Glicko ( do 1945 Glietzig )

Wieś jest położona około 8 km na północ od Nowogardu w pobliżu jeziora Glicko

Wzmiankowana w 1274 roku będąc własnością Otto hrabiego von Eberstein. W XVII wieku część dóbr należała do Christiana von Zastrow a część do Christopha von Schmeling. Rodzina von Schmeling scala dobra we wsi stając się ich jedynym właścicielem. Posiadają je do drugiej połowy XIX wieku. W 1879 roku właścicielem majątku był Julius von Schmeling a dobra obejmowały 518,45 ha gruntów. Na przełomie XIX i XX wieku właścicielem jest rodzina Eggert. W 1910 roku dobra należą do fabrykanta Leckebusch i obejmują 384,22 ha gruntów. W latach 20-tych parcelacja dóbr. Majątek tzw. resztówka należy do Josh. Guhlke i liczy 325 ha gruntów a drugi majątek z dworem należący do Wilhelma Seegera liczy 76 ha gruntów. Ostatnim właścicielem majątku była rodzina Hagen.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1925 – 189 mieszkańców i 33 gospodarstwa domowe

Mapa Glicka z roku 1902

Źródło: własne, www.zamkilubuskie.pl 

Długołęka ( do 1945 Langkafel )

Wieś jest położona w południowowschodniej części gminy, 5 km od Nowogardu

Na gruntach Długołęki odkryto żarna nieckowate, przekazane do nowogardzkiego muzeum regionalnego oraz cmentarzysko ludności kultury łużyckiej z wczesnej epoki żelaza. Groby popielnicowe częściowo obwarowane kamieniami występowały na obszarze 2 arów. W 1877 r. znaleziono łukowatą brzytwę z rączką zgiętą ku tyłowi, pierścionek oraz szpilę z łabędzią szyją. Obecna nazwa osady jest wiernym tłumaczeniem jej nazwy niemieckiej. 1618 r. zapisano ją w postaci „Lanckavel”, w 1784 r. wymieniono „Langkavel”. „Kafel” to staroniemiecki wyraz oznaczający łąkę, ogród lub pole uprawne. W połączeniu z przymiotnikiem „lang”- długi nazwa ta oznaczała więc „Długą łąkę” lub „Długie Pole” Rzeszowski uważa, iż wieś zwała się pierwotnie ŁĄKOWIEC, co pisano kolejno Lonkavec, Lankavec i Langkave. Również G.Rudolphson twierdzi, iż nazwa wioski pochodzi od słowa „łąka” Bardziej prawdopodobna jest hipoteza, iż wieś lokowano na prawie niemieckim w XIII w. w 1274 r. z nadania biskupa kamieńskiego przejęli ją w lenno Ebersteinowie.  W 1580 r. do hrabiów Nowogardu należały 64 łany ziemi, 19 chłopów oraz karczma w latach następnych założono we wsi folwark, który po wymarciu Ebersteinów przeszedł na własność urzędu domeny państwowej w Nowogardzie. Do pracy pańszczyźnianej na tym folwarku zobowiązanych było 7 chłopów z Długołęki i 10 z Sąpolnicy. Pierwotna osada po zniszczeniu odrodziła się w XIV w. wzdłuż drogi z Wyszomierza do Sąpolnicy na planie owalnicowym. Następnie rozrost wsi w kierunku szosy Nowogard-Redło zmienił jej plan na wielodrożnicę.

Według opisu Brggemanna w 1784 r. wieś składała się z folwarku, kościoła i 23 zagród, w których mieszkało 8 chłopów, (w tym sołtys i karczmarz), nauczyciel, 5 chałupników, owczarz, 3 pasterzy i czterej właściciele spichlerzy. W 1811r. na skrzyżowaniu dróg w centrum wsi wzniesiono drewniany krzyż upamiętniający mogiłę polskich żołnierzy Legii Północnej poległych w potyczce z prusakami w 1807 r. Obszar dworski pod koniec XIX w. odejmował 346 ha ziemi, 5 budynków mieszkalnych oraz 10 gospodarczych. Gmina wiejska posiadała 657 ha ziemi podzielonej między 28 właścicieli, wśród których wyróżniono sołtysa, 6 chłopów, karczmarza i 13 chałupników. Zabudowania składały się z 36 zagród, w tym szkoły, do której uczęszczało 120 dzieci (w obecnym miejscu domu plebani). Od drugiej dekady XIX weku w rękach rodziny Dehmlow. W 1870 roku majątek obejmował 992 akrów ziemi a w 1879 roku, kiedy właścicielem był Wilhelm Dehmlow dobra obejmowały 262,06 ha gruntów. Od początku XX wieku majątek w rękach rodziny Klütz.  W 1910 roku właścicielem majątku był Paul Klütz a dobra liczyły 464,66 ha gruntów. W latach 1914 i 1920 majątek o powierzchni 467 ha ziemi należał do Rudolfa Jeske. Do 1939 roku właścicielem majątku była rodzina Hellmold.

Najcenniejszym zabytkiem Długołęki jest stojący na wzgórzu kościół wzniesiony w końcu XV w. z głazów narzutowych. Wschodni szczyt świątyni ozdobiony jest blendami. Wewnątrz tych płytkich wnęk, ostrosłupowych i dwudzielnych, zachowały się ślady odciskanego w tynku i malowanego ornamentu maswerkowego. Od zachodu przylega dobudowana w XVIII w. szachulcowa dzwonnica. Do najstarszego wyposażenia świątyni należała cylindryczna chrzcielnica granitowa o średnicy 76 cm leżąca niegdyś na cmentarzu. Istnieje opowieść, iż pod chrzcielnicą zakopano w XVI w. figurkę Najświętszej Maryi Panny. Z późnośredniowiecznego ołtarza szafkowego przetrwały do 1910 r. jedynie figurki przechowywane w wieży oraz obraz olejny na płótnie o wymiarach 1 x 1,5 m przedstawiający „Ostatnią wieczerze”. Ambona ozdobiona była ornamentem późnorenesansowym. Nieco młodsze dwa cynowe świeczniki ufundowane w 1750 r. Całe wnętrze świątyni ozdobiono malowidłami w XV-wiecznym stylu, które przedstawiały sceny z życia Najświętszej Maryi Panny. Z tego możemy wnioskować, że kościół musiał być wcześniej pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny. Na dzwonnicy zawieszono dwa dzwony.

Wieś została zdobyta 5 marca 1945 r. W 1959 r. w byłym majątku junkierskim zorganizowano po wojnie PGR.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1872 – 322 mieszkańców

1939 – 233 mieszkańców

1959 – 191 mieszkańców

1994 – 327 mieszkańców

2009 – 350 mieszkańców

Mapa Długołęki przed 1945 rokiem

Źródło: wikipedia ,www.jjkbuild.neostrada.pl/dlugoleka_1.html,własne

Dąbrowa Nowagardzka ( do 1945 Damerow )

Wieś jest położona około 8 km na północ od Nowogardu.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1268 roku. Wtedy to, Książe Barnim I nadał klasztorowi w Uznamiu wieś Dąbrowa Nowogardzka ( Damerow) – „koło Nowogardu, zamku i wsi czy miasteczka należącego do biskupa kamieńskiego”, a wieś ze 100 łanami posiadał w lenno od biskupa wcześniej pan pomorski Witosław ( Vitozlaus) i jego dziedzice.

Do 1945 roku mieścił się tu Urząd Stanu Cywilnego. Kościół w Dąbrowie podlegał po parafię w Karsku (Kartzig )

We wsi znajduje się kościół neoromański pochodzi z XIX wieku, z kamienia łupanego, jednonawowy, na planie prostokąta, z 5 – bocznym prezbiterium od wschodu. Od wschodu i zachodu kościoła są szczyty 5 – uskokowe ceglane, ściany ujęte lizenami; od zachodu portal ceglany bez wieży; obok portalu romańska granitowa chrzcielnica. Kościół pokryto dachem 2 – spadowym, ceramicznym.

We wnętrzu: strop drewniany, belkowany; w prezbiterium sklepienia żebrowe. Wyposażenie kościoła: ołtarz, ambona, chrzcielnica, ławki, empora chórowa z XIX wieku; instrument organowy nie zachował się.

W kościele znajduje się dzwon z pierwszej połowy XV wieku, autorstwa konwisarza Albertusa z Norymbergi.

Przy kościele znajduje się XIV wieczna chrzcielnica.

Kościół pw. św. Michała Archanioła poświęcony 30 września 1945 roku przez księdza Bogdana Szczepanowskiego (Towarzystwo Chrystusowe).

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1939 – 407 mieszkańców

Mapa Dąbrowy Nowogardzkiej z 1902 roku

Źródło: www.kuria.pl.własne

Czermnica (do 1945 Rothenfier)

Pierwsza historyczna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1272 roku. Osada była własnością klasztorną. W latach 1331-1580 wieś należała do rycerskiego rodu von Hindenburgów. W 1580 roku wieś należała do hrabstwa nowogardzkiego rodziny von Ebersteinów. W tym czasie w osadzie liczącej 25 łanów znajdowało się 11 gospodarstw kmiecych oraz karczma. W XVII wieku po śmierci ostatniego przedstawiciela rodu von Ebersteinów wieś weszła w skład domeny książęcej. W latach 80. XVIII wieku we wsi było duże gospodarstwo sołtysa liczące 467 mórg ziemi, 6 pełnorolnych gospodarstw chłopskich, 8 chałupników, 3 pasterzy i leśniczy.

Kościół z XVIII w. w konstrukcji szkieletowej drewnianej, rozebrany został w roku 1976. Na tych samych fundamentach wzniesiono nową, murowaną świątynię.
Wieża w konstrukcji szkieletowej drewnianej, odeskowana z XVIII w.

Dziś kościół katolicki filialny pw. Łucji. Poświęcony 1 lipca 1945 roku, należy do parafii w Trzechlu.

fot. Kościół w Czermnicy

W tym czasie były 22 zagrody, karczma, kościół i 2 spichlerze.

fot. Pozostałości starego dzwonu i nowy dzwon ufundowany przez mieszkańców i sponsorów oraz Nadleśnictwo Nowogard

Od XVII wieku Czermnica była siedzibą nadleśnictwa lasów królewskich. Na przełomie 60. I 70. Lat XIX wieku we wsi o łącznym areale 2400 mórg ziemi było 270 mieszkańców, 32 budynki mieszkalne, 41 budynków gospodarczych oraz nadleśnictwo. W 1905 roku nadleśnictwo administrowało obszarem o powierzchni 2599 ha. W latach 20. i 30. XX wieku wieś z 65 budynkami mieszkalnymi i 76 gospodarczymi, o łącznym areale ziemskim 2830 ha zamieszkiwało 346 mieszkańców. Po II wojnie światowej budynek spełniał funkcje mieszkalne i biurowe dla pracowników leśnictwa. W latach 70. XX wieku zlikwidowano nadleśnictwo.

We wsi znajduje się dwór (siedziba nadleśnictwa) o powierzchni 270 m2 zbudowany w 1863 roku. Jest to parterowy obiekt złożony z dwóch brył pod katem prostym, z użytkowym poddaszem, kryty dachami dwuspadowymi. Budynek wymaga remontu. Obecnie spełnia funkcje mieszkalne dla kilku rodzin. W sąsiedztwie znajduje się niewielki park o powierzchni 0,8 ha z okazami dębu, żywotnika, daglezji i grabów.

Po lewej stronie wsi, znajduje się przedwojenny cmentarz ewangelicki , na którym znajdują się również groby polskie. Cmentarz bardzo zadbany, za co należą się mieszkańcom wielkie słowa uznania. 

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1905 – 335 mieszkańców

1939 – 417 mieszkańców

Mapa Czermnicy prze 1945 rokiem

Źródło: www.rugenwalde.com,własne, www.encyklopedia.szczecin.pl,własne 

Brzozowo ( do 1945 Birkenwalde ,do 1930 Kotzen)

Wieś leży 10 km na północ od Nowogardu.

Wszyscy mieszkańcy byli wyznania ewangelickiego i należeli do parafii ewangelicko-augsburskiej w Żabowie.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1905 – 137 mieszkańców

Mapa Brzozowa z 1902 roku

Źródło: www.rugenwalde.com,własne

Boguszyce (do 1945 Ottendorf)

Wieś położona 11 km na północ od Nowogardu.

Urząd stanu, pod który podlegały Boguszyce mieścił się w Żabowie (Groß Sabow)

Kościół podlegał pod parafię w Żabowie (Groß Sabow )

fot. Kościół w Boguszycach

fot. Cmentarz ewangelicki w Boguszycach

Mapa Boguszyc przed 1945 rokiem

Błotno ( do 1945 Friedrichsberg )

Miejscowość położona na północny zachód od Nowogardu przy drodze wojewódzkiej numer 106. Od strony północnej i zachodniej otoczona lasami Nadleśnictwa Rokita.

Historia wsi sięga średniowiecza. W roku 1524 Georg von Everstein – Massow otrzymał od księcia Bogusława X dobra pobiskupie w Błotnie nazywające się wtedy Quarkenburg, gdzie zbudował zamek.

Po śmierci w 1663 roku ostatniego z rodu, Błotno przeszło w ręce księcia Ernesta von Croy, Następnie wieś należała do domeny nowogardzkiej. Przez Błotno prowadził stary szlak z południa Niemiec i Polski przez Maszewo i Nowogard do Wolina i Kamienia. W 1697 r. zmieniano nazwę z dotychczasowego Quakenburg na Friedrichsberg. W XVIII w. był tu folwark z owczarnią. Areał pól wynosił 194 ha. Folwark był w 1812 r. kupiony przez Fridricha Heringa, a w 1831 r. objął go August Otto Hoene. W latach siedemdziesiątych XIX w. majątek złożony z 7 domów i 9 budynków wolnych od podatków zajmował obszar 437 ha, a wieś mająca 19 domów, składała się z 7 gospodarstw zagrodniczych i 12 chałupniczych. Poza wsią zbudowane były młyn zbożowy i tartak.

W 1892 r. właścicielem majątku był kolejny Hoene, tym razem Justus, który posiadał 465 ha. Po 1945 r. majątek upaństwowiono.

We wsi zachował się park podworski z XIX-wieku. Zachowany w granicach pierwotnego założenia, z licznym starodrzewem, wzgórkiem widokowym. W centralnej części założenia, na niewielkim wyniesieniu zlokalizowany był cmentarz rodowy (obecnie zdewastowany). Przy ścieżce prowadzącej z cmentarza do zespołu dworsko-folwarcznego zachowane fragmenty ceglanych słupów.

W latach 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Błotno. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa szczecińskiego.

W średniowieczu na Górze Zamkowej był gródek strażniczy. W 1657 wojska polskie pod wodzą Stefana Czarnieckiego walczyły tu ze Szwedami. Znajduje się tutaj kilkusetletni dąb o obwodzie 660 cm przy którym, według legendy odpoczywały wojska Czarneckiego, a w centralnej części wioski rośnie potężny cis

fot. Młyn w koło Błotna w 1932 roku

  Na cmentarzu, w północnym krańcu wsi, znajduje się kamienna stela – pomnik poświęcony poległym mieszkańcom wsi na frontach I wojnie światowej. Ustawiono go tutaj w 2008 r. w utworzonym małym lapidarium, odnowiono napisy.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1831 – 217 mieszkańców

1928 – 305 mieszkańców

2010 – 258 mieszkańców

Mapa Błotna przed 1945 rokiem

Źródło: www.blotno.cba.pl, wikipedia, www.massovia.blodspot.com,własne

Bieńczyce ( do 1945 Hochen Benz )

