Nieistniejący kościół ewangelicki: Buk (do 1945 roku: Böck)

Kościół w Buku należał do 1945 roku do parafii ewangelickiej w Baumgarten (Włodzisław).

W miejscu kościoła pierwotnie stała kaplica. Dokładnej daty jej powstania nie ma. Pewnie jest jedynie że budynek powstał w drugiej połowie XVI wieku. Wg martykuły (rejestr publiczny) z 1595 roku na terenie koło kościoła stała niewielka wieża z dwoma dzwonami, z których mniejszy pochodził z nieistniejącej już kaplicy. Kościół prawdopodobnie został wybudowany przed 1595 rokiem. W latach 90-tych XVI wieku wspomina się o funduszach przekazanych na wyposażenie przez rodzinę von Flemming z Buku. W 1687 roku kościół i dzwonnica były w złym stanie. W roku 1700 rozebrano pierwszy kościół i rozpoczęto budowę nowego, którą ukończono w roku 1714. Kościół wybudowano z muru pruskiego wraz z nową wieżą.

fot. Zdjęcie południowej ściany kościoła z 1939 roku

Już w roku 1851 roku kościół zamknięto ze względu na zły stan techniczny. Przez pięć lat nabożeństwa odbywały się w tymczasowym budynku gospodarczym przy dworze. Budynek ten później został rozebrany. W 1856 roku wzniesiono nowy kościół w miejscu tego poprzedniego, według projektu Lewerentza z Klötzin (Kłodzino). W latach 1905/06 kościół poddano renowacji.

fot. Wieża kościoła w 1939 r.

Kościół znajdował się pośrodku wsi, na cmentarzu otoczonym murem kamiennym. Drewniana wieża była wykonana z drewna sosnowego. Posiadała ośmiokątny dach hełmowy z prostymi zakończeniami i wiatrowskazem na szczycie. Kościół wybudowany w konstrukcji szkieletowej, z wypełnieniem z cegły, częściowo otynkowany. Dach krokwiowy, podwójnie pokryty dachówką łupkową. Wewnątrz kościoła, płaski strop z widocznymi belkami.

fot. Rysunek wieży i plan kościoła z 1939 roku

Pod ołtarzem kościoła znajdowała się krypta. Wejście do niej znajdowało się na zewnątrz kościoła po jego północnej stronie. Kilka lat przed rokiem 1939 wejście zostało zamurowane. Według rejestru kościelnego znajdowało się w niej 6 trumien, w których spoczywali: 1. Sabina Magdalena z domu von Witten († 1799), wdowa po Hansie Wilhelmie von Flemming; 2 i 3. Philipine i Eleonore von Zastrow († 1799) i Marie geb. Salingré († 1811), pierwsza i druga żona Juliusza Fryderyka Wilhelma von Flemming, syna Hansa Wilhelma von Flemming; 4., 5. i 6. trzej synowie tegoż małżeństwa z pierwszej żony: Wilhelm † 1863, Julius Friedrich Gottlob † 1858, i Karl Heinrich Anton† 1852.

Na cmentarzu przy kościelnym w pobliżu wejścia do krypty spoczywają także Albert von Flemming † 1886 i jego córka Margarete († 1884); dalej w grobowcu rodu von Rönz: Karl von Flemming, syn Gerharda Karla Friedricha von Flemming († 1884) z matką Karoliną († 1877) i siostrami Anną von Donop († 1884) i Hedwig († 1892).

fot. Zdjęcie kościoła pochodzące z kronik Flemmingów z roku 1911

Kościół po roku 1945 został zniszczony i rozebrany, co stało się z jego wyposażeniem nie wiadomo.

Wyposażenie kościoła w roku 1939:

Witraże

W środkowym oknie chóru wielobarwne przedstawienie Trójcy Świętej, po bokach otoczone mniejszymi szybami z cnotami „Siła” i „Cierpliwość”. Witraż pochodził z XVII wieku.

W oknach północnej i południowej ściany nawy, znajdowało się 6 witraży z herbami po środku o średnicy 13 cm. Znajdowały się tam herby von Flemmingów i von Munc z napisami i datami:

 „1620 CASPAR FLEMINGK LANDTMARSCHALCK”

„1620 SOPHIA BERNHARDINA VON MUNC”

„ANNA SOPHIA FLEMING”

„1620 HEINRICH FLEMINGK”

„RIECHART FLEMINGK”

„BARBARA FLEMINGS 1620”

fot. Witraż Barbary Flemming w roku 1939

Ołtarz

Otynkowana ceglana mensa o wymiarach, wys.100 cm x szer.158 cm x głębokość 94 cm. Drewniana górna część była niekompletna. Posiadał prostokątny cokół z owalnym reliefem Ostatniej Wieczerzy. Obraz ołtarzowy, otoczony był skręconymi kolumnami z winną latoroślą, a nad nimi między półkolumnami owalne przedstawienie Wniebowstąpienia. Posiadał bardzo bogato zdobione skrzydła ołtarza z figurami Mojżesza i Aarona. W 1933 roku figury zostały przeniesione do pałacu i wykorzystane jako ozdoba kominka. W polach balustrad ołtarza znajdowały się alegoryczne obrazy, ale w 1939 roku były zamalowane. Cały ołtarz pochodził z XVIII wieku.

fot. Zdjęcie ołtarza z 1939 roku

Chrzcielnica

Wykonana z drewna sosnowego o wysokości 195 cm. Posiadała sześciokątną misę na balustradzie z płaskimi wolutami. Na polach miski arkadki z obramowaniem z frezowanych kwadratów.

fot. Zdjęcie chrzcielnicy z 1939 roku

Ambona

Wykonana z drewna sosnowego i dębowego. Podporą ambony była figura Mojżesza o wysokości 132 cm. Kształt ambony podobny do chrzcielnicy, ale bardziej zdobiony, ośmioboczny. W arkadach znajdowały się figury czterech ewangelistów. Widoczne piękne ornamenty na dolnej krawędzi. Tylna ściana z ambony w roku 1933 została zdemontowana i znajdowała się w pałacu. Na ambonie znajdowało się kilka namalowanych napisów.

fot. Zdjęcie ambony z 1939 roku

Ławki

Wykonane były z drewna sosnowego. Posiadały prostokątne i wieloboczne pola, w których były przedstawienia biblijne i alegoryczne. Ławki pochodziły z kościoła wybudowanego w 1714 roku.

