{"id":906,"date":"2025-09-27T13:05:14","date_gmt":"2025-09-27T13:05:14","guid":{"rendered":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=906"},"modified":"2026-02-10T15:55:09","modified_gmt":"2026-02-10T15:55:09","slug":"redlo-do-1945-pflugrade","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=906","title":{"rendered":"Red\u0142o (do 1945 Pflugrade)"},"content":{"rendered":"\n<p>Wie\u015b jest po\u0142o\u017cona 10 km na po\u0142udnie od Nowogardu oraz 5 km na po\u0142udniowy &#8211; wsch\u00f3d&nbsp;od Osiny. Nale\u017c\u0105ca do Gminy Osina. W pobli\u017cu osady odkryto cmentarzysko datowane na okres p\u00f3\u017ano late\u0144ski br\u0105zowym naszyjnikiem zawiasowym i dwoma br\u0105zowymi klamrami do pasa.<\/p>\n\n\n\n<p>Nazwa wsi wywodzi si\u0119 od rad\u0142a i radlenia (niem. Pflug \u2013\nrad\u0142o, p\u0142ug). Osada za\u0142o\u017cona zosta\u0142a wi\u0119c w lesie lub na nieuprawnej ziemi,\nkt\u00f3r\u0105 nale\u017ca\u0142o dopiero wykarczowa\u0107 i zaora\u0107. Legenda m\u00f3wi, i\u017c podczas \u201emorowego\npowietrza\u201d postawiono wie\u015b obora\u0107 srebrnym rad\u0142em, na skutek czego zaraza nie\nprzedar\u0142a si\u0119 do osady i nie zebra\u0142a tutaj ofiar. Na mapie Lubinusa z 1618 r.\noznaczona jako Plochrade.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-scaled.jpeg\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"630\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-1024x630.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4907\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-1024x630.jpeg 1024w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-300x185.jpeg 300w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-768x472.jpeg 768w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-1536x945.jpeg 1536w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-2048x1260.jpeg 2048w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-1200x738.jpeg 1200w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 1362px) 62vw, 840px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot. Widok\u00f3wka z lat 30-tych XX wieku, widoczna na niej szko\u0142a, ko\u015bci\u00f3\u0142, gospoda Jobsta Kleinschmidta i Dom Naczelnika Urz\u0119du. Widok\u00f3wka z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>W 1566 roku hrabia Ludwik von Eberstein za\u0142o\u017cy\u0142 dwa folwarki, pierwszy w Pflugrade (Red\u0142o), a drugi w Rothenfier (Czermnica). W Redle opr\u00f3cz folwarku za\u0142o\u017cy\u0142 owczarni\u0119. Poniewa\u017c wok\u00f3\u0142 by\u0142o du\u017co nieu\u017cytkowej ziemi ornej, pozwoli\u0142 j\u0105 wykarczowa\u0107. Do maj\u0105tku do\u0142\u0105czy\u0142 4 zagrody i kilka opuszczonych budynk\u00f3w, co powi\u0119kszy\u0142o jego maj\u0105tek o 6 \u0142an\u00f3w. Do\u0142\u0105czy\u0142 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 ziemi ornej nale\u017c\u0105cej do Langkafel (D\u0142ugo\u0142\u0119ka). Dzi\u0119ki temu co roku na polach sia\u0142:<\/p>\n\n\n\n<p>16 dr (dr\u00f6mt \u2013 jednostka obj\u0119to\u015bci zbo\u017ca, 1 dr to oko\u0142o 750 kg) \u2013 \u017cyta<\/p>\n\n\n\n<p>10 dr -j\u0119czmienia<\/p>\n\n\n\n<p>12 dr \u2013 owsa<\/p>\n\n\n\n<p>Folwark zosta\u0142 zbudowany z domem mieszkalnym dla w\u0142a\u015bciciela oraz budynkami w kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o pomie\u015bci\u0107 do 90 sztuk byd\u0142a. W nowej owczarni mie\u015bci\u0142o si\u0119 oko\u0142o 100 owiec. W 1579 folwark przej\u0105\u0142 hrabia Wolfgang von Eberstein z Maszewa. Sporz\u0105dzony w\u00f3wczas inwentarz wymieni\u0142 26 \u0142an\u00f3w ch\u0142opskich, 4 \u0142any ko\u015bcielne, 9 ch\u0142op\u00f3w, 2 zagrodnik\u00f3w, ku\u017ani\u0119, karczm\u0119. W\u0142a\u015bciciel w owym czasie pobiera\u0142 czynsz dzier\u017cawny w wysoko\u015bci: 23 floren\u00f3w, 20 krajcar\u00f3w, 3 i \u00bd feniga. &nbsp;W 1591 roku hrabia Wolfgang von Eberstein przeni\u00f3s\u0142 swoj\u0105 rezydencj\u0119 z zameczku my\u015bliwskiego Wolfsburg po\u0142o\u017conego mi\u0119dzy Retztow (Redestowo), a Fanger (W\u0119gorza) do Pflugrade (Red\u0142o) z powodu wrogo\u015bci miedzy nim, a mieszczanami z Massow (Maszewo).