Pierwsza historyczna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1601 roku. Było to dawne lenno rodziny von Dewitzów z Osowa. Na początku XIX wieku po śmierci Josepha Friedricha von Dewitza właścicielem majątku został Wilhelm von Kannenberg (tytuł szlachecki od 1825 roku). W 1851 roku majątek w Bienicach wraz z Bieńczycami został podzielony na jego dwóch synów: Hermana (który przejął Bienice) i Wilhelma Franza von Kannenberga. W tym czasie powstał folwark, który w 1861 roku przyjął nazwę Hochen Benz (potwierdzoną przez starostę von Bismarcka). W 1861 roku majątek obejmował 1452 morgi ziemi oraz 11 budynków mieszkalnych zamieszkałych przez 65 osób. Na początku XX wieku majątek przeszedł na własność rodziny Mach-Sallmow. W 1928 roku właścicielem majątku liczącego 382 ha ziemi był Willibald Mach-Sallmow. Po II wojnie światowej w dawnym folwarku urządzono PGR, który następnie z Bieniczkami wszedł w skład KPGR Osowo.

We wsi znajduje się dwór o powierzchni 458 m2 zbudowany w drugiej połowie XIX wieku. Jest to budynek parterowy, z neoklasycystycznym ryzalitem, założony na rzucie prostokąta, kryty dachem dwuspadowym z naczółkami i lukarnami. Do dworu prowadzi aleja kasztanowców. Budynek obecnie jest wykorzystywany na cele mieszkalne. W sąsiedztwie znajduje się park dworski o powierzchni 2 ha założony w stylu angielskim z początku XIX wieku z cennym starodrzewem złożonym m.in. z lip, świerków, cisów i robinii akacjowej. Obiekt dostępny z zewnątrz.

Mapa Bieńczyc przed 1945 rokiem

Źródło: www.pomeranica.pl, własne

Bieniczki ( do 1945 Klein Benz)

Wieś położna w południowo-wschodniej części gminy Nowogard, w odległości 11 km od Nowogardu.

Stare lenno rodu von Dewitz. W XVIII wieku majątek należał do Friedericha Wilhelma von Dewitz, później jego synów: porucznika Augusta Albrechta, majora StephanaGottlieba i Corneta Bernharda Heinricha von Dewitz(1746). Od 1844 roku własność Heinricha von Vormann przez małżeństwo z panną von Dewitz. W 1870 roku majątek obejmował 2210 mórg ziemi a w 1879 roku, kiedy dobra należały do wdowy po Heinrichu von Vormann majątek obejmował 560,96 ha gruntów. Na początku XX wieku ponownie w posiadaniu rodu von Dewitz- wzmiankowany Werner von Dewitz. W 1910 roku majątek obejmował 560,96 ha gruntów a w 1928 roku, kiedy właścicielem dóbr był Gustav von Dewitz dobra liczyły 560 ha gruntów.

fot. Cmentarz przy kościele -rok 1932

We wsi znajduje się neogotycki kościół pw. Trójcy Świętej z XIX wieku postawiony w miejsce starszej świątyni. We wnętrzu zachowały się dziewiętnastowieczne polichromie. Dębowe drzwi świątyni zdobi płaskorzeźba św. Michała Archanioła.

fot. Zabytkowe drzwi kościoła, zdjęcie Beata Polińska

fot. Beata Polińska

fot.Tablica herbowa wbudowana w prezbiterium

fot. Płyta nagrobna z 1832 roku, upamiętniającą zmarłą z rodu von Dewitz

Napis na płycie brzmi:

„ Inniger Geschwister Liebe

Widmed Dieses Denkmal

Der Frau Charlotte Sophie

Ottilie von Wedel

Geb. V. Dewitz

Geb.A 13 maj 1775

Gest. A 18 Marz 1832

Sanft Ruhe Ihre Asche”

Znajduje się tam również przykościelny cmentarz czworoboczny, teren częściowo ogrodzony murem kamienno- ceglanym. Na cmentarzu zachowane nieliczne nagrobki oraz najpiękniejszy w powiecie pomnik poświęconym poległym mieszkańcom wsi na frontach I wojny światowej.

W pobliżu znajduje się park przydworski , założony na przełomie XVIII i XIX wieku. Park oraz pomnik są wpisane do Krajowego Rejestru Zabytków.

fot. Nazwiska poległych mieszkańców wsi w czasie IWŚ na froncie kościoła

Mapa Bieniczek przed 1945

Źródło: www.zamkilubuskie.pl,www.folklor.biz, www.encyklopedia,szczecin,pl ,własne