Kategoria: Powiat goleniowski

Wieś jest położona przy drodze wojewódzkiej nr 106 Nowogard – Stargard Szczeciński ok.5 km na południe od Nowogardu.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1274 r. Wieś lokowana na prawie niemieckim w XIII w. W 1274 r. weszła w skład posiadłości Ebersteinów i pozostała w ich rękach do 1663 r. W 1772 r. we wsi było 11 dużych gospodarstw i 2 zagrodnicze, a także 3 karczmy. W niespełna 100 lat później, ok. 1870 r. liczba gospodarstw pozostała niezmieniona. Od XVIII wieku kościół w Sąpolnicy, dawniej filia Nowogardu, stał się kościołem parafialnym. W tym czasie działała tu już szkoła. W 1871 r. w Sąpolnicy były 32 budynki mieszkalne, 58 budynków wolnych od podatku i 3 budynki przemysłowe (w tym kuźnia).

Obszar należący do wsi wynosił ok. 700 ha. Na północno-wschodnim krańcu wsi, po południowo-wschodniej stronie drogi (w odległości ok. 100 m od niej) ustawiony był wiatrak.

  Współcześnie zasadniczy układ wsi odpowiada temu co jest na mapie z 1891r. Zmiany zaszły jedynie w obrębie poszczególnych zagród czy budynków. Niestety nie ma we wsi wiatraka.

 Najstarszym i najlepiej zachowanym elementem układu jest – posadowiony na niewielkim wyniesieniu terenu – kościół z cmentarzem. Wieża kościoła stanowi dominantę wysokościową układu.

Kościół z XV w. wzniesiony z głazów granitowych oraz cegły, późnogotycki. Wieża z 1894 r., neogotycka. Dziś to kościół katolicki pw. Św. Maksymiliana Kolbego, który został poświęcony 5 października 1975 roku. Kościół należy do parafii w Nowogardzie.

Przy kościele znajduje się chrzcielnica z przełomu XII/ XIV wieku.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1772 – 82 mieszkańców

1870 – 203 mieszkańców

1939 – 201 mieszkańców

Mapa Sąpolnicy przed 1945 rokiem

Źródło: www.folklor.biz,własne

 Wieś jest położona ok. 8 km na południe od Nowogardu.

Od XV wieku należała do rodu von Dewitz. W XVIII wieku mowa o trzech majątkach. Majątek A należący do Carla Ludewiga von Dewitz z pobliskich Bienic. Majątek B należący wcześniej do rodziny von Dewitz zakupił Bernd Ewald von Manteuffel w 1704 roku. Później dobra dziedziczy jego syn, George Friedrich von Manteuffel a w 1766 roku przejmuje jego syn, kapitan Friedrich Heinrich von Manteuffel. Majątek C posiadał w drugiej połowie XVIII wieku posiadał Joseph Friedrich von Dewitz. W 1910 roku odnotowano 2 majątki– A należący do Ernsta Schwabe liczący 224,55 ha gruntów a majątek B należący do Karla Olbe i liczący 159,89 ha gruntów. W 1928 roku majątek A należący do Ernsta Schwabe liczył 217 ha ziemi a majątek B  należący do Paula Winter liczył 161 ha gruntów. Dzisiaj nadal czytelny układ majątków. Jeden położony na wschodnio-północnym krańcu wsi z dworem i parkiem krajobrazowym. Drugi to położony na wylocie ze wsi w kierunku na Błądkowo a trzeci położony był naprzeciwko kościoła.

 We wsi znajduje się kościół zbudowany w 1865 roku oraz cmentarz. Zbudowany z kostki granitowej oraz cegły. Wieża z 1937 r. drewniana o konstrukcji szkieletowej , w roku 1910 oraz w latach 60.XX. częściowo zniszczona pożarami i odbudowana ale w zmienionej formie. Pod koniec XX wieku wieża została rozebrana. Dziś to kościół filialny pw. Zwiastowania NMP. Kościół został poświęcony 25 marca 1956 roku. Należy do parafii w Wierzbięcinie.

Dziś we wsi mieszka 320 mieszkańców.

Mapa Ostrzycy przed 1945 rokiem

Źródło:wikipedia,własne, www.zamkilubuskie.pl 

 Wieś położona jest ok. 10 km na południowy-wschód od Nowogardu

W średniowieczu miejscowość, obejmująca folwark oraz kilka zagród o powierzchni 14 włók, należała do kapituły katedralnej w Kamieniu Pomorskim. Od XVII wieku do 1945 roku wieś była posiadłością rodziny von Dewitzów. W 1628 roku majątek należał do Jobsta i Kurta von Dewitzów. W 1696 roku właścicielem wsi był Friedrich Wilhelm von Dewitz. W 1726 roku majątek należał do Otto Balthasara von Dewitza. W 1747 roku Osowo wraz z Bieniczkami i Wierzbięcinem należało do trzech braci: Augusta Albrechta, Bernda Heinnicha i Stephana Gottlieba von Dewitzów. W 1787 roku dobra w Osowie odziedziczyli trzej bracia: Stephan Werner, Karl Heinrich i Bodo von Dewitzowie. W 1788 roku według porozumienia spadek został podzielony na dwie części. Osowo zostało przydzielone osiadłemu w Meklemburgii Karlowi Heinrichowi von Dewitzowi. W tym czasie powstał skromny klasycystyczny dwór. W latach 1803-1841 właścicielem majątku razem z Bieniczkami był Christian Ludwig von Dewitz. Nowym właścicielem w drodze dziedziczenia został syn Otton Heinrich von Dewitz, prawnik i asesor w Szczecinie, Wrocławiu, Stargardzie i Świnoujściu. Po jego śmierci w 1881 roku majątek przypadł żonie Ottilii. W 1884 roku majątek obejmował 623,53 ha ziemi. W 1886 roku ¾ majątku przypadło jej synowi Gerhardowi von Dewitz. W 1889 roku po ślubie z Anną (z domu Dietze) Gerhard odkupił od matki resztę majątku. W 1894 roku po jego przedwczesnej śmierci na zapalenie płuc majątek przeszedł ręce żony Anny von Dewitz i ich trzech małoletnich synów: Jobsta, Helmuta i Augusta. W 1916 roku Helmut i August zginęli na wojnie. Jobst został prawnikiem. W 1928 roku właścicielem majątku, obejmującego 640 ha ziemi i hodowlę 45 koni, 120 sztuk bydła, 500 owiec i 200 sztuk trzody chlewnej była nadal Anna von Dewitz.

Po II wojnie światowej dawny folwark został upaństwowiony. Od 1945 roku na jego terenie funkcjonował PGR. W 1964 roku utworzono Stację Hodowli Roślin Ogrodniczych podlegającą Wielkopolskiej Hodowli Roślin w Poznaniu.

We wsi znajduje się bezstylowy pałac o powierzchni 1460 m2, zbudowany w XVIII wieku, przebudowany pod koniec XIX wieku i ponownie na początku XX wieku. Obecnie jest to parterowy budynek z użytkowym poddaszem, z ryzalitem zwieńczonym tympanonem, założony na rzucie prostokąta, kryty dachem mansardowym. W 1958 roku budynek uległ pożarowi. W 1964 roku został odbudowany. W tym czasie został zmieniony układ wnętrz. Budynek był remontowany w 1973 roku i w latach 80. oraz 90. XX wieku.

W sąsiedztwie znajdują się zabudowania gospodarcza m.in. stajnia z 1890 roku z wieżą zegarową oraz park dworski z przełomu XVIII i XIX wieku o powierzchni 13 ha (łączy się z parkiem w Bieniczkach) z okazami dębów, cisów, klonów, jaworów, kasztanowców czerwonych, modrzewia europejskiego, buków pospolitych i czerwonych.

Park (występujący w dokumentach WKZ pod nazwą Park Bieniczki-Osowo) założony został na przełomie XVIII i XIX wieku. Współcześnie czytelna pozostała kompozycja założenia z alejkami, polanami i stawami. Zachowany został także cenny starodrzew (głównie dęby i buki). Południowo-wschodnia granica parku ogrodzona jest murem żelbetonowym.

Mapa Osowa przed 1945 rokiem

Źródło: www.folklor.biz., własne encyklopedia.szczecin.pl,www.zamkilubuskie.pl

 Wieś leży ok.7 km na północ od Nowogardu.

Mieszkańcy do 1945 roku podlegali pod Urząd Stanu Cywilnego w Żabowie (Groß Sabow). A podlegali pod parafię w Wołowcu (Döringshagen)

Brak danych historycznych.

W 2006 roku wieś liczyła 70 mieszkańców.

Mapa Orzesza przed 1945 rokiem

Wieś jest położona ok. 7 km na północ od Nowogardu

     Wzmiankowana w 1274 roku kiedy biskup kamieński Hermann hrabia von Gleivhen podarował wieś hrabiemu Otto von Eberstein z Nowogardu. Po śmierci ostatniego z rodu w 1663 roku dobra przejął książę Ernst Bogislav von Croy. Po jego śmierci domena państwowa. W 1752 roku własność kapitana Erdmanna Christiana von Ramel. W 1766 roku majątek w rękach porucznika Caspara Friedricha von Schwan. Prawdopodobnie w tym czasie doszło do podziału wsi na 3 majątki: A należące do wspomnianego porucznika von Schwan, B do kapitana Johanna Alexandra von Normann(1780). W 1777 roku właścicielem majątku C był Johann Adolph von Lockstädt. W XIX wieku scalenie dóbr. W 1787 roku właścicielem majątku został Gottlob Andreas von Waldemann. W 1806 roku dobra odziedziczył syn Gottloba, Friedrich Wilhelm von Waldemann. Kolejnym właścicielem został Johann Friedrich Steffenhagen. Od 1847 roku majątek w posiadaniu Friedricha Johanna Philipa Sigismunda von Eisenhart-Rothe. Obejmował wtedy 1594 akrów ziemi. W 1879 roku właścicielem był Sigismund von Eisenhart-Rothe a dobra obejmowały 403,14 ha ziemi. W latach 1890-91 dobra zostały podzielone. W 1910 roku majątek obejmował 179,10 ha gruntów i należał do rodziny Fredrich, część liczącą 179 ha posiadał Hermann Friedrich von Eisenhardt-Rothe.  W 1928 roku był własnością Herrmanna Fredrich i obejmował 180 ha gruntów. Ostatnim właścicielem majątku b liczącego 197 ha gruntów był Hans Friedrich von Eisenhardt-Rothe.

Kościół powstał na przełomie XV i XVI w. z głazów narzutowych , przebudowany na początku XVII w. Wieża z połowy XIX w. o konstrukcji szkieletowej drewnianej, odeskowana. W roku 1878 powstało ceglane prezbiterium i ceglany szczyt wschodni.Dziś to kościół filialny pw. św. Józefa, należy do parafii w Sikorkach.
Poświecono go 19 grudnia 1945 roku.

fot. Kościół rok 1932

W zachodniej części wsi pozostałości po założeniu dworsko-parkowym: ruina dworu, park krajobrazowy oraz resztki budynków gospodarczych. Dwór zbudowany na początku XIX wieku, rozbudowany pod koniec XIX wieku. Eklektyczny z elementami neogotyku, składający się z dwóch połączonych budynków. Starszy kryty dachem dwuspadowym, nowszy dwukondygnacyjny przypominający swoim wyglądem zameczek. Po 1945 roku przeznaczony na mieszkania. Obecnie częściowo zamieszkany. W sąsiedztwie park krajobrazowy oraz zabudowania gospodarcze.

Mapa Orzechowa przed 1945 rokiem

Źródło: własne , www.zamkilubuskie.pl, www.kuria.pl

Wieś leży około 6 km na zachód od Nowogardu przy drodze krajowej nr.6.

We wsi znajduje się XIX-wieczny kościół oraz kamienna droga prowadząca nad jezioro.

W XVIII wieku wieś podzielona na 3 własności: jedna należała do rodziny von Dittmarsdorf. Dnia 11. 07 1735 roku porucznik Heinrich Adolph von Dittmarsdorf sprzedaje swój majątek majorowi Carlowi Ernstowi von Rottenburg. Po nim dobra dziedziczy jego syn Friedrich Ernst von Rottenburg. Drugi majątek posiadała rodzina von Lockstedt. Dnia 28.09.1754 roku major Adolph Heirnich von Lockstedt kupił dobra od Friedricha Ernsta von Rottenburg. Trzecia część gruntów należała do miasta Nowogard. Od trzeciej dekady XIX wieku majątek w posiadaniu rodziny Schmeling. W 1870 roku majątek obejmował 409 akrów ziemi, a w 1879 roku dobra obejmowały 146,44 ha gruntów a właścicielem był Ferdinand Schmeling. W 1910 roku majątek obejmował 146,44 ha gruntów a w 1928 roku majątek obejmował 160 ha gruntów i należał do Paula Schmeling. W zachodniej części wsi położony był niewielki majątek ziemski. W skład założenia wchodził dwór, budynki gospodarcze oraz park krajobrazowy.

Na wieży kościoła znajduje się dzwon ufundowany przez mieszkańców Olchowa.

Na obrzeżach wsi znajduje się cmentarz ewangelicki. 

We wsi mieszka na dzień dzisiejszy 240 osób.

Mapa Olchowa przed 1945 rokiem

Źródło: wikipedia,własne,www.zamkilubuskie.pl

 Wieś jest położona ok. 6 km na północ od Nowogardu.

 Wzmiankowana w 1274 roku kiedy biskup kamieński Hermann hrabia von Gleichen przekazuje wieś hrabiemu Otto von Eberstein. Na początku XIX wieku jako domena państwowa folwark dzierżawiony przez A.F.Hellera. W połowie XIX wieku dobra posiada rodzina Stege. W 1870 roku własność rodziny Berg a dobra obejmują 736 akrów ziemi. W 1879 roku kiedy właścicielem majątku jest Hermann Berg dobra liczą sobie 193,11 ha gruntów.  W 1892 roku właścicielem  majątku i dworu nadal był Hermann Berg. Pod koniec XIX wieku we wsi istniały 2 folwarki- właścicielem majątku A na początku XX wieku była Gertruda Berg, właścicielem majątku B był Paul Friedrich. W 1910 roku majątek A wielkości 193,11 ha należały do Hansa Berg, majątek B wielkości 274,81 ha gruntów należał do Paula Friedrich. W 1928 roku właścicielem majątku A był Gertrud Berg a dobra obejmowały 272,9 ha gruntów. Po 1945 roku majątki upaństwowione i przekształcone w PGR

W północno-wschodniej części wsi położony jest dwór zbudowany na początku XX wieku na planie prostokąta, parterowy z dwukondygnacyjnym ryzalitem, podpiwniczony, kryty dachem dwuspadowym. Obok dworu park krajobrazowy z XIX wieku o powierzchni 1,35 ha.

W 1925 roku było tu 197 mieszkańców, żyjących w 37 gospodarstwach.

Mapa Miętna przed 1945 rokiem

Źródło: własne, www.zamkilubuskie.pl

Wieś jest położona ok. 6 km na północny wschód od Nowogardu

Najstarszym śladem pobytu ludności na tym terenie jest znaleziony na folwarku krzemienny grot oszczepu. Według legendy osada założona została przez rycerza Maszka zakochanego w Jarogniewie, córce bartnika. Wydarzenie to przypomina stary, objęty ochroną dąb szypułkowy o obwodzie 812 cm zasadzony przez legendarnego rycerza w czasach Bolesława Krzywoustego. Opowieść ta zawiera elementy prawdy, bowiem nazwa tej słowiańskiej osady pochodzi od imienia Maszek lub Maszko. W 1321 r. wymieniono „Maskowe”, w 1618 r. „Mascow”, w 1756 r. „Maskow”.

Począwszy od 1321 r. wieś była własnością Ebersteinów. W 1430 r. hrabiowie Albert, Jan i Witzlaff von Ebersteinowie za 100 marek sprzedali połowę osady Henningowi von Lockstadt. Do hrabiów Nowogardu w 1580 r. należało jeszcze 21 łanów ziemi, 7 chłopów oraz karczma. Według dokumentu z 12 stycznia 1688 r. jedynymi lennikami osady byli już von Lockstadtowie z Paskówka i stan ten przetrwał do XIX w. Według opisu Braggemanna w 1784 r. należące do Jana Adolfa von Lockstadt Maszkowo składało się z folwarku, owczarni, kościoła i 17 „dymów”. Wśród mieszkańców wyróżniano 9 chłopów, jednego półchłopa, nauczyciela oraz chłopa kościelnego. W matrykule z 1804 r. występuje podporucznik Filip Fryderyk von Lockstadt, w 1835 r. Ferdynand von Lockstadt. Jeszcze w tym samym roku ostatni z Lockstadtów sprzedał majątek swemu dzierżawcy, ekonowi Karolowi Fryderykowi Butow, ten zaś przekazał go w 1843 r. swemu synowi, Janowi Fryderykowi. W końcu XIX w. obszar dworski obejmował 622 ha ziemi. Do majątku należał też liczący 142 ha ziemi folwark założony w 1841 r. – który nie posiadał nazwy własnej – oraz 11 budynków mieszkalnych. Gmina wiejska uprawiała 164 ha ziemi podzielonej między 12 właścicieli. Wśród 22 budynków było 9 zagród chłopskich oraz jedna półchłopska. Do miejscowej szkoły uczęszczało 29 dzieci. W 1892 r. właścicielem majątku liczącego 483 ha ziemi był Juliusz Butow. W 1939 r. na 500 ha gospodarował Paweł Butow.

 Nad strumykiem, otoczony kamiennym murkiem starego cmentarza, stał kościół zbudowany w XIX w. z głazów narzutowych. Wzniesiono go na miejscu średniowiecznej świątyni drewnianej lub szachulcowej, która należała do parafii w Żabowie. Do najstarszego wyposażenia kościoła należały figury gotyckiego ołtarza szafowego (Maryja z Dzieciątkiem, św. Katarzyna, św. Anna, św. Barbara i apostołowie) oraz scena „Ukrzyżowania”. Z XVII w. pochodziła drewniana chrzcielnica, z 1741 r. dwa cynowe świeczniki ołtarzowe o wysokości 30 cm. W obrządku katolickim świątynię poświęcono 1 czerwca 1970 r. pod wezwaniem św. Stanisława Kostki i podporządkowano parafii MB Różańcowej w Żabocie. Wieś została zdobyta 5 marca 1945 r. W czerwcu 1945 r. przybyli tutaj pierwsi trzej osadnicy polscy. 9 marca 1945 r. w rejonie Maszkowa nocowali żołnierze 1 i 3 pułku 1 Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki.  21 lipca 1945 r. utworzono gminę Maszkowo (wójt Franciszek Gapiński), a 10 grudnia 1946 r. powołano Gminną Radę Narodową. Osada liczyła obecnie 20 budynków mieszkalnych. Za majątkiem rozciąga się rozległy park, w którym rośnie kilka drzew uznanych za pomniki przyrody, m.in. dwa dęby o obwodzie 350 cm. Szachulcowy pałac Butowów został po wojnie rozebrany.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1841 – 188 mieszkańców

1939 – 180 mieszkańców

1949 – 42 mieszkańców

1959 – 69 mieszkańców

1994 – 165 mieszkańców

Mapa Maszkowa przed 1945 rokiem

Źródło: www.maszkowo1.pl.tl, wikipedia,własne

Wieś jest położona ok. 6 km na północny – wschód od Nowogardu.

Początki wsi sięgają średniowiecza. W XVIII wieku należało do rodziny von Schwan. W 1787 roku dobra zakupił Gottlob Andreas von Waldemann, właściciel pobliskiego Wołowca i Orzechowa. Po nim w 1806 roku dobra dziedziczy jego syn, Friedrich Wilhelm von Waldemann. We wsi istniał majątek ziemski, którego właścicielem w 1928 roku był Julius Cammin a dobra obejmowały 103 ha gruntów.

We wsi znajduje się kościół z końca XV wieku wraz z wieżą z 1872 roku. Kościół jest obiektem zabytkowym.

We wsi w roku 1939 mieszkało 159 mieszkańców.

Mapa Lestkowa przed 1945 rokiem

Źródło: wikipedia,własne

Wieś jest położona przy drodze wojewódzkiej nr 144 około 6 km od Nowogardu.

Przez wieki Kulice były posiadłością lenną rodu von Dewitz. W 1726 roku August Friedrich von Bismarck nabył Kulice wraz z sąsiednimi majątkami w Jarchlinie i Konarzewie, które przedtem również należały do Dewitzów. Wszystkie trzy majątki pozostały w posiadaniu rodu von Bismarck do końca drugiej wojny światowej.  Dwór w Kulicach wzniesiono około 1730 roku. Nie wiadomo jak wyglądał ówczesny budynek Około 1848 został tutaj wzniesiony klasycystyczny dwór przez brata „żelaznego kanclerza” Bernharda von Bismarcka. . Powstał wydłużony budynek z elewacją w stylu klasycystycznym, który z czasem został powiększony poprzez kilka dobudowań. Do oranżerii w kierunku północno-zachodnim przylega park przydworski ze starym drzewostanem. Za czasów niemieckich majątek w Kulicach obejmował ok. 1000 hektarów. W latach 1838-44 dobrami zarządzał Otto von Bismarck. W 1845 roku nastąpił podział majątków, w wyniku którego Kulice i Jarchlino przypadło Bernhardowi von Bismarckowi, landratowi powiatu nowogardzkiego, szambelanowi dworu i tajnemu radcy rządowemu.

We wsi znajduje się kościół filialny który został wzniesiony w 1865 roku z inicjatywy Bernharda von Bismarcka w stylu neogotyckim. Jest to prosta świątynia salowa zbudowana z czerwonej cegły i kamienia polnego z ceglano-kamienną wieżą dzwonną, stanowiącą również wejście do kościoła. Na dawnym cmentarzu niemieckim przy kościele powstało lapidarium, w ramach projektu „Akademia Europejska Kulice-Külz”. Zgromadzono tam nagrobki z okolicznych cmentarzy ewangelickich.

Po II wojnie światowej dwór przejęły Państwowe Gospodarstwa Rolne, Kombinat Rolniczy w Nowogardzie. Znajdowało się tutaj centrum biurowe oraz mieszkania. W latach 90- tych budynek był poważnie zagrożony dewastacją. W latach 1994/95, na zlecenie polskiej fundacji założonej przez Philippa von Bismarck, który był następcą ostatniego niemieckiego właściciela majątku, były przewodniczący Ziomkostwa Pruskiego, długoletni deputowany do Bundestagu i Parlamentu Europejskiego. Dzięki staraniom fundacji „Akademia Europejska Kulice-Külz” i przy wsparciu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Federalnej Niemiec oraz Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej dwór odrestaurowano. Dzisiaj jest on w posiadaniu Uniwersytetu Szczecińskiego, który dał prawo użytkowania dworu fundacji. Znajduje się tutaj ośrodek konferencyjny oraz niewielka część bankietowa i noclegowa. W parku znajduje się również grób jednej z arystokratek z rodziny von Bismarck –Katharina Luise Natalie von Bicmark.

Mapa Kulic przed 1945 rokiem

Źródło: www.kulice.pl, www.pomorskiezamki.pl,wikipedia,własne