Ołtarz, ławki i ambona zostały na początku XVII wieku pomalowane przez malarza Christiana Bazke z Greifenberg (Gryfice), ale podczas renowacji w 1856 i 1906 roku zostały niestety przemalowane.

Empory

Empora zachodnia posiadała balustradę z arkadami w kształcie półokręgu między filarami z trójkątnymi szczytami. W polach na panelach drzewnych znajdowały się herby rodów von Flemming, von Ramin i von Wedel, a po południowej stronie przedstawienie Arki Noego z sygnaturą „ IHS”-Chrystysa.

Empora główna chórowa, znajdowała się na wschodnim końcu południowej ściany. W arkadach otoczonych kwadratowymi obramowaniami, znajdowały się namalowane herby rodów: von Flemming, von der Osten, von Borcke, von Massow, von Münchow, von Batzwitz, von Zitzewitz, von Platen, von Muckerwitz, von Petersdorf, von Brüsewitz, von Manow. Całość z pierwszej połowy XVIII wieku.

fot. Widoczne empory w roku 1939

Anioł chrzcielny

Wykonany z drewna sosnowego, o wysokości 135 cm. Był mocno uszkodzony, polichromia zamalowana. Pochodzenie z XVIII wieku. (133)

fot. Zdjęcie anioła z 1939 roku

Krucyfiks ołtarzowy

Wykonany z żeliwa o wysokości 87 cm. Pochodził z XIX wieku

Kielich

Wykonany ze srebra, pozłacany, o wysokości 23 cm i średnicy 13,5 cm. Posiadał sześciokątną stopkę i owalną czaszę. Na stopce wygrawerowany był herb rodu von Flemming oraz znak mistrza „EA” Erdman Alm, znak cechowy z Stettin (Szczecin) z 1806 roku. Kielich był naprawiany w 1905 roku. Pochodził z połowy XVIII wieku.

fot. Zdjęcie kielicha z 1939 roku

fot. Znak cechowy, który znajdował się na kielichu i paterze

Patera

Wykonana ze srebra, pozłacana o średnicy 17,5 cm. Wygrawerowane oznaczenie cechowe jak na kielichu.

Obrus ołtarzowy

Kwadratowy o bokach długości 65 cm. Wykonany z jedwabiu z kolorową haftowaną dekoracją. W środku obrusu znajdował się Chrystus ukrzyżowany z Marią i Janem Ewangelistą, pod krzyżem słońce i księżyc. W rogach anioły z narzędziami męki, a na całej powierzchni rozporoszone kwiaty. Na obrzeżu napis: „DAS BLVT IESV CHRISTI DES SONS GOTTES MACHT VNS FREI VON ALLEN VNSEREN SVNDEN 1663” – „Krew Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, czyni nas wolnymi od wszystkich naszych grzechów 1663”

Cytat pochodzi z Biblii, a konkretnie z I Listu św. Jana 1:7. Jest to wyznanie wiary chrześcijańskiej, które podkreśla zbawczą moc krwi Chrystusa.

fot. Na zdjęciu szczegóły widoczne na obrusie

Konsole podtrzymujące wieńce żałobne, znajdowały się na strychu. Były datowane na lata 1772-1844

fot. Rysunki konsoli, wykonane w 1939 roku

Dzwony

Pierwszy wykonany z brązu o wysokości 70 cm. Na krawędzi dzwonu znajdowały się zdobienia roślinne i pierścienie, a pomiędzy nimi napis, wykonany wielkimi, wypukłymi literami:

DIE EDLEN ERNVESTEN EWALD FLEMINGK LANDTMARSCHALCK VND CHORT GEBRVDER ERBSESSEN ZUR BOKE M AN- DREAS BRVGEMAN GOSS MICH Ao 1599″ – „Szlachetny i wierny Ewald Flemingk, landmarszałek i bracia, dziedzice Boke, odlany przez Andreas Brüggemann w roku 1599”

Drugi dzwon również wykonany z brązu o wysokości 40 cm i średnicy 47 cm. Na płaszczu znajdowały się zdobienia owocowe i kwiatowe. Na krawędzi pierścienie, a pomiędzy nimi napis wykonany wielkimi literami: „IOHANN SAMVEL RINGENAIN COLLATOR CHRISTIANVS PVTRICH PASTOR”- „Johann Samuel Ringenain, kolegiata, Christian Putrisch, pastor”. Na dolnej krawędzi napis: „GOS MICH GEORG BILLICH VON WITENBERG ANNO 1689”- „Odlewał mnie Georg Billich z Wittenbergi w roku 1689”

Dzwon trzeci, wykonany z brązu. Odlany w 1922 roku przez firmę Schilling -Apolda

Dzwon czwarty o średnicy 57 cm. Widniał na nim napis: „MEISTER ANDREAS BRVGMAN GOS MICH ANNO 1588” – „Mistrz Andreas Brvgman odlał mnie w roku 1588”. Został w 1900 roku przetopiony na nowy dzwon z napisem: „Odlany przez M. & O. Ohlsson w Lubece 1900. Chwała Bogu na wysokości”.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *