Kategoria: Historia miejscowości

Jenikowo położone jest ok. 10 km na północny wschód od Maszewa, przy drodze nr 106 w kierunku Nowogardu.

W dostępnych materiałach historycznych brak jest informacji o wczesnych dziejach Jenikowa. Z układu wsi wnioskować można jednak, że posiadała średniowieczny rodowód.

Była prawdopodobnie wsią szlachecką, gdyż w XVIII w. należała do domeny państwowej. Dzięki domenie zbudowano w 1722 r. kościół. Współcześnie z tego kościoła zachowała się tylko wieża. W drugiej połowie XIX w. odnotowane jest istnienie folwarku będącego własnością gminy wiejskiej. Folwark – prawdopodobnie wcześniejszy czasowo – założony był na planie czworoboku z budynkiem bramnym „według sztuki frankońskiej”. Zagrody chłopskie w większości miały analogiczne rozplanowanie i zabudowę w konstrukcji ryglowej. W 1898 r. wzniesiono nowy kościół w Jenikowie.

fot. Organy Grunberga z oryginalnym numerem 398 i rokiem 1897 czyli datą ich produkcji i montażu w kościele w Jenikowie

W latach 20. XX wieku nastąpił znaczny rozwój wsi i folwarku. Była tu wówczas mleczarnia, krochmalnia, browar i niewielka elektrownia wodna. W 1914 i 1920 r. odnotowano istnienie 9 zagród po ok. 50 ha oraz folwark o wielkości 128 ha. Nagminnie wówczas likwidowano budynki szkieletowe, przebudowując zagrody. W 1923 roku były w Jenikowie 62 domy mieszkalne, 82 gospodarcze. W 1939 roku wieś liczyła 13 zagród po 24 – 66 ha oraz 2 zagrody po 128 ha. Liczba drobniejszych siedlisk nie jest znana. Areał ziemi we wsi wynosił 1227 ha.

fot. Budynek parafii

Koło kościoła stoi pomnik poświęcony poległym mieszkańcom wsi w czasie I WŚ. W latach 60-tych XX wieku, został zabudowany kapliczką. W listopadzie 2019 roku z inicjatywy Goleniowskiego Stowarzyszenia Eksploracji Historycznej ” Biały Grosz” rozebrano kapliczkę i odsłonięto pomnik. Nowa kapliczka jest już budowana tuż koło pomnika.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1923-381 mieszkańców

1939 – 357 mieszkańców

Mapa Jenikowa przed 1945 rokiem

Źródło: www.maszewo.pl. własne

Wieś położona jest w odległości 7 km na północ od Maszewa, przy szosie Maszewo – Redło.

Godowo to stare lenno biskupów kamieńskich – w średniowieczu podzielone było pomiędzy trzy rody rycerskie: von Massow, von Dosse i von Mildenitz. Już w XIV w. 2/3 Godowa należało do miasta Maszewa, a całość – od 1628. Od XV wieku wzmiankowany jest kościół. W końcu XVII w. między mieszkańcami tej wsi, a miastem toczyły się spory o prawa dzierżawne. W roku 1811 ustalono wielkość gruntów i czynszów (zatwierdzone w 1822). Wieś miała wówczas 8 gospodarstw pełno rolnych (w tym karczmarza), jedno półrolnicze, 4 zagrodnicze, ponadto 2 zagrody chałupnicze i dom pasterza. Podatki płacono Kamerze w Maszewie. W latach 1824-28 za zezwoleniem Kancelarii Królewskiej uwłaszczono chłopów, nadając im już użytkowane ziemie.

Gospodarstwa chałupnicze i mniejsze własności podniesiono do wielkości gospodarstw pełno rolnych. Liczba właścicieli gruntów wzrosła do 46. Utworzono również posterunek policji. W 1872 r. było w Godowie 49 budynków mieszkalnych, 3 przemysłowe (rzemieślnicze) oraz 75 innych – wśród nich szkoła i budynki instytucji kościelnych. W 1932 r. do wsi należało 591 ha gruntów. Wśród 112 budynków 54 było budynkami mieszkalnymi.

W miejsce gotyckiego kościoła wzniesiono w 1863 r. kamienny kościół neoromański. Po pierwszej wojnie światowej w kościele umieszczono tablicę z nazwiskami mieszkańców wsi którzy polegli na frontach I wojny światowej.

Obecnie tablica została wymontowana z ramy i umieszczona na strychu kościoła.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1932 – 274 mieszkańców

Mapa Godowa przed 1945 rokiem

Źródło: www.maszewo.pl, własne

Wieś leży na zachód od Maszewa, przy drodze łączącej Radzanek z Danowem.

W końcu XIX wieku w miejscu obecnej wsi, na jej płn.-wsch. znajdował się folwark. Został on założony w 1756 roku jako gospodarstwo pomocnicze majątku Budzieszowce przez właściciela dóbr von Perbandta. W 1872 roku był on w posiadaniu rodu Maass i znajdował się tam jeden dom mieszkalny, w którym mieszkało 10 osób.

Wieś została założona na osi płd.wsch – płn.zach. i powstała w roku 1890 jako wieś parcelacyjna. Wszystkie budynki znajdujące się w wiosce pochodzą z początku XX wieku. Na północ od wsi po wschodniej stronie drogi do Budzieszowic znajduje się cmentarz, założony na początku XX wieku. Najstarsze czytelne daty pochówku pochodzą z 1913 roku.

Mapa Dobrosławiec przed 1945 rokiem

Źródło: własne, Biuletyn Maszewski

Wieś położona jest 6 km na północny wschód od Maszewa, przy drodze nr 106.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1339 r. W XV w. wieś była lennem rodu Wager i Mildenitz. W 1550 r. ród Wager odkupił i połączył obie części majątku. Pierwotnie wieś nazywała się Faulen Benz.

 W XVII i XVIII wieku dobra były wielokrotnie dzielone w wyniku sukcesji pomiędzy członków rodu. W 1777 rozdrobniony majątek scalił A.F. Wager, który przeprowadził meliorację gruntów i wybudował wiatrak. Poczynając od roku 1795 przez cały wiek XIX majątek 10 razy zmieniał właścicieli. Dopiero z chwilą kupna, w roku 1872, przez Carla Hellera, majątek zaczyna przeżywać okres rozkwitu. W tymże roku było tu 16 budynków mieszkalnych, młyn wodny oraz 13 innych zabudowań. Dnia 28 listopada 1884 roku rodzina Heller dokonuje zmiany nazwy wsi na Eichenwalde. W roku 1892 we wsi była już gorzelnia i cegielnia, a zespół folwarczny uległ znaczącej rozbudowie. Między rokiem 1905 a 1914 dokonano parcelacji ziem dworskich. Powstały wówczas nowe kolonie. W 1914 roku folwark, własność E. Stock’a, określono jako resztówkę. Ostatnim właścicielem przed 1939 rokiem był K. Winter; areał ziem folwarcznych wynosił wówczas 302 ha.

W XV w. we wsi wzniesiono kościół. W roku 1872 do wsi należało 830 mg ziemi; gospodarstw pełno rolnych było 6, zagrodniczych 8 i 3 chałupnicze. Wieś miała 13 budynków mieszkalnych oraz szkołę. Liczba mieszkańców wynosiła 131 osób. W początkach XX wieku wieś rozbudowała się w wyniku wspomnianych parcelacji gruntów folwarcznych. W latach 30. XX wieku w Dębicach było 76 budynków mieszkalnych, 106 gospodarczych.

W czasie wojny kościół uległ zniszczeniu, a na jego miejscu w latach 70. wybudowano nową świątynię, wg projektu pani Tymczyszyn. Jest to kościół na planie prostokąta, kryty dwuspadowym dachem z oszklonymi szczytami, które są jedynym oświetleniem wnętrza. Strop kościoła jest odkryty do połaci dachu 2-spadowego. Na osi szczytu wschodniego znajduje się przypora pełniąca również funkcję dzwonnicy. Do południowej ściany kościoła dobudowano budynek pełniący funkcje kancelaryjno-katechetyczne. Nowy kościół pw. Świętej Rodziny poświęcił 12.VI.1983 ks. bp Jan Gałecki.

fot. Obelisk poświęcony poległym mieszkańcom wsi Dębice ( Eichenwalde) w czasie I WŚ

W latach 1945-1954 i 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Dębice

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1872 – 200 mieszkańców

1925 – 503 mieszkańców

1938 – 507 mieszkańców

2006 – 900 mieszkańców

Mapa Dębic przed 1945 rokiem

Wioska leży w odległości 4 km od Maszewa, przy drodze wojewódzkiej nr 141.

Pierwsza wzmianka o wsi w dokumentach pochodzi z 1493 roku. W 1580 roku wieś ta została odnotowana w wykazie dóbr hrabiego von Eberstein. W danych z 1628 roku część majątku wchodzącego w skład wsi była w posiadaniu członków rodów von Stettin i von Flemming. Po wygaśnięciu rodu Eberstein, wieś Darż przejęta została przez domenę. Miał wówczas wielkość 1433 mórg. W spisach z 1749 roku domena składała się z wsi, folwarku i młyna w Darżu.

Wieś Darż była wsią rycerską, potem domenalną. W XVII wieku liczyła 18 gospodarstw chłopskich i 2 zagrodników. W 1815 roku gospodarstwa stały się własnością dziedziczną. W 1872 roku we wsi było już 32 właścicieli ziemi. W 1825 roku młynarz J. CH. Pinno zakupił folwark i na jego ziemiach w 1840 roku założył dodatkowo folwark o areale 540 morgów nazwany Nowym Darżem. W 1844 oba folwarki zostały sprzedane. W 1851 zakupił je właściciel Parlina, W. F. Schumann. W ich posiadaniu Darż był do roku 1945. Około roku 1862 przebudowano część budynków majątku i wzniesiono nowe. W 1932 roku w Darżu znajdowało się 61 budynków mieszkalnych i 91 gospodarczych. Areał gruntów wynosił 1144 ha. Wśród zagród chłopskich wyróżniał się chłopski folwark wielkości 143 ha. Średniowieczny kościół, wzmiankowany w 1493 roku został rozebrany, a w 1885 wybudowano nowy. Areał majątku w wielkości 563 ha nie uległ zmianie do 1945 r.

W 1945 roku wieś znalazła się w granicach Polski. Po 1945 roku we wsi utworzono PGR, istniały tu także gospodarstwa rolników indywidualnych.

fot. Zniszczony pomnik poległych mieszkańców Darża w czasie I WŚ

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1905 – 276 mieszkańców

1932- 454 mieszkańców

2006- 376 mieszkańców

Mapa Darża  przed 1945 rokiem

Wieś jest położona ok. 8 km na południowy zachód od Maszewa.

Czas powstania wsi nie jest określony w dostępnych dokumentach. Z XVIII wiecznych informacji można wnioskować, że istniała już przynajmniej wiek wcześniej. W 1771 r. wzmiankowana była tutaj karczma. W 1784 r. niewielki folwark w Dąbrowscy należący uprzednio do miasta Maszewa został podzielony na 2 parcele (138 i 140 mg), które wydzierżawiono. Ilość zagród z tego okresu nie jest znana. W 1820 r. sprzedano wiatrak w Dąbrowicy młynarzowi. W 1827 r. 4 chłopów i 2 zagrodników nabyło na własność parcelę o wielkości 137 mg z dawnego rewiru leśnego Darż-Rożnowo. W 1872 r. wieś Dąbrowica wraz z należącym do gminy wiejskiej folwarkiem Swojcino liczyła 25 budynków mieszkalnych, 3 rzemieślnicze oraz 33 budynki inne, od których nie płacono czynszu. We wsi była również szkoła – dom zakrystiana, który był również nauczycielem. W tymże 1872 r. grunty gromadzkie o areale 2.065mg były w posiadaniu 20 właścicieli. W XIX w. zbudowany został istniejący obecnie, neoromański kościół.

O wcześniejszej świątyni brak wzmianek, aczkolwiek jest wysoce prawdopodobne, że takowa istniała. W 1932 r. do miejscowych rolników należało 532 ha gruntu a wieś liczyła 28 budynków mieszkalnych, 37 gospodarczych. W 1939 r. odnotowano istnienie we wsi 7 zagród chłopskich po 26-46 ha.

fot. Zabytkowy budynek straży pożarnej z 1910 roku

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

 1872- 212 mieszkańców

1932- 188 mieszkańców

Mapa Dąbrowic przed 1945 rokiem

Wieś położona jest 4 km na wschód od Maszewa.

Powstała zapewne w średniowieczu, choć w źródłach historycznych wzmiankowana jest dopiero w końcu XVII w. W 1692 r. znajdował się tu kościół (filia parafii w Bagnach), gospodarstwo sołtysie oraz 13 gospodarstw chłopskich, chłopskich których 10 należało do domeny, 3 stanowiły własność rycerską. Niewielka część rycerska była dodatkowo podzielona pomiędzy rody Wedel i Petersdorf. W 1696 r. wybudowano cegielnię pracującą na rzecz domeny. W 1715 r. w części domenalnej nadal było gospodarstwo sołtysie (dziedziczone i niepodzielne), 10 gospodarstw zagrodniczych (w tym kowala), zagroda karczmarza oraz ziemie należące do kościoła. Na część rycerską składało się 5 gospodarstw – własność rodziny Petersdorf. Jeszcze w XVIII w. zostały one wydzierżawione bądź sprzedane, wynika z tego, że w Bielicach nigdy nie było folwarku rycerskiego.

W 1804 r. chłopi wydzierżawili swoje gospodarstwa a nieco później wykupili je na własność. Wg danych z 1865 r. areał gruntów podzielony był pomiędzy 34 właścicieli. Budynków mieszkalnych było 44, rzemieślniczych 2 (kuźnia i wiatrak), innych – 57. Mieszkańcy opodatkowani byli na rzecz kościoła i zakrystiana – nauczyciela. W początkach XX wieku pojawia się duże, ok. 100 hektarowe gospodarstwo – własność rodziny Heller. Dane z lat 30. potwierdzają chłopski charakter wsi. Liczba budynków mieszkalnych – 46 i jest zbliżona do wielkości z połowy XIX w. Po 1945 r. wieś rolników indywidualnych.

Wszyscy mieszkańcy wsi byli protestantami. Ostatnim niemieckim pastorem był Herman Blumenbach

Po 1945 r. wieś rolników indywidualnych.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1865- 355 mieszkańców

1900- 253 mieszkańców

1905 – 265 mieszkańców

1930- 268 mieszkańców

1933- 257 mieszkańców

1939- 224 mieszkańców

Mapa Bielic przed 1945 rokiem

Wieś jest położona ok. 8 km na północny wschód od Maszewa przy drodze nr 106.

W dostępnych źródłach historycznych pierwsze informacje o Bęcznie dotyczą roku 1920, kiedy to majątek ma 177 ha, a jego właścicielem jest Friedrich Jabst. W 1929 r. majątek określany jest jako folwark należący do 2 właścicieli, a w 1939 r. jako duża zagroda, która przez cały czas ma tę sama wielkość i łączona jest z folwarkiem w Dębicach. Materiał kartograficzny z 1890 r. dokumentuje istnienie 3 obiektów oraz niewielkiego parku. Były to najprawdopodobniej dwa budynki gospodarcze, ustawione równolegle do siebie oraz budynek kuźni. W końcu XIX w. lub też na przełomie wieków XIX i XX wybudowany został przy drodze pierwszy z czworaków – budynek ryglowy, ustawiony kalenicowo do drogi. Na początku XX w. w południowo wschodniej części dziedzińca folwarcznego wybudowany został dwór – budynek piętrowy z półokrągłym ryzalitem, przykryty dachem czterospadowym. Później do dworu dobudowano oficynę. Oba obiekty są murowane.

Aktualnie układ przestrzenny folwarku – w stosunku do dokumentowanego na mapie z 1890 r. jest zmieniony poprzez wybudowanie nowych obiektów zarówno gospodarczych jak i jednego czworaka

 Po 1945 r. – gospodarstwo należało do PGR Dębice.