<\/p>\n\n\n\n<p>W 1653 roku po negocjacjach miedzy Brandenburgia a Szwecj\u0105, utworzono szlak pocztowy, prowadz\u0105cy z Berlina, przez Brandenburgi\u0119, Stargard, Maszewo, Dolgenkrug (ko\u0142o Maciejewa), Red\u0142o, Nowogard i dalej do Kr\u00f3lewca i Gda\u0144ska. W 1657 jako w\u0142a\u015bciciel wymieniany jest Hasso von Flemming do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142 r\u00f3wnie maj\u0105tek w Sch\u00f6nhagen (Osina). Musia\u0142 on na wezwanie udost\u0119pnia\u0107 po jednym koniu dla oddzia\u0142u Ebersteina, w przeciwnym razie zosta\u0142by postawiony przed s\u0105dem dworskim w Ko\u0142obrzegu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-4.jpg\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"664\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-4-1024x664.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4904\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-4-1024x664.jpg 1024w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-4-300x195.jpg 300w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-4-768x498.jpg 768w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-4-1200x778.jpg 1200w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-4.jpg 1431w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 1362px) 62vw, 840px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot. Widok\u00f3wka z lat 30-tych XX wieku. Widoczna szko\u0142a, ko\u015bci\u00f3\u0142 i sklep Franza Roggenbuck. Widok\u00f3wka z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>W 1666 roku w spisach ludno\u015bci Pomorza, po sporz\u0105dzeniu rejestr\u00f3w podatkowych, w Redle wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n<p>W\u0142a\u015bciciel \u2013 marsza\u0142ek ziemski \u2013 von Flemming<\/p>\n\n\n\n<p>Hans Kontze \u2013 bezdzietny<\/p>\n\n\n\n<p>Hinrich Falcke \u2013 kraczmarz<\/p>\n\n\n\n<p>Christian Degener \u2013 zosta\u0142 w tym samym roku zastrzelony przez czeladnika kupieckiego z Ko\u0142obrzegu- Jacoba Rangego. \u017bona jego &nbsp;pozosta\u0142a z 7 ma\u0142ych dzieci i by\u0142a z 8 w ci\u0105\u017cy.<\/p>\n\n\n\n<p>Urban L\u00fctke, Pohlemann i B\u00fclow.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1717 r. 6 ch\u0142op\u00f3w oraz 14,5 \u0142ana tytu\u0142em zastawu nale\u017ca\u0142o do rodziny von Brunschweig.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/s-l1600-\u2014-kopia.jpg\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"653\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/s-l1600-\u2014-kopia-1024x653.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4908\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/s-l1600-\u2014-kopia-1024x653.jpg 1024w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/s-l1600-\u2014-kopia-300x191.jpg 300w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/s-l1600-\u2014-kopia-768x490.jpg 768w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/s-l1600-\u2014-kopia-1200x765.jpg 1200w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/s-l1600-\u2014-kopia.jpg 1217w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 1362px) 62vw, 840px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot. Widok\u00f3wka z roku 192o. Widoczna szko\u0142a, ko\u015bci\u00f3\u0142 i tzw. dom handlowy Griebenowa. Zdj\u0119cie e-bay.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>W roku 1719 przeprowadzono kolejny spis dotycz\u0105cy Red\u0142a, w kt\u00f3rym wymieniany jest so\u0142tys Jakob R\u00fchlow oraz ch\u0142opi posiadaj\u0105cy po jednym \u0142anie podlegaj\u0105cym opodatkowaniu oraz p\u00f3\u0142 \u0142ana ko\u015bcielnego. Kolejni