Maciejewo (do 1945 Matzdorf)

Początki osadnictwa sięgają tu końca epoki kamiennej (neolitu) oraz czasów kultury łużyckiej i są udokumentowane pojedynczymi znaleziskami fragmentów narzędzi, naczyń i broni .Najstarszym miejscem osadnictwa w Maciejewie jest średniowieczny gród.

Do XV w. wraz z przynależnymi mu ziemiami był w posiadaniu rodów von Wisen i Petersdorf (1/3 dóbr). Od 1477 roku większa część Maciejewa znajduje się w posiadaniu rodziny von Flemming. Część przeszła na Carstena Flemminga po wygaśnięciu gałęzi rodziny von Viesen. W dniu 4 stycznia 1477 roku książe Bogusław X, nadał Carstenowi Flemmingowi dobra Matzdorf (Maciejewo), Speck (Mosty), Rigenzdorg, Burow (Burowo), Schorenhagen (Osina) i Buslar. Druga część wsi należała do rodziny von Petersdorf. W latach 1643-1672 w wyniku sprzedaży część należała do rodziny von Berger i rodziny von Flemming. Część Petersdofów została przejęta w połowie XVII wieku przez rodzinę Flemmingów.

fot. Widokówka z roku 1902 z pałacem i kościołem. Widokówka z kolekcji Wojciech Janda

fot. Maciejewo z powietrza – maj 2025. Zdjęcie Michał Janda

Przed przejęciem części Petersdorfów toczył się długi spór o ziemie między tymi rodami. W latach 1570/71 w dokumentach odnajdujemy obie zwaśnione strony zjednoczone w kilku sporach o granice majątków. W 1577 roku Regidiusz Flemming oskarżył swoich bratanków Ewalda i jego braci o prawo do wyrębu drewna w Matzdorfie, do którego sam nie ma udziału oraz o założenie owczarni w Matzdorf przez oskarżonych. Razem z bratankami został on ostatecznie w roku 1584, zobowiązany do wniesienia oskarżenia przeciwko Petersdofowi za zniszczenie lasu.

Podobny temat był przedmiotem dużego procesu w latach 1596-1624, na którym wszyscy Flemmingowie z Matzdorf byli skłóceni z Petersdorfami. Te spory z Petersdorffami powtarzały się także po śmierci Eustachiusza Flemminga w 1616 roku, kiedy jego syn Hasso Adam ( odziedziczył Matzdorf) w 1624 roku wspomniano, że spór o podział wrzosowisk toczył się już od 80 lat i że w tej sprawie zapadł wyrok już 18 lutego 1566 roku. Hasso Adam Flemming według rejestru gospodarstw z 1628 roku posiadał w opodatkowanej własności w Matzdorfie 8½ jednostki roli, 1 woźnicę, 1 karczmarza, 1 pasterza, 1 parobka i 1 pastucha. Nabycie posiadłości Petersdorffów w Matzdorfie przez jego syna Kurta Juliusa Flemming, który przy podziale majątku 21 sierpnia 1664 roku otrzymał Matzdorf z 4 chłopami oraz pozostałymi przynależnościami, doprowadziło w 1672 roku do przejęcia ostatniej części tego udziału przez niego samego. Ta część przeszła wcześniej od Petersdorffów (przez zakup lub dziedziczenie?) na rodzinę von Berger. Hasso Adam Flemming w swoim testamencie z dnia 9 marca 1663 roku stwierdził, że nabył dobra od Petersdorffów za 5300 guldenów.

fot. Widokówka z roku 1913 z widokiem na pałac i kościół. Widokówka z kolekcji Wojciech Janda

Wreszcie, 9 września 1656 roku bracia i siostrzeńcy Heinrich, Georg Boguslaw i Hans Heinrich von Berger odstąpili Kurtowi Juliusowi Flemming, synowi Hasso Adama, prawo własności, które posiadali do wału i fosy w Matzdorfie, wcześniej nazywane „prawem zamkowym”. Po śmierci ojca Kurt Julius Flemming nabył następnie również od Georga Bogislawa von Berger, syna wspomnianego Heinricha von Berger, za 200 guldenów środkowy chłopski majątek w Matzdorfie „z lenna Petersdorffów”. Zgoda książęca na to nabycie została wydana dopiero 19 października 1665 roku.

Według wpisu dokonanego przez Jacoba Kastena w dniu 12 maja 1686 roku, we wsi przed wojną trzydziestoletnią zamieszkiwali:

1. Jürgen Köller i jego żona Dinnies Plantekow – gospodarstwo rolne
2. Chim Grohte z żoną -zagroda pisarza
3. Thies Hacke – pasterz krów mieszkający w chacie
4. Thies Retzlaff z żoną Dinnies Krohnemann
5. Chim Curdt zagrodnik i Paul Keller – gospodarstwo rolne
6. Hans Janicke – drwal pod zarządem Petersdorfów
7. Jacob Kasten – zagrodnik – syn spisującego
8. Hans Möller –  zagrodnik
9. Chim Schultze z żoną z domu Schulze – gospodarstwo chłopskie
10. Peter Krohnemann – zagrodnik
11. Thomas Streseman – chłop
12. Jagetom – dom przy drodze
13. Pagel Nigman – zagrodnik
14. Jacob Plantekow – gospodarstwo chłopskie
15. Thies Kulow – gospodarstwo chłopskie
16. Christian Bartel – zagrodnik i karczmarz. Posiadał ogród chmielowy przy stawie młyna
17. Adam Flemming -młyn

Przy podziale, który miał miejsce 30 kwietnia 1688 między synami Kurta Juliusa von Flemming, dobra Matzdorf z 4 pełnorolnymi chłopami i 1 zagrodnikiem na miejscu, z których jednak 1 chłop i 1 zagrodnik zostały zastrzeżone matce dożywotnio, oraz pozostałym dobytkiem, mianowicie: 3 chłopami i 2 zagrodnikami w Burow, jak również 2 chłopów w Schönhagen, na Adama Flemming, który jednak wkrótce odstąpił swą część na mocy protokołu z 13 i 14 listopada 1693 swojemu najmłodszemu bratu Franzowi Juliuszowi, w zamian za co tenże przekazał mu Röns z przynależnościami. Franz Juliusz, który po złożeniu hołdu lennego w 1699 otrzymał Matzdorf z Burow i Schönhagen wraz z wymienionymi przynależnościami, zmarł w 1719 roku. Po tym, jak przez 10 lat ojcowskie dobra pozostały niepodzielone pomiędzy początkowo jeszcze niepełnoletnich synów, doszło do braterskiego porozumienia z dnia 17 sierpnia 1729, na mocy którego Matzdorf z przynależnościami przeszedł na trzeciego brata, Franza Friedricha von Flemming, który jednak będąc w służbie wojskowej poza krajem, przekazał dobra swemu starszemu bratu, Juliuszowi Gustawowi, już w następnym roku, 28 października 1730. Juliusz Gustaw był szczególnie zainteresowany uporządkowaniem i ujednoliceniem stosunków własnościowych w Matzdorfie, które przez wspólne użytkowanie lasów oraz wspólne magazynowanie w należących wsiach były bardzo zawiłe i często prowadziły do sporów. W 1737 roku sprzedał on więc 2 chłopów w Schönhagen i nabył w zamian dotychczas nienależącą do niego część Burow, a w 1739 wszedł w spór graniczny z innym właścicielem z Matzdorfu. Dnia 7 stycznia 1759 roku zmarł Juliusz Gustaw nie pozostawiwszy męskich potomków. Jego jedyny jeszcze żyjący brat, Franz Friedrich, który pozostał nieżonaty, zmarł niedługo później, 5 października 1760. W rezultacie cały majątek tej gałęzi rodu Matzdorf przypadł Flemmingom z Świerzna. Od 14 marca do 19 kwietnia 1759 roku sporządzano spis inwentarza spadkowego po Juliuszu Gustawie, zawiera w części I, „Nieruchomości”, bardzo szczegółowy i starannie sporządzony opis jego majątku, z którego podaję następujące informacje dotyczące Matzdorfu. W jego skład wchodziły:

1. Cały majątek Matzdorf z 4 chłopami, 1 karczmą, 1 młynem i 5 zagrodnikami
2. Dolgenkrug – osada przy drodze pocztowej
3. Zabudowania nazywane przedmieściem Dolgenstücken przy drodze do Dolgenkrug
4. Gospodarstwo rybackie z 4 chłopami i 2 zagrodnikami w Baumgarten (Włodzisław)

W majątku Matzdorf wyróżnia się 3 części:

         1.Wzgórze zamkowe z zamkiem warownym z 1554 roku

         2. Przedpole – przedmurze zamku

         3. Podwórze gospodarcze

Ad.1) Zamek lub dom mieszkalny stał na wzgórzu otoczonym fosą, przez którą prowadził kryty most. Cały dziedziniec zamkowy był wybrukowany kamieniami polnymi, po północnej stronie były jeszcze widoczne resztki muru. Dwupiętrowy budynek wykonany był z muru pruskiego i miał dach z dachówki, po wschodniej stronie przy fosie znajdowały się mocno wystające fundamenty. Małe skrzydło zostało dobudowane 16 lat wcześniej. Po prawej stronie domu, na południe lub południowy zachód, znajdował się ogród w dwóch tarasach, po zachodniej i północnej stronie wzgórze zamkowe było obsadzone lipami. Dwór/zamek  od 1800 roku stał opuszczony i został rozebrany w 1868 roku.

Ad 2) Na przedpolu, pomiędzy dwoma mostami, znajdowały się:

a) browar i dom warzelniany

b) długi budynek, w połowie wozownia, w połowie stajnia dla koni

c) długa stajnia z otwartym przejazdem do placu drzewnego nad jeziorem, w której znajdowała się stajnia dla ogierów, a do której z boku przylegał chlew dla świń (w jeziorze było urządzone miejsce do łowienia ryb)

d) mały, nowo zbudowany dom służby

e) brama, która wznosiła się na palach przy spadku terenu od strony wody, i do której prowadził most, nad którym znajdował się odpływ z sadzawki. Tam też znajdował się drewniany most. W tak zwanej Mühlenfurt stał nowy most z kamiennym nasypem. Na tym nasypie, który prowadził do podwórza, znajdował się duży ogród warzywny i kuchenny, w którym była altana z leszczyny, domek ogrodnika i inne zabudowania.

Ad 3) Na podwórzu gospodarczym znajdowały się następujące budynki:

a) brama wjazdowa, w której znajdowały się dwa pomieszczenia dla koni

b) duża stodoła

c) stara obora dla krów

d) nowa obora dla krów i mała owczarnia

 e) długa owczarnia

 f) dom pasterza

We wsi znajdowały się wieża kościelna i kościół, kuźnia oraz 4 chłopów, 2 zagrodników, z których jeden był jednak całkowicie wolny, 5 zagrodników, dom kościelnego, zagroda pasterza, dom młynarza i młyn.

Ponieważ obaj synowie Hansa Wilhelma byli jeszcze niepełnoletni, a zarządzanie rozległym majątkiem samo w sobie nie było pozbawione trudności, a z drugiej strony należało zdobyć środki, aby uporządkować zadłużenie i stosunki majątkowe, jakie powstały przez ostatnie lata w związku ze zgromadzonym majątkiem spadkowym, matka i opiekun Matzdorfu sprzedali, na podstawie umowy z dnia 28 lutego 1763 roku, wymienione powyżej w inwentarzu przynależności majątku, bratu tej pierwszej – kapitanowi Georgowi Juliuszowi von Witten – na 30 lat za sumę 27 000 talarów.

Po tym jak w roku 1770 nastąpił podział pozostałej części majątku pomiędzy braćmi, starszy, Franz Berend Johann Sigismund, już 6 marca 1772 roku odkupił od wdowy po zmarłym w międzyczasie właścicielu Ochsen Matzdorf i Burow za 24 000 talarów.

Około 50 lat później Franz Berend Johann Sigismund, przekazał zarządzanie Matzdorfem swojemu drugiemu synowi, Karlowi Berendowi Sigismundowi. Ponieważ w Matzdorfie nie było wtedy dostępnego domu mieszkalnego, planowano nową budowę. Jednak gdy w wyniku bankructwa majątku zebbinskiego Ferdinanda Ludwiga Wilhelma nadarzyła się korzystna okazja, aby młodszemu synowi zapewnić inne miejsce działalności, wydaje się, że budowa domu w Matzdorfie nie doszła do skutku. Matzdorf, który ojciec najwyraźniej ponownie objął, przeszedł po jego śmierci (1812) na starszego syna Franza Wilhelma Augusta Konstantina.

Za jego czasów w roku 1823, przy regulacji stosunków dworsko-chłopskich, chłopi zostali przesiedleni na sąsiednie pola Burowa, a swoje dawne posiadłości ziemskie połączyli z majątkiem; wtedy zapewne również młyn został włączony, który wcześniej należał do jednej trzeciej majątków Matzdorf, Schönhagen i Speck. Gdy Konstantin Flemming zmarł w 1836 roku bez dziedziców ustawowych, dobra przypadły jego siostrzeńcowi Franzowi Wilhelmowi Karlowi Flemming, synowi wspomnianego już młodszego brata. Po nim wszystkie dobra odziedziczył jego jedyny syn Tam Hasslo, późniejszy hrabia Flemming. Ten pozostawił m.in. Matzdorf i Burow w 1896 roku swojemu trzeciemu synowi Paulowi Hasslo Tamowi, który od 1900 roku miał swoją siedzibę w nowo wybudowanym przez siebie zamku.

Obecny kościół został zbudowany dopiero w roku 1857 przez Franza Wilhelma Karlai w Adwencie tego samego roku poświęcony przez generalnego superintendenta Jaspisa.

fot. Plan Maciejewa z 1905 roku

fot. Plan wsi pochodzący z kronik rodu Flemming, z początku XX wieku

W 1867 r., zbudowano nowy dwór na wschód od Stepniczki, w pobliżu północnego brzegu jeziora. W tymże roku Wilhelm Karol Flemming wzniósł kościół kamienny, sytuując go na innym miejscu niż dawna świątynia. Kościół ryglowy został rozebrany, a otaczający go cmentarz przykościelny uległ kasacji. XIX-wieczne informacje statystyczne o wielkości majątku, zabudowie i zaludnieniu, w przypadku Maciejewa były łączone z danymi z folwarku Dołgie. Obrazują więc stan majątku jedynie w przybliżeniu. W 1899 r. ówczesny właściciel, v. Flemming zbudował, w nowo założonym parku, obecnie istniejący pałac.

W 1909 roku po lewej stronie drogi wiodącej do Dolgenkrug (Dołgie), umieszczono pamiątkowy kamień –dla uczczenia 700 lat pobytu rodu na Pomorzu. Po zakończeniu działań wojennych, po 1945 roku, kamień został przeniesiony koło pałacu. Widnieje na nim inskrypcja, iż ród Flemmingów osiadł w Maciejewie już w 1207 roku.

fot. Pamiątkowy kamień, stojący jeszcze przy drodze do Dołgie w roku 1927. Zdjęcie z kolekcji Wojciech Janda

W 1939 r. majątek liczył 1802 ha, w tym 1210 ha lasu. W 1932 r. w Maciejewie zamieszkiwało 177 osób w 34 budynkach mieszkalnych oraz użytkowano 37 budynków gospodarczych.

   Po 1945 roku pałac staje się własnością Skarbu Państwa, który tworzy w nim na wiele lat szkołę rolniczą. Od 1982 r. Pałac przejmuje Państwowe Przedsiębiorstwo Turystyczne „Pomerania” i tworzy w nim luksusowy hotel. 31 grudnia 1998 r. pałac przechodzi w ręce prywatne.