Mapa Bęczna przed 1945 rokiem

Wieś położona jest ok. 10 km na północny wschód od Maszewa, przy lokalnej drodze Dębice-Mokre.

Wieś założono w średniowieczu. W końcu XV wieku wybudowano tu już kościół. Ówczesnymi właścicielami był przypuszczalnie ród Zampelsbach. Bagna wchodziły w skład domeny Maszewa i składały się z folwarku domenalnego oraz wsi chłopskiej

Wg spis majątku domeny z 1692 r., był tu dwór, stodoła z owczarnią (pod jednym dachem), winiarnia (w przybudówce), obora ze spichlerzem w górnej kondygnacji i, co szczególnie istotne, budynek bramny. Folwark z końca XVII w. przypuszczalnie odpowiadał czworobocznej zagrodzie z budynkiem bramnym, jakie powszechnie występowały w 2 połowie XVIII i pocz. XIX w., a zachowały się reliktowo do czasów współczesnych. Wszystkie budynki folwarku przykryte były strzechą. W 1692 roku z folwarkiem związanych było 13 mieszkańców. Pod koniec XVIII w. folwark dzierżawiła rodzina von Bütow, a w 1823 dzierżawę przejmuje gmina chłopska Bagna. Chłopi podzielili i włączyli do swych gospodarstw grunty folwarku, który w tym momencie przestał istnieć.

Od 1686 roku był tu wolny sołtys, 15 gospodarstw chłopskich, 4 zagrodnicze oraz 10 chałupników. Dane z 1872 dokumentują 47 gospodarstw chłopskich, 54 budynki mieszkalne oraz 75 innych. Zakrystian, utrzymywany przez gminę, był zarazem nauczycielem, a jego dom szkołą. Przy kościele znajdowała się tzw. „boża stodoła”, gdzie składano daninę ze zboża dla instytucji duchownych. W odległości kilkuset metrów na południowy zachód od wsi posadowiony był wiatrak (holenderski) oraz zagroda młynarza. Dane z lat 20. XX wieku potwierdzają chłopski charakter wsi, wspominają jednak o istnieniu niewielkiego folwarku (116 ha), własności Ericha Zastrow oraz o wielkim gospodarstwie (76 ha), będącym jakby kontynuacją majątku dawnego wolnego sołtysa, w tym czasie w posiadaniu Paula Zastrow. W latach 30, budynków mieszkalnych było 73, gospodarczych 84. Była to zatem duża wieś rolnicza.

We wsi zachował się dobrym stanie kościół. Jest on późnogotycką budowlą salową, orientowaną, wzniesioną na planie prostokąta z wieżą zachodnią dostawioną od zachodu. Wszystkie ściany posadowione na kamiennym fundamencie wymurowane są z głazów granitowych nieznacznie tylko obrobionych, ułożonych warstwami przy jednoczesnym zastosowaniu warstw wyrównawczych. W cegle wykonano jedynie szczyt wschodni.

Wejście do świątyni znajduje się w ścianie południowej. Forma tego ostrołukowego portalu o rozglifionych ościeżach pozwala przypuszczać, iż został on wykonany wtórnie, w wyniku rozkucia ściany i przedłużenia ościeży znajdującego się w tym miejscu okna. Właściwy portal powinien znajdować się w elewacji zachodniej? Nie udało się jednak tego ustalić. Kościół kryty jest dwuspadowym dachem ceramicznym.

W kościele znajduje się XIX wieczna empora chórowa z prospektem organowym. Zachowane organy Grunberga, którego fabryka znajdowała się w Szczecin Zdrojach. Mają numer 384 i datę 1896. Fabryka wyprodukowała około 800 szt. Nadawano im kolejne numery oraz rok montażu.

fot. Ograny Grunberga w kościele w Bagnach

Plac kościelny o prostokątnym zarysie otoczony jest wysokim, kamiennym murem, z bramą wejściową od strony zachodniej. Pełnił pierwotnie funkcję cmentarza, obecnie zachowało się tylko kilka nagrobków.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1871 -455 mieszkańców

1930 -380 mieszkańców

2003 -270 mieszkańców

2009 -248 mieszkańców

Mapa Bagien z przed 1945 roku