Dąbrowa Nowagardzka ( do 1945 Damerow )

Wieś jest położona około 8 km na północ od Nowogardu.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1268 roku. Wtedy to, Książe Barnim I nadał klasztorowi w Uznamiu wieś Dąbrowa Nowogardzka ( Damerow) – „koło Nowogardu, zamku i wsi czy miasteczka należącego do biskupa kamieńskiego”, a wieś ze 100 łanami posiadał w lenno od biskupa wcześniej pan pomorski Witosław ( Vitozlaus) i jego dziedzice.

Do 1945 roku mieścił się tu Urząd Stanu Cywilnego. Kościół w Dąbrowie podlegał po parafię w Karsku (Kartzig )

We wsi znajduje się kościół neoromański pochodzi z XIX wieku, z kamienia łupanego, jednonawowy, na planie prostokąta, z 5 – bocznym prezbiterium od wschodu. Od wschodu i zachodu kościoła są szczyty 5 – uskokowe ceglane, ściany ujęte lizenami; od zachodu portal ceglany bez wieży; obok portalu romańska granitowa chrzcielnica. Kościół pokryto dachem 2 – spadowym, ceramicznym.

We wnętrzu: strop drewniany, belkowany; w prezbiterium sklepienia żebrowe. Wyposażenie kościoła: ołtarz, ambona, chrzcielnica, ławki, empora chórowa z XIX wieku; instrument organowy nie zachował się.

W kościele znajduje się dzwon z pierwszej połowy XV wieku, autorstwa konwisarza Albertusa z Norymbergi.

Przy kościele znajduje się XIV wieczna chrzcielnica.

Kościół pw. św. Michała Archanioła poświęcony 30 września 1945 roku przez księdza Bogdana Szczepanowskiego (Towarzystwo Chrystusowe).

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1939 – 407 mieszkańców

Mapa Dąbrowy Nowogardzkiej z 1902 roku

Źródło: www.kuria.pl.własne

Czermnica (do 1945 Rothenfier)

Pierwsza historyczna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1272 roku. Osada była własnością klasztorną. W latach 1331-1580 wieś należała do rycerskiego rodu von Hindenburgów. W 1580 roku wieś należała do hrabstwa nowogardzkiego rodziny von Ebersteinów. W tym czasie w osadzie liczącej 25 łanów znajdowało się 11 gospodarstw kmiecych oraz karczma. W XVII wieku po śmierci ostatniego przedstawiciela rodu von Ebersteinów wieś weszła w skład domeny książęcej. W latach 80. XVIII wieku we wsi było duże gospodarstwo sołtysa liczące 467 mórg ziemi, 6 pełnorolnych gospodarstw chłopskich, 8 chałupników, 3 pasterzy i leśniczy.

Kościół z XVIII w. w konstrukcji szkieletowej drewnianej, rozebrany został w roku 1976. Na tych samych fundamentach wzniesiono nową, murowaną świątynię.
Wieża w konstrukcji szkieletowej drewnianej, odeskowana z XVIII w.

Dziś kościół katolicki filialny pw. Łucji. Poświęcony 1 lipca 1945 roku, należy do parafii w Trzechlu.

fot. Kościół w Czermnicy

W tym czasie były 22 zagrody, karczma, kościół i 2 spichlerze.

fot. Pozostałości starego dzwonu i nowy dzwon ufundowany przez mieszkańców i sponsorów oraz Nadleśnictwo Nowogard

Od XVII wieku Czermnica była siedzibą nadleśnictwa lasów królewskich. Na przełomie 60. I 70. Lat XIX wieku we wsi o łącznym areale 2400 mórg ziemi było 270 mieszkańców, 32 budynki mieszkalne, 41 budynków gospodarczych oraz nadleśnictwo. W 1905 roku nadleśnictwo administrowało obszarem o powierzchni 2599 ha. W latach 20. i 30. XX wieku wieś z 65 budynkami mieszkalnymi i 76 gospodarczymi, o łącznym areale ziemskim 2830 ha zamieszkiwało 346 mieszkańców. Po II wojnie światowej budynek spełniał funkcje mieszkalne i biurowe dla pracowników leśnictwa. W latach 70. XX wieku zlikwidowano nadleśnictwo.

We wsi znajduje się dwór (siedziba nadleśnictwa) o powierzchni 270 m2 zbudowany w 1863 roku. Jest to parterowy obiekt złożony z dwóch brył pod katem prostym, z użytkowym poddaszem, kryty dachami dwuspadowymi. Budynek wymaga remontu. Obecnie spełnia funkcje mieszkalne dla kilku rodzin. W sąsiedztwie znajduje się niewielki park o powierzchni 0,8 ha z okazami dębu, żywotnika, daglezji i grabów.

