceny z życia Najświętszej Maryi Panny. Z tego możemy wnioskować, że kościół musiał być wcześniej pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny. Na dzwonnicy zawieszono dwa dzwony.
Wieś została zdobyta 5 marca 1945 r. W 1959 r. w byłym
majątku junkierskim zorganizowano po wojnie PGR.
Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:
1872 – 322 mieszkańców
1939 – 233 mieszkańców
1959 – 191 mieszkańców
1994 – 327 mieszkańców
2009 – 350 mieszkańców
Mapa Długołęki przed 1945 rokiem
Źródło: wikipedia ,www.jjkbuild.neostrada.pl/dlugoleka_1.html,własne
Wieś jest położona około 8 km na północ od Nowogardu.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1268 roku. Wtedy to, Książe Barnim I nadał klasztorowi w Uznamiu wieś Dąbrowa Nowogardzka ( Damerow) – „koło Nowogardu, zamku i wsi czy miasteczka należącego do biskupa kamieńskiego”, a wieś ze 100 łanami posiadał w lenno od biskupa wcześniej pan pomorski Witosław ( Vitozlaus) i jego dziedzice.
Do 1945 roku mieścił się tu Urząd Stanu Cywilnego. Kościół w Dąbrowie podlegał po parafię w Karsku (Kartzig )
We wsi znajduje się kościół neoromański pochodzi z XIX wieku, z kamienia łupanego, jednonawowy, na planie prostokąta, z 5 – bocznym prezbiterium od wschodu. Od wschodu i zachodu kościoła są szczyty 5 – uskokowe ceglane, ściany ujęte lizenami; od zachodu portal ceglany bez wieży; obok portalu romańska granitowa chrzcielnica. Kościół pokryto dachem 2 – spadowym, ceramicznym.
We wnętrzu: strop drewniany, belkowany; w prezbiterium sklepienia żebrowe. Wyposażenie kościoła: ołtarz, ambona, chrzcielnica, ławki, empora chórowa z XIX wieku; instrument organowy nie zachował się.
W kościele znajduje się dzwon z pierwszej połowy XV wieku,
autorstwa konwisarza Albertusa z Norymbergi.
Przy kościele znajduje się XIV wieczna chrzcielnica.
Kościół pw. św. Michała Archanioła poświęcony 30 września
1945 roku przez księdza Bogdana Szczepanowskiego (Towarzystwo Chrystusowe).
Pierwsza historyczna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1272 roku. Osada była własnością klasztorną. W latach 1331-1580 wieś należała do rycerskiego rodu von Hindenburgów. W 1580 roku wieś należała do hrabstwa nowogardzkiego rodziny von Ebersteinów. W tym czasie w osadzie liczącej 25 łanów znajdowało się 11 gospodarstw kmiecych oraz karczma. W XVII wieku po śmierci ostatniego przedstawiciela rodu von Ebersteinów wieś weszła w skład domeny książęcej. W latach 80. XVIII wieku we wsi było duże gospodarstwo sołtysa liczące 467 mórg ziemi, 6 pełnorolnych gospodarstw chłopskich, 8 chałupników, 3 pasterzy i leśniczy.
Kościół z XVIII w. w konstrukcji szkieletowej drewnianej, rozebrany został w roku 1976. Na tych samych fundamentach wzniesiono nową, murowaną świątynię. Wieża w konstrukcji szkieletowej drewnianej, odeskowana z XVIII w.
Dziś kościół katolicki filialny pw. Łucji. Poświęcony 1 lipca 1945 roku, należy do parafii w Trzechlu.
fot. Kościół w Czermnicy
W tym czasie były 22 zagrody, karczma, kościół i 2 spichlerze.
fot. Pozostałości starego dzwonu i nowy dzwon ufundowany przez mieszkańców i sponsorów oraz Nadleśnictwo Nowogard
Od XVII wieku Czermnica była siedzibą nadleśnictwa lasów królewskich. Na przełomie 60. I 70. Lat XIX wieku we wsi o łącznym areale 2400 mórg ziemi było 270 mieszkańców, 32 budynki mieszkalne, 41 budynków gospodarczych oraz nadleśnictwo. W 1905 roku nadleśnictwo administrowało obszarem o powierzchni 2599 ha. W latach 20. i 30. XX wieku wieś z 65 budynkami mieszkalnymi i 76 gospodarczymi, o łącznym areale ziemskim 2830 ha zamieszkiwało 346 mieszkańców. Po II wojnie światowej budynek spełniał funkcje mieszkalne i biurowe dla pracowników leśnictwa. W latach 70. XX wieku zlikwidowano nadleśnictwo.
We wsi znajduje się dwór (siedziba nadleśnictwa) o powierzchni 270 m2 zbudowany w 1863 roku. Jest to parterowy obiekt złożony z dwóch brył pod katem prostym, z użytkowym poddaszem, kryty dachami dwuspadowymi. Budynek wymaga remontu. Obecnie spełnia funkcje mieszkalne dla kilku rodzin. W sąsiedztwie znajduje się niewielki park o powierzchni 0,8 ha z okazami dębu, żywotnika, daglezji i grabów.
Po lewej stronie wsi, znajduje się przedwojenny cmentarz ewangelicki , na którym znajdują się również groby polskie. Cmentarz bardzo zadbany, za co należą się mieszkańcom wielkie słowa uznania.
