Kliniska Wielkie ( do 1945 Groß Christinenberg )

Wieś jest  położona 15 km na południe od Goleniowa bezpośrednio przy linii kolejowej i drodze szybkiego ruchu Szczecin-Świnoujście.

Początki osadnictwa w tym rejonie sięgają dalekiej przeszłości, znaleziska fragmentów narzędzi, glinianych naczyń oraz krzemiennych grotów i sztyletów wskazują na przebywanie w tych okolicach ludności kultury ceramiki sznurowej już około 2000 lat przed Chrystusem. Inne pojedyncze znaleziska naczyń i ozdób, które można łączyć z kulturą łużycką, pozwalają sądzić o ciągłości osadnictwa również w epoce brązu i początkach epoki żelaza. Przypuszczalnie nastąpiła potem krótka przerwa osadnicza, sięgająca czasów wczesnego średniowiecza. W IX – XI wieku istniał tu już nieduży gród obronny. Prowadzone wykopaliska archeologiczne w końcu XIX wieku dały wiele znalezisk broni, narzędzi, ceramiki i poświadczyły istnienie aż do XI wieku osady obronnej otoczonej fosą, do której wodę doprowadzał rów aż z jeziora Dąbie. W XIII wieku obszary te, podobnie jak należące do Rurzycy, dostały się w ręce Cystersów z Kołbacza. Po roku 1534, gdy na Pomorzu zwyciężyła reformacja, dobra te przeszły na własność książąt pomorskich, a po zajęciu Pomorza Zachodniego przez państwo brandenbursko-pruskie stały się domeną państwową. W połowie XVIII wieku państwo pruskie rozpoczęło szeroko zakrojoną akcję kolonizacyjną na tym obszarze.

Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1754 roku, a niemiecka nazwa wsi pochodzi od imienia żony Fryderyka II – Elizabeth Christine. W roku 1754 sprowadzono osadników holenderskich i niemieckich umiejących osuszać i gospodarzyć na podmokłych terenach. Założono wieś na planie regularnej ulicówki która otrzymała nazwę Gross Christianenberg. W tym samym roku założono na północ od wsi małą kolonię na planie ulicówki o nazwie Klein Christinenberg administracyjnie połączoną z Gross Christianenberg . Do końca XIX wieku jest to wieś typowo rolnicza. Po wybudowaniu połączenia kolejowego Szczecin – Goleniów, zaczyna osiedlać się tu wielu kolejarzy, później pracowników leśnych i rzemieślników. Pierwotnie ulicówka regularna, zwarta, zaczyna się rozbudowywać w kierunku wsi wielodrożnej. Proces ten zatrzymał się po wojnie, a wiele zagród uległo zniszczeniu. W skład obecnych Klinisk Wielkich wchodzi kilka dawniej samodzielnych osad, z których najciekawszą jest Pucko (niemiecka nazwa O.F.Putt), powstałe w XVIII wieku. W 1784 roku odnotowano w dokumentach i na mapie dwie zagrody, a w 1872 jedną – siedzibę nadleśnictwa, które zarządzało 4841 ha lasów państwowych. Obecnie jest to osada jednodworcza, w której znajduje się siedziba Nadleśnictwa Kliniska. Budynek ten został postawiony na miejscu rozebranej starej leśniczówki.

Obecnie wieś zaczyna się mocno rozbudowywać i należy do większych i najprężniej się rozwijających miejscowości w gminie Goleniów.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1827 – 425 mieszkańców

1925 – 573 mieszkańców

2000 – 860 mieszkańców

2009 –  1168 mieszkańców

Mapa Klinisk przed 1945 rokiem

Kąty (do 1945 roku: Kattenhof)

           Wieś, leży ok. 12 km na północny zachód od Goleniowa, przy drodze wojewódzkiej nr 112, na skraju Doliny Dolnej Odry i Równiny Goleniowskiej (Puszczy Goleniowskiej), nad rzeką Krępą.

           Wieś została założona w 1748 roku przez miasto Goleniów, do którego to należały tereny, na których powstała wioska. Pierwszymi osadnikami we wsi byli:

– Michał Kayse z Polski

– Ephraim Wendland z Meklemburgii

– Weege nieznanego pochodzenia

– Siegfried Wellnitz nieznanego pochodzenia

fot. Kąty na widokówce z początku lat 20-tych XX wieku. Widokówka z kolekcji Wojciech Janda

Czytaj dalej „Kąty (do 1945 roku: Kattenhof)”

Czarna Łąka (do 1945 Bergland)

       Wieś leży w Dolinie Dolnej Odry, ok. 600 m na wschód od jeziora Dąbie, ok. 16 km na południowy zachód od Goleniowa, przy drodze łączącej Lubczynę ze Szczecinem.

      Czarna Łąka powstała z połączenia wsi Wilhelmsfelde z wsią Bergland (Bystra). Tę drugą wzmiankowano już w XIV wieku, kiedy istniał tutaj folwark książęcy podarowany miastu Szczecin. W roku 1750 niejaki von Sydow, otrzymawszy te tereny od Fryderyka II, założył tutaj wieś, osiedlając Holendrów, powstaje wieś ulicówka. Mieszkańcy trudnili się głównie połowem ryb w jeziorze Dąbie. Obok folwarku znajdował się tutaj młyn, leśniczówka, kościół, szkoła, cmentarz i przystań rybacka. Podczas II wojny światowej Bystra została prawie całkowicie zniszczona. Zniknął kościół, młyn i inne ważne budynki, resztki zagród zostały włączone do Czarnej Łąki.

          Zabudowa wsi pochodzi w większości z lat 30. XX wieku (domy ceglane) oraz z okresu polskiego. Wieś, niegdyś rybacka, stopniowo zmieniła swój charakter na rolniczo-wypoczynkowy. Jedyną atrakcją położonej wśród łąk i pastwisk miejscowości jest jezioro Dąbie. W Czarnej Łące znajduje się plaża, ośrodek wypoczynkowy i wiele prywatnych domków letniskowych nad brzegiem jeziora. Wieś chętnie odwiedzają mieszkańcy Szczecina oraz Goleniowa. Wieś znajduje się także na obszarze podmiejskim Szczecina, który może być w przyszłości dużo gęściej zaludniony

         Po II wojnie światowej Czarna Łąka nosiła przejściowo nazwę Stefanowo. Obecną nazwę wprowadzono urzędowo 9 grudnia 1947 roku.

 Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

 1915- 290 mieszkańców

2009- 230 mieszkańców

Mapa Czarnej Łąki z roku 1921

Imno (do 1945 Immenthal)

        Wieś leży na Równinie Nowogardzkiej, terenie pagórkowatym, na skraju Puszczy Goleniowskiej, przy drodze wojewódzkiej nr 113 prowadzącej do Maszewa, ok. 6 km na wschód od Goleniowa, nad dopływem strugi Wiśniówki, ok. 2 km na południe od linii kolejowej nr 402, nieopodal znajduje się port lotniczy Szczecin-Goleniów oraz jednostka wojskowa w Mostach-Osiedlu.

          Początki osadnictwa na terenie wsi to okres kultury lateńskiej, z ok. 400 lat p.n.e. W tym okresie znajduje się tutaj osada, co potwierdzają znaleziska archeologiczne. Osada kończy swój żywot po okresie rzymskim, a ludzie wracają na tereny dzisiejszego Imna dopiero w XIX w. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1812 r. Wieś została założona na planie regularnej ulicówki przez Karla Krabe, właściciela dworu i folwarku w Mostach. Znajdował się tutaj cmentarz, wiatrak, kilka zagród chłopskich oraz piaskownia.

Czytaj dalej „Imno (do 1945 Immenthal)”

Budno (do 1945 roku Buddendorf)

Wieś leży ok. 5 km na południowy wschód od Goleniowa, na Równinie Nowogardzkiej, przy drodze prowadzącej do Maszewa.

         Początki stałego osadnictwa na terenie Budna to epoka kultury łużyckiej. W czasie średniowiecza znajdowało się tutaj grodzisko, którego mieszkańcy zajmowali się uprawą roli i hodowlą zwierząt. W okresie wczesnego średniowiecza istniało tu grodzisko należące do pasa grodów – Budno -Mosty-Krzywice -Niewiadowo, wokół których skupiało się osadnictwo wykorzystując dobre warunki rolniczo-hodowlane na wykarczowanych polach śródleśnych. W XIII wieku zbudowano tutaj zamek Kamieniec, opisany w 1269 roku w sporze między Barnimem I a biskupem kamieńskim. Wzmianka o wsi pochodzi również z dokumentu lokacyjnego miasta Goleniowa z roku 1314 (prawa lubeckie), w którym mowa jest o włościach miasta, docierających do wsi Buddendorf.

Czytaj dalej „Budno (do 1945 roku Buddendorf)”

Bolechowo (do 1945 roku Diedrichsdorf)

Wieś leży ok. 7 km na południe od Goleniowa, na Równinie Goleniowskiej, w Puszczy Goleniowskiej, przy drodze łączącej Goleniów ze Stawnem, ok. 800 m na północ od rzeki Wisełki, ok. 1,5 km na wschód od rzeki Iny.

 W 1932 roku na północnym krańcu wsi podczas prac leśnych odkryto kilkanaście ułamków naczyń z młodszej epoki kamienia i są one związane z tzw. kręgiem kultury ceramiki dołkowo-grzebykowej i kultury ceramiki sznurowej. Na terenie wsi i w okolicach istniało dość rozwinięte osadnictwo pierwszej z wymienionych kultur. Znaleziono tutaj m.in. elementy broni, ułamki naczyń i narzędzi. Wykopaliska archeologiczne potwierdzają również istnienie osady w epoce brązu i żelaza.

fot. Widok na Bolechowo z powietrza-marzec 2025. Zdjęcie Michał Janda

Czytaj dalej „Bolechowo (do 1945 roku Diedrichsdorf)”

Białuń (do 1945 Gollnowshagen)

Wieś leży ok. 6,5 km na północ od Goleniowa, na Równinie Goleniowskiej, na skraju Puszczy Goleniowskiej, przy drodze łączącej Żółwią Błoć z Miękowem oraz linii kolejowej nr 401 (Szczecin – Świnoujście).

 Znaleziska archeologiczne na pobliskim wzgórzu potwierdzają istnienie na tym obszarze osad z okresu neolitu ludności kultury pucharów lejkowatych oraz kultury ceramiki sznurowej. Na południowym krańcu wsi odnaleziono przed wojną miecz z epoki brązu. Pierwsze wzmianki o tych terenach pochodzą z średniowiecza, z roku 1309, z dokumentu nadanego przez Ottona I dla miasta Goleniów, w którym daruje miastu dwie wsie: Miękowo (Monkendorp) oraz Smedeberg. Ta ostatnia wieś już nie istnieje i nie wiadomo dokładnie, gdzie się znajdowała. Przypuszczalnie są to tereny dzisiejszego Białunia. Nie ulega jednak wątpliwości, że tereny te należały w epoce średniowiecza i nowożytności do miasta Goleniowa. Na początku XIX w. przeprowadzane odgórnie reformy uwłaszczeniowe w państwie pruskim dotarły na tereny Goleniowa, przynosząc miastu duże korzyści ekonomiczne. Miasto otrzymało wówczas jako odszkodowanie od zależnej wsi Żółwia Błoć ok. 1200 morgów brandenburskich użytków rolnych, z których wydzieliło 26 dużych działek kolonizacyjnych i założyło w latach 1827-1828 wieś Gollnowshagen (Białuń). Powstał on na planie rzędówki z elementami ulicówki. W 1871 roku znajdowało się tutaj 63 domy mieszkalne. Znajdował się w Białuniu  wiatrak, wyrobisko piasku i różne zakłady rzemieślnicze. W 1892 roku wieś uzyskała połączenie kolejowe z Goleniowem i Kamieniem Pomorskim. W połowie 1847 roku mieszkało w Białuniu dwóch kowali, dwóch cieśli, piekarz, stolarz, krawiec  i stelmach, a wielu mieszkańców utrzymywało się z pracy najemnej stałej, dniówkowej ( w 1847 roku było to 24 mężczyzn i 24 kobiety) i służby w gospodarstwach ( w 1847 roku było to 1 mężczyzna i 8 kobiet). Wszyscy ówcześni  mieszkańcy Białunia byli wyznania ewangelickiego i należeli do parafii w Żółwiej Błoci (Barfußdorf). Po wojnie przejściowo wieś nazywała się Goliszewo, później Golniszewo, a od 1947 Białuń.

 Dzisiejszy Białuń to wieś rolniczo – mieszkalna. Zabudowę w Białuniu stanowią w większości domy nowe i tylko kilka domów w Białuniu pochodzi z końca XIX i początku XX wieku (domy murowane i ryglowe). Do starszych budynków w Białuniu zalicza się dworzec kolejowy z końca XIX wieku. Po II wojnie światowej znajdowała się w Białuniu jednostka wojskowa (obecnie zlikwidowana).

Liczba mieszkańców w liczbach:

1871- 441 mieszkańców- w tym 209 mężczyzn,232 kobiety, 123 dzieci do 10 lat,278 osób powyżej 10 lat umiejących czytać i pisać,40 analfabetów

1905- 336 mieszkańców

1925- 329 mieszkańców

1939- 300 mieszkańców

2000- 323 mieszkańców

2009- 288 mieszkańców

Mapa Białunia z roku 1907