Po lewej stronie wsi, znajduje się przedwojenny cmentarz ewangelicki , na którym znajdują się również groby polskie. Cmentarz bardzo zadbany, za co należą się mieszkańcom wielkie słowa uznania. 

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1905 – 335 mieszkańców

1939 – 417 mieszkańców

Mapa Czermnicy prze 1945 rokiem

Źródło: www.rugenwalde.com,własne, www.encyklopedia.szczecin.pl,własne 

Brzozowo ( do 1945 Birkenwalde ,do 1930 Kotzen)

Wieś leży 10 km na północ od Nowogardu.

Wszyscy mieszkańcy byli wyznania ewangelickiego i należeli do parafii ewangelicko-augsburskiej w Żabowie.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1905 – 137 mieszkańców

Mapa Brzozowa z 1902 roku

Źródło: www.rugenwalde.com,własne

Boguszyce (do 1945 Ottendorf)

Wieś położona 11 km na północ od Nowogardu.

Urząd stanu, pod który podlegały Boguszyce mieścił się w Żabowie (Groß Sabow)

Kościół podlegał pod parafię w Żabowie (Groß Sabow )

fot. Kościół w Boguszycach

fot. Cmentarz ewangelicki w Boguszycach

Mapa Boguszyc przed 1945 rokiem

Błotno ( do 1945 Friedrichsberg )

Miejscowość położona na północny zachód od Nowogardu przy drodze wojewódzkiej numer 106. Od strony północnej i zachodniej otoczona lasami Nadleśnictwa Rokita.

Historia wsi sięga średniowiecza. W roku 1524 Georg von Everstein – Massow otrzymał od księcia Bogusława X dobra pobiskupie w Błotnie nazywające się wtedy Quarkenburg, gdzie zbudował zamek.

Po śmierci w 1663 roku ostatniego z rodu, Błotno przeszło w ręce księcia Ernesta von Croy, Następnie wieś należała do domeny nowogardzkiej. Przez Błotno prowadził stary szlak z południa Niemiec i Polski przez Maszewo i Nowogard do Wolina i Kamienia. W 1697 r. zmieniano nazwę z dotychczasowego Quakenburg na Friedrichsberg. W XVIII w. był tu folwark z owczarnią. Areał pól wynosił 194 ha. Folwark był w 1812 r. kupiony przez Fridricha Heringa, a w 1831 r. objął go August Otto Hoene. W latach siedemdziesiątych XIX w. majątek złożony z 7 domów i 9 budynków wolnych od podatków zajmował obszar 437 ha, a wieś mająca 19 domów, składała się z 7 gospodarstw zagrodniczych i 12 chałupniczych. Poza wsią zbudowane były młyn zbożowy i tartak.

W 1892 r. właścicielem majątku był kolejny Hoene, tym razem Justus, który posiadał 465 ha. Po 1945 r. majątek upaństwowiono.

We wsi zachował się park podworski z XIX-wieku. Zachowany w granicach pierwotnego założenia, z licznym starodrzewem, wzgórkiem widokowym. W centralnej części założenia, na niewielkim wyniesieniu zlokalizowany był cmentarz rodowy (obecnie zdewastowany). Przy ścieżce prowadzącej z cmentarza do zespołu dworsko-folwarcznego zachowane fragmenty ceglanych słupów.

W latach 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Błotno. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa szczecińskiego.

W średniowieczu na Górze Zamkowej był gródek strażniczy. W 1657 wojska polskie pod wodzą Stefana Czarnieckiego walczyły tu ze Szwedami. Znajduje się tutaj kilkusetletni dąb o obwodzie 660 cm przy którym, według legendy odpoczywały wojska Czarneckiego, a w centralnej części wioski rośnie potężny cis

fot. Młyn w koło Błotna w 1932 roku

  Na cmentarzu, w północnym krańcu wsi, znajduje się kamienna stela – pomnik poświęcony poległym mieszkańcom wsi na frontach I wojnie światowej. Ustawiono go tutaj w 2008 r. w utworzonym małym lapidarium, odnowiono napisy.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1831 – 217 mieszkańców

1928 – 305 mieszkańców

2010 – 258 mieszkańców

Mapa Błotna przed 1945 rokiem

Źródło: www.blotno.cba.pl, wikipedia, www.massovia.blodspot.com,własne

Bieńczyce ( do 1945 Hochen Benz )

Pierwsza historyczna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1601 roku. Było to dawne lenno rodziny von Dewitzów z Osowa. Na początku XIX wieku po śmierci Josepha Friedricha von Dewitza właścicielem majątku został Wilhelm von Kannenberg (tytuł szlachecki od 1825 roku). W 1851 roku majątek w Bienicach wraz z Bieńczycami został podzielony na jego dwóch synów: Hermana (który przejął Bienice) i Wilhelma Franza von Kannenberga. W tym czasie powstał folwark, który w 1861 roku przyjął nazwę Hochen Benz (potwierdzoną przez starostę von Bismarcka). W 1861 roku majątek obejmował 1452 morgi ziemi oraz 11 budynków mieszkalnych zamieszkałych przez 65 osób. Na początku XX wieku majątek przeszedł na własność rodziny Mach-Sallmow. W 1928 roku właścicielem majątku liczącego 382 ha ziemi był Willibald Mach-Sallmow. Po II wojnie światowej w dawnym folwarku urządzono PGR, który następnie z Bieniczkami wszedł w skład KPGR Osowo.

