Wieś położona jest przy drodze łączącej Widzieńsko z drogą nr 3, na Równinie Goleniowskiej porośniętej sosnowymi i mieszanymi lasami Puszczy Goleniowskiej.
W momencie zakładania wsi, otrzymała ona nazwę na cześć księżniczki Amalii von Preußen, siostry Fryderyka II Wielkiego, króla Prus.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1746 roku, kiedy to zatwierdzono plan założenia owczarni Amalienhof w powiecie Stepenitz (Stepnica) i osiedla dla 8 chłopów małorolnych i 12 zagrodników. W 1751 roku, osiedlono 12 małych rodzin na nowej farmie owiec na tzw. „Brande”(podejrzewam że była to nazwa geograficzna, miejsca gdzie dziś znajduje się wioska- lecz dziś nie można jej odnaleźć na żadnych mapach).
fot. Projekt Holländerei autorstwa mistrza budowlanego Schwatcke, 1751 r. Archiwum Państwowe Szczecin
Pierwszymi osadnikami byli chłopi: Christ. Lentz, Gottfried Meckel, Gottfried Zastrow, Michael Bluhm, Hans Milbradt, Jac. Böhm, Daniel Glander oraz zagrodnicy: Ludwig Hauck (Palatyn, przeniesiony tutaj z Klein Sophienthal-Rurzyca), Ludwig Bast, Joh. Mich. Hammerschmidt, Mich. Siewert, Martin Bischoff, Erdmann Peries, Christian Felchow, Christian Zastrow, Christian Sellenthin, Hans Georg Eichel, Joh. Lange, Georg Christ. Wiese.
fot. Piękna zabudowa wsi na zdjęciach Przemka Budziaka
W 1753 roku, przeprowadzono inspekcję prawie całkowicie ukończonej kolonii przez księcia Moritza von Anhalt-Dessau. W 1754 przeprowadzono spis mieszkańców. We wsi mieszkało 7 chłopów małorolnych z 27 morgami każdy i 12 chałupników z 7 morgami każdy. W 1779 roku, we wsi doszczętnie spłonął jeden z budynków gospodarczych i mieszkało tu 8 chłopów małorolnych i 12 chałupników. W 1780 zrekonstruowano folwark i wydzierżawiono jako majątek dziedziczny wraz z wioską i Schmelzenforth na Brates. W tym samym roku we wsi było 26 domów i mieszkał nauczyciel. W 1824 roku, nastąpiło przejęcie majątku dziedzicznego Amalienhof przez 8 chłopów małorolnych i 12 chałupników i podzielono grunty majątku. W 1870 roku mieszkało we wsi 449 osób, wśród nich 51 właścicieli ziemskich na 3301 akrach pola.
Do ówczesnej wsi Amalienhof ( Wierzchosław) należała osada Schmeltzenforth. W 1729 podczas inspekcji z urzędu w Stepenitz, przeprowadzanej przez Oberpräsident von Massow, ustalono, że w Hohen-Horst można założyć małą hodowlę owiec. W 1748 przeprowadzono pomiary na obszarze Schmeltzer Pforts przez geodetę Baltazara i zawiadomiono o założeniu wioski dla 16 rodzin z 926 akrami. W 1753 rozpoczęto oczyszczanie pod „Entreprise Schmelzerforth”. Niestety wieś nie została zbudowana, ale zrealizowano plan z 1751 roku, dotyczący hodowli krów, należącej do Amalienhof, która w 1780 nosi nazwę Holländerei Hohenhorft i Holländerei Schmeltzerforth.
W pierwotnym układzie wsi, gospodarstwa kolonistów składały się z domu mieszkalnego, położonego za małym ogródkiem od frontu. Za budynkiem mieszkalnym, znajdował się budynek gospodarczy, stodoła i stajnia. Każdy z domów, przeznaczony był dla jednej rodziny. Były to budynki z muru pruskiego i cegły, z deskowanymi szczytami i dachami krytymi strzechą. Na przestrzeni lat dachy kryte strzechą, wymieniono na dachówkę. W 1939 było sporo budynków dobrze zachowanych między innymi domy gospodarzy: Spreemann, Albrecht, Passoth, G. Moldenhauer, W. Kell, Goedke i Lange.
W 1939 roku we wsi mieszkało 366 mieszkańców. Wg spisu z 2022 roku, mieszkało tu 230 mieszkańców.
fot. Szkoła i dom modlitwy. Projekt mistrza budowlanego F.W. Knüppelna, 1760, Archiwum Państwowe Szczecin
We wsi od 1770 roku znajdował się budynek szkoły w którym znajdowała się sala modlitewna, podobna do tej, którą opisywałem w Budzieniu. W 1896 szkoła wraz salą spłonęła. Koło szkoły znajdowała się dzwonnica z dwoma dzwonami, ale została usunięta podczas przebudowy szkoły. W 1906 rozpoczęto budowę obecnego murowanego kościoła.
fot. Kościół -rok 2018, Zdjęcia Wojciech Janda
Na terenie przykościelnym znajduje się pomnik poświęcony poległym mieszkańcom wsi w czasie I Wojny Światowej.
fot. Pomnik poległych mieszkańców wsi w czasie I wojny światowej. Zdjęcie Wojciech Janda
W centrum wsi znajduje się cmentarz. Przed 1945 rokiem był to cmentarz ewangelicki. Dziś na części tego cmentarza funkcjonuje współczesny. Po starym cmentarzu i nagrobków z niego, nie ma śladu.
fot. Pozostałości cmentarza ewangelickiego – rok 1989. Zdjęcia Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie
Po zakończeniu II wojny światowej, wieś znalazła się w granicach Rzeczpospolitej i otrzymała nazwę Wierzchosław. Zachowała swój historyczny zarys typowej ulicówki. Jej zabudowa wg mnie jest jedną z najładniejszych w naszej gminie i powiecie.
fot. Mapa Wierzchosławia z 1922 roku
Tłumaczenie z języka niemieckiego Tomasz Wetta
Jeden komentarz do “Wierzchosław (do 1945 Amalienhof)”