Lapidarium Goleniów – październik 2024

Goleniowskie lapidarium powstawało przez 4 lata. Nagrobki zgromadzone na cmentarzu komunalnym, pochodzą z cmentarzy ewangelickich znajdujących się przy dzisiejszej ulicy Wojska Polskiego oraz ulicy Szczecińskiej. Dziś w miejscu w/w cmentarzy znajdują się parki. Wszyscy pochowani na tych cmentarzach, nigdy nie zostali ekshumowani. Cześć nagrobków została odnaleziona i uratowana, przy budowie drogi powiatowej z Żółwiej Błoci do Niewiadowa. Użyto ich jako utwardzenie drogi w latach 70-tych XX wieku, a przywieziono je z cmentarza przy ulicy Szczecińskiej. Władze Gminy Goleniów w 2020 roku przekazały pod lapidarium miejsce na goleniowskim cmentarzu komunalnym przy ulicy Przestrzennej.

Od tamtego czasu sukcesywnie, kiedy na to pozwalał czas i pogoda, a po drodze jeszcze pandemia Covid 19, przewożone były i ustawiane nagrobki. Ostanie ocalałe nagrobki ustawiono na początku 2024 roku. Wszystkie prace zostały wykonane przez społeczników. Postaram się wszystkich wymienić: młodzież z MONAR Babigoszcz, Kuś Mix Schody- Mateusz Kuś, Followwood , Michał Janda, Radosław Milczarek, Maciej Bartoszek, PRD Nowogard, PGK Goleniów i Sylwester Kinik oraz członkowie stowarzyszenia Biały Grosz – Wojciech Janda, Zbigniew Cioroch, Wiesław Wełnicki. Jeśli kogoś nie wymieniłem, to przepraszam, bo mogło umknąć mojej pamięci 🙂 Udało się zgromadzić 37 nagrobków i jeden krzyż żeliwny. Całość została zwieńczona głazem narzutowym z tablicą upamiętniającą byłych mieszkańców Gollnow oraz ogrodzona słupami granitowymi połączonymi łańcuchem, a obok stanęła tablica z opisem lapidarium. Kamień i tablicę ufundowała Gmina Goleniów. Podziękowania dla tłumacza tekstu na kamieniu, na język niemiecki -Józefa Kazaneckiego z Ośrodka Dokumentacji Dziejów Ziemi Goleniowskiej oraz dla twórcy projekty graficznego i tekstu na tablicy informacyjnej- Agnieszki Roszatyckiej – Krause.

Wszystkie zdjęcia w artykule autorstwa znanego fotografa Przemysława Budziaka.

Poniżej lista nagrobków znajdujących się w lapidarium. Staraliśmy się z Tomaszem Wetta – za co dziękuję za pomoc, znaleźć miejsce zamieszkania osób, których nazwiska widnieją na nagrobkach. Niestety nie wszystkich udało się odnaleźć, a część nazwisk była nieczytelna. To co się udało odnaleźć, poniżej jest dostępne.

Rząd 1

1. Johanna Kasulke geb. Kobs 23.05.1845 – 6.05.1923

Herman Kasulke 04.06.1846 -24.10.1929

Herman zam. Stepenitzerstrasse 7( ul.Słowackiego od ul.Polskiej) rentier

2. Katharina Schroeder geb.Kundler

3. Klara Nehl 9.01. 1900 – 21.04.1926

Zam. Wolliner Chausse 2 (Wolińska)

Rząd 2

1. Erich Bayerdorf 16.04 ….

Erich Köhler 11.04.190. – 19.02.19..

Mathilde Sibell geb.Marz 10.11.1882 – 23.04.1913

Otto Ezirreb 17.10.1886 – 16.11.1891

2. Anna Mittelhausen 25.05.1877-24.01.1932

Zam. Strandstrasse 24 (Nadrzeczna)

3. Famille Zühlke und Holzberg

4. Anna Kurzweg 1888-1932

    Zam. Ihnastrasse 19 (Młynarska)

Rząd 3

1.Fredericke Ebert geb. Franck 18.12.1815- 06.08.1864

2. Willi Bartelt 13.01.1899 – 10.10.1927

    Gustav Bartelt 13.11.1874- 07.03.1929

3. Elizabeth Voigt geb.Huwe 27.04.1878 – 23.06.1925

4. Franz Beversdorff  29.07.1862- 13.05.1934- rolnik , zam. Schifferstrasse 29 ( Matejki)

      Antonie Beversdorff 10.02. 1862- 21.09.1926

5. Hermann Wachholz 25.12.1840- 29.11.1928

     Berta Wachholz geb.Liebherr 09.10.1861- 21.02.1933 wdowa, zam. Gartenstrasse 29 ( Armii Krajowej)

6. Wilhelm Lüdtke 04.01.1865 – 23.12.1936 , rolnik – zam. Langelhals – Łaniewo

7. Mathilde Knüppel geb. Kopecke 26.08.1866- 22.06.193…

      August Knüppel 04.04.1867- 19.11.1926 -mistrz rymarz , zam. Wollweberstrasse 19 ( równoległa do Kościuszki- nie istnieje)

Rząd 4

1.Luis Otto Willhelm Bader 24.04.1825 – 16.09.1853

2.Karl ……..

    Johanna……

3. Anne-Liese Neujahr 24.04.1924-19.07.1924

4. Paul Steffen 25.06.1901- 19.10.1921

  Marta Steffen 25.09.1899- 07.07.1924

5.

6.

7. Otto Neujahr 04.05.1897-03.07.1924 rolnik, rodzina mieszkała koło Modrzewia Hofe b. Ihna

8. Herbert Höfs 13.12.1907-24.11.1926

Rząd 5

1. Wilhelm Sasse 17.12.1834-08.11.1901, miejski rolnik, pochowany 12.11.1901 na cmentarzu kościelnym

    Emma Sasse geb.Sasse 13.05.1840-10…..1910

2. August Struck 25.04.1818-…02.1890

3. Wilhelmine Pittelkow 07.11.1845-24.07.1920

4. Luiza Emilie Wiktoria Ziemer 18.081895-17.04.1896 , córka pastora Otto Ziemer

Rząd 6

1. Paul Bartelt 30.03.1857 – 31.07.1932 – rzeźnik

    Ida Bartelt geb. Mielke 16.01.1862-18.07.1936

2. Bernard Geske 10.06.1833 – 23.11.1897, urzędnik sądowy, pochowany 26 listopada 1897 roku

3. Peter Kruse 03.05.1773 – 20.04.1854 – Kapitan statku

4. G.H……… 10.09.1828 – 23.02.1887

5. Otto Martin 03.04.1877- 02.09.1920 – rzeźnik

6. Ida Lohl geb.Kühl 27.03.1887 – 19.12.1922

Rząd 7

1. Carl Strehlow 25.10.1840- 17.08.1928 zam. Mauerstrasse 5( Kościuszki piekarz lub rentier  zam.Stargarder Strasse 1 ( Dworcowa),     Anna Strehlow geb.Krause 15.12.1850 – 26.10.1931

2. August Last 06.08.1861-18.11.1929 -inwalida ,zam. Stettinerstrasse 16 ( Szczecińska do Cichej)

3. Martha Maria Gottlibe Siebrecht 18.01.1903 – 04.09.1906

4. Karoline Dannenberg 02.05.1820 – 15.03.1909

5…..