We wsi znajduje się dwór o powierzchni 458 m2 zbudowany w drugiej połowie XIX wieku. Jest to budynek parterowy, z neoklasycystycznym ryzalitem, założony na rzucie prostokąta, kryty dachem dwuspadowym z naczółkami i lukarnami. Do dworu prowadzi aleja kasztanowców. Budynek obecnie jest wykorzystywany na cele mieszkalne. W sąsiedztwie znajduje się park dworski o powierzchni 2 ha założony w stylu angielskim z początku XIX wieku z cennym starodrzewem złożonym m.in. z lip, świerków, cisów i robinii akacjowej. Obiekt dostępny z zewnątrz.

Mapa Bieńczyc przed 1945 rokiem

Źródło: www.pomeranica.pl, własne

Bieniczki ( do 1945 Klein Benz)

Wieś położna w południowo-wschodniej części gminy Nowogard, w odległości 11 km od Nowogardu.

Stare lenno rodu von Dewitz. W XVIII wieku majątek należał do Friedericha Wilhelma von Dewitz, później jego synów: porucznika Augusta Albrechta, majora StephanaGottlieba i Corneta Bernharda Heinricha von Dewitz(1746). Od 1844 roku własność Heinricha von Vormann przez małżeństwo z panną von Dewitz. W 1870 roku majątek obejmował 2210 mórg ziemi a w 1879 roku, kiedy dobra należały do wdowy po Heinrichu von Vormann majątek obejmował 560,96 ha gruntów. Na początku XX wieku ponownie w posiadaniu rodu von Dewitz- wzmiankowany Werner von Dewitz. W 1910 roku majątek obejmował 560,96 ha gruntów a w 1928 roku, kiedy właścicielem dóbr był Gustav von Dewitz dobra liczyły 560 ha gruntów.

fot. Cmentarz przy kościele -rok 1932

We wsi znajduje się neogotycki kościół pw. Trójcy Świętej z XIX wieku postawiony w miejsce starszej świątyni. We wnętrzu zachowały się dziewiętnastowieczne polichromie. Dębowe drzwi świątyni zdobi płaskorzeźba św. Michała Archanioła.

fot. Zabytkowe drzwi kościoła, zdjęcie Beata Polińska

fot. Beata Polińska

fot.Tablica herbowa wbudowana w prezbiterium

fot. Płyta nagrobna z 1832 roku, upamiętniającą zmarłą z rodu von Dewitz

Napis na płycie brzmi:

„ Inniger Geschwister Liebe

Widmed Dieses Denkmal

Der Frau Charlotte Sophie

Ottilie von Wedel

Geb. V. Dewitz

Geb.A 13 maj 1775

Gest. A 18 Marz 1832

Sanft Ruhe Ihre Asche”

Znajduje się tam również przykościelny cmentarz czworoboczny, teren częściowo ogrodzony murem kamienno- ceglanym. Na cmentarzu zachowane nieliczne nagrobki oraz najpiękniejszy w powiecie pomnik poświęconym poległym mieszkańcom wsi na frontach I wojny światowej.

W pobliżu znajduje się park przydworski , założony na przełomie XVIII i XIX wieku. Park oraz pomnik są wpisane do Krajowego Rejestru Zabytków.

fot. Nazwiska poległych mieszkańców wsi w czasie IWŚ na froncie kościoła

Mapa Bieniczek przed 1945

Źródło: www.zamkilubuskie.pl,www.folklor.biz, www.encyklopedia,szczecin,pl ,własne

Zagórce (do 1945 Bergruhe)

Miejscowość położona jest ok. 8 km na zachód od Maszewa, oddalona ok. 2,5 km na płn.-wsch. od Przemocza przy drodze Rożnowo Nowogardzkie – Tarnowo.

 Folwark – zagroda był własnością gminy wiejskiej Przemocze. Założony został w początkach XIX w. jako zagroda wolnego sołtysa, należąca do rodziny Berg. List lenny z 1820 roku wydany rodzinie Berg przez magistrat Stargardu, mówił o prawie dziedziczenia folwarku, obowiązującym już od 1817 r. W 1834 r. folwark Berg’a miał wielkość 108 mg. W 1864 r. zamieszkiwało tu 47 osób, były 3 domy mieszkalne i 13 gospodarczych. W 2 poł. XIX w. i 1 poł. XX w. kilkakrotnie zmieniali się jego posiadacze i obszar: w 1914 r. – 160 ha, w 1939 r. – 137 ha. Stale jednak był folwarkiem podległym Przemoczu. Dane statystyczne, odnoszące się do folwarku, były łączone z danymi dotyczącymi wsi.

Mapa Zagórce przed 1945 rokiem

Źródło:www.maszewo.pl,własne  

Wisławie ( do 1945 Schönhof )

Miejscowość jest położona ok. 2 km na płn. od Maszewa.

Dawny folwark domeny Maszewo wraz z wsią. Pierwsza informacja o miejscowości pochodzi z 1691 r. W inwentarzu domeny z 1691 r. wzmiankowano istnienie w Wisławiu kościoła z ryglówki, obok którego stała dzwonnica. Ponadto była tam zagroda pastora i podwórze folwarczne. We wsi były też zagrody: wolnego sołtysa, 8 chłopów pełno rolnych, wiatrak z zagrodą młynarza, który równocześnie posiadał karczmę. Oprócz tego były przy drodze dojazdowej 3 zagrody wolnych chłopów małorolnych. Informacji z późniejszych okresów brak. Prawdopodobnie były łączone z danymi dotyczącymi miasta Maszewa. Z 1939 r. pochodzą informacje o należących do Maszewa gruntach w Wisławiu, wielkości 638 ha. Był tu także folwark E.Kocha o wielkości 97 ha oraz 12 zagród po 22-37 ha.

Mapa Wisławia przed 1945 rokiem

Źródło:www.maszewo.pl,własne

Sokolniki ( do 1945 Falkenberg )

Miejscowość jest położona 5,5 km na płd.-wsch. od Maszewa przy lokalnej drodze Maszewo – Nastazin.

Wieś chłopska z kościołem parafialnym, pochodzącym z okresu średniowiecza w początkowym okresie była lennem rodu von Wedel. Brak jest dokładniejszych danych historycznych datujących zmiany własnościowe. Wiadomo, że von Wedel w średniowieczu zapisali wieś klasztorowi w Marianowie, chcąc mieć tam rodową kaplicę grobowa. W następnych latach Sokolniki należały do domeny państwowej. Już w XVII w. 12 chłopów otrzymało nadania gruntu domenalnego.

fot. Cmentarz przykościelny rok 1932

Najstarszy z dokumentów nadań wystawiony był w roku 1593. W 1804 r. prawie wszyscy chłopi mieli prawo wieczystej dzierżawy. Ostatnie 6 zagród pełno rolnych chłopów otrzymało ją w 1815 r. z zastrzeżeniem wykonywania prac publicznych. W 1872 r. była w Sokolnikach zagroda wolnego sołtysa, 17 zagród pełno rolnych chłopów, 2 półrolnicze, 4 zagrodnicze i 12 chałupniczych. Była również zagroda parafialna z domem kaznodziei, stajnią i stodołą oraz zagrodą zakrystiana z domem mieszkalnym (będącym również szkołą) stajnią i stodołą. Było 70 budynków mieszkalnych, 2 rzemieślnicze oraz 86 innych. 47 posiadaczy gruntu użytkowało areał 4 343 mg.

fot. Widok na wioskę z wieży kościoła

Ziemia należała również do kościoła. W końcu XIX w. gotycki kościół został przebudowany i dobudowano doń wieżę. W 1914 r. wzmiankowany był folwark gminy wiejskiej o wielkości 133 ha, którego właścicielem był. R.Spiegel. Tenże folwark, nie zmieniając właściciela ani wielkości, określany był w 1929 r. jako folwark wolnego sołtysa, zaś w 1939 r. jako zagroda. W 1939 r. odnotowano istnienie 15 zagród chłopskich o pow. 24-49 ha. W 1932 r. ziemia wsi liczyła 1110 ha. Znajdowały się tu 63 domy mieszkalne, 83 gospodarcze.

fot. Pozostałości mechanizmu zegara na wieży

W kościele znajduje się przepiękna zabytkowa ambona z I połowy XVII wieku. W arkadach korpusu ambony znajdują się malowidła przedstawiające ewangelistów: św. Mateusza, św. Marka, św. Łukasza i św. Jana.

W podłodze kościoła znajduje się płyta nagrobna pastora z 1778 roku.

Napis brzmi:

Mistrz Johann Gohr pastor w Falkenberg i Bentz rok 1778 .Tu leży biedny człowiek, który wierzył w Chrystusa i zmarł”

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1872 – 503 mieszkańców

1932 – 433 mieszkańców

Mapa Sokolnik przed 1945 rokiem

Źródło: www.maszewo.pl.własne