Szumiąca (do 1945 Königsmühl)

Mała miejscowość leżąca w gminie Kamień Pomorski na wschód od drogi 106, łączącej Golczewo z Kamieniem Pomorskim. Miejscowość należała do najstarszych posiadłości pomorskiego rodu Flemmingów. Przez wieki posiadali w niej swoje udziały w części lub całości.

fot. Budynek starego dworu, przerobionego na dom mieszkalny -rok 1939

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z dokumentów biskupstwa kamieńskiego z 8 grudnia 1373 roku, w którym to wymieniany jest rycerz Heinrich von de Osten z Płotów, który sprzedał kierownikowi szkoły/ sierocińca w Kamieniu Pomorskim, Nikolausowi Wederghe, po 10 marek rocznej renty w dwóch wsiach do niego należących Weykomele (Szumiąca) i Morgow (Margowo) za sumę 200 marek.

W 1491 roku wymieniany jest we wsi młynarz. Od połowy XVI wieku widoczny jest wyraźny podział udziałów we wsi na dwie części, które należały do rodu von Flemming. Pierwsza do linii świerzyńskiej (Schwirsen -Świerzno), a druga do linii maciejewskiej (Matzdorf – Maciejewo). Dwa pierwsze doniesienia odnoszą się do obu udziałów. W latach 1559/60 bracia ze Świerzna -Richard i Heinrich von Flemming porozumieli się z Aegidusem z Maciejewa oraz wdową po jego bracie Jürgenie, co do wszelkiego rodzaju spornych punktów, wśród których jeden dotyczył praw do karczmy w Weichmühl (Szumiąca). W 1594 roku wieś posiadał 9 łanów, 4 chłopów posiadających po 2 łany, wśród których znajdował się karczmarz, młynarz z jednym łanem. W roku 1604 syn Jürgena, Kurd oraz Kaspar, syn Richarda poskarżyli się na szkodę wyrządzoną im poddanych w Szumiącej przez nielegalne wypasanie stad przez pasterzy z okolicy. Doniesiono że: „ ich poddani w Weichmühl z powodu sąsiednich pasterzy muszą trzymać bydło na pastwisku i pilnować go na zmianę, po dwóch lub więcej, przez co pasterze są nadmiernie obciążeni i nie mogą utrzymać własnych stad. Każdy musi pilnować swojego bydła na własną rękę, co jednak również powoduje niemałe szkody w zbożu”. W związku z tym proszono księcia, aby za pośrednictwem zarządcy dóbr w Treptow (Trzebiatów), nakazał sąsiednim pasterzom, pod groźbą kary w wysokości 20 guldenów oraz więzienia, zaniechanie takiego postępowania, które uznano za sprzeczne z porządkiem publicznym. Prośba ta została spełniona. Dokładniejsze informacje o zakresie obu udziałów majątkowych znajdujemy dopiero w wykazie podatkowym z 1628 roku.

fot. Zabudowania folwarczne – zdjęcie z polona.pl

Szumiąca – Weichmühl udział I- lata 1628 do 1732

W wykazie tym Kaspar von Flemming figuruje jako osoba zobowiązana do wystawienia warty pożarowej w Weichmühl. Do jego majątku w Weichmühl należały: 4½ łana ziemi, pół młyna i jedna karczma. Zestawienie dochodów Kaspara z jego dóbr, sporządzone w 1628 roku, podaje, że posiadał on w Weichmühl dwóch chłopów, z których każdy miał po dwa łany ziemi, a jeden z nich prowadził zarazem karczmę. Ponadto posiadał połowę młyna, do której przynależał jeszcze jeden półłan ziemi.

Przypuszczalnie już wówczas ten udział majątkowy stanowił część dóbr rodu Flemmingów z Świerzna. Następnie, początkowo już przed 1640 rokiem, a ostatecznie w 1645 roku, po śmierci Kaspara, przeszedł na jego jedynego żyjącego wówczas syna Richarda.

Dnia 24 maja 1661 roku Richard przekazał młyn oraz dwóch chłopów posiadających łącznie 4½ łana ziemi swojemu najstarszemu synowi Kasparowi Joachimowi, jako uposażenie dla niego i jego potomków. Kaspar Joachim był wówczas związany z rodem ze Świerzna. Kaspar Joachim zmarł w 1694 roku. Jego synowie, Richard Heinrich i Vincenz Bogisław, którzy zgodnie z przysięgą lenną z 1699 roku należeli do rodu ze Świerzna, posiadali również przypadający im udział majątkowy w Weichmühl. Źródło to nie podaje jednak żadnych dokładniejszych informacji na temat jego wielkości.

Po śmierci Vincenza Bogisława w 1702 roku, który zmarł bezpotomnie, dwóch chłopów z Weichmühl sprzedano w 1716 roku przez Richarda Heinricha hrabiemu Rzeszy Bogisławowi Bodowi von Flemming, razem z udziałem rodu ze Świerzna. Po jego śmierci w 1732 roku chłopi ci przeszli na własność hrabiego Rzeszy von Wartenslebena, jako posag jego jednej z córek.

fot. Mapa wsi w latach 1818-1829

Szumiąca – Weichmühl udział II – lata 1628 do 1732

Udział majątkowy rodu Flemmingów z Maciejewa w Weichmühl, którego właścicielami według wykazu podatkowego z 1628 roku byli lennicy i kuzyni zmarłego w 1620 roku Kurta, bracia Jost Adam i Ewald Joachim, obejmował wówczas 5 łanów ziemi podlegających obowiązkowi służby przeciwpożarowej oraz pół młyna.

Kolejne informacje na temat tej części majątku są bardzo skąpe. Najwyraźniej podczas podziału majątku między wymienionych braci w 1630 roku udział przypadł Ewaldowi Joachimowi, który w 1670 roku pozostawił go swojemu synowi Franzowi Ludwigowi.

Ten ostatni najwyraźniej połączył majątek Weichmühl II z dobrami Böck (Buk), Leussin (Łojszyno), Baumgarten (Włodzisław) i Schweirsen II (Świerzno), przekazując go swoim siostrom jako uposażenie. Ostatecznie jednak mąż jednej z nich, Georg Kaspar, zgromadził wszystkie te dobra w swoich rękach.

Pod koniec XVII wieku posiadał on „stary folwark w Weichmühle”, który odziedziczył, a następnie sprzedał Hansowi Jürgenowi von Brüsewitzowi na 30 lat, w zamian za jego liczne zobowiązania wobec niego. Była to posiadłość obejmująca 5 łanów ziemi, należąca od 1628 roku do udziału majątkowego rodu z Maciejewa, następnie zaś, gdy przeszedł już w posiadanie rodu von Wathholz, został ponownie nadany przez hrabiego Rzeszy Feliksa Fryderyka z młodszej linii rodu von Dewitz, a następnie odstąpiony hrabiemu Rzeszy Bogisławowi Bodowi von Flemming ze starszej linii rodu von Buchow.

W 1732 roku ten ostatni wydał zarządzenie lenne, zgodnie z którym spadkobiercy jego lenna — Bogisław Bodo von Flemming miał bowiem jedynie córki i pragnął przekazać im swoje dobra w drodze dziedziczenia — musieli zwrócić zapłaconą mu cenę kupna za majątek, zanim mogli wejść w posiadanie przysługujących im praw lennych. Po jego śmierci również ta część Weichmühl przypadła hrabiom von Wartensleben, którym przypadła także druga część, jako lenno po Schwirsen I.

Cała Szumiąca od 1732

W 1780 roku we wsi znajdował się folwark, młyn wodny, 13 domów i mieszkało 2 kmieci, karczmarz, proboszcz, kościelny. Od hrabiów von Wartensleben cały majątek, składający się z folwarku, młyna i dwóch gospodarstw chłopskich, z których jedno posiadało prawo warzenia piwa, został sprzedany w 1785 roku — początkowo z możliwością odkupienia — a następnie, w 1791 roku, ostatecznie sprzedany mistrzowi młynarskiemu Friedrichowi Poppe. Ten przekazał go swojej córce oraz jej mężowi, mistrzowi młynarskiemu Martinowi Jakobowi Reetzowi, po którym w 1820 roku młyn Königsmühle otrzymał nazwę od jego osoby. W tym samym roku miejscowości tej przebywał król Prus Fryderyk Wilhelm III. Dla uczczenia tego wydarzenia zmieniono nazwę wsi z Weichmühle na Königsmühle.

fot. Nowy dwór należący do Reetza. Foto z strony kamienskie.info.pl

W wyniku porozumienia między spadkobiercami Reetza młyn Königsmühle przeszedł w 1844 roku na córkę Henriettę, zamężną Spiller, a za jej pośrednictwem, w drodze dziedziczenia, w 1891 roku na inspektora podatkowego Richarda Dolza, a w 1895 roku na jego syna Bruna Dolza. W roku 1870 majątek posiadał powierzchnię 1069 morg, a we wsi mieszkało 92 osoby. Gospodarstwa chłopskie zostały w międzyczasie połączone z majątkiem. Ostatnim przed II wojną światową właścicielem majątku o powierzchni 245 hektarów był A.Volz.

fot. Dwór w roku 1944. Zdjęcie ze strony wikidata.org

Na wzgórzu przylegającym do dworu znajdował się nieistniejący dziś kościół oraz cmentarz z grobowcem rodzinnym, w którym dziś mieści się kaplica. W południowo – wschodnim narożniku wsi znajdował się stary dwór. Był to budynek parterowy konstrukcji szachulcowej dębowej z tynkowanym wypełnieniem. Posiadał użytkowe poddasze i dach kryty dachówką karpiówką. Wnętrze przebudowano na dwa mieszkania.

fot. Kaplica, która była grobowcem -zdjęcie współczesne z wikipedi

Praktycznie od początków istnienia wsi, znajdował się w niej młyn. Stanowił on dziedziczną własność młynarza, który co rok musiał przekazywać właścicielom dóbr określoną daninę w naturze: 9 korców żyta oraz 2 korce pszenicy, a także 1 korzec pastorowi w Szumiącej. Każdy nowo obejmujący młyn młynarz musiał ponadto uiścić 16 guldenów tytułem opłaty wstępnej i wynagrodzenia za odstąpienie młyna.

W przypadku dziedziczenia młyna w rodzinie młynarskiej, a także ewentualnej zmiany właściciela poza dziedziczeniem, ustalona była cena wykupu. Wcześniej wynosiła ona 300 talarów, jednak od 1746 roku wzrosła do 400 talarów.

Od około 1550 roku, kiedy młynarz Asmus Wulgram sprzedał młyn młynarzowi Marcowi Trittinowi, młyn pozostawał w rękach rodziny Trittin, aż do połowy XVIII wieku. Od 1759 roku należał do mistrza młynarskiego Poppego i prawdopodobnie został wówczas połączony z majątkiem, który ten nabył w 1785 roku.

Roczna danina młynarska, dzielona była pomiędzy rody von Flemming z Schwirsen i Matzdorf, a w niewielkiej części także pomiędzy Marentin, a od 1732 roku hrabiów von Wartensleben, została zniesiona dopiero w XIX wieku. Na nadprożu budynku nad wjazdem na podwórze znajdowała się data 1862.

W 2021 roku we wsi mieszkało 49 osób.

fot. Mapa wsi z roku 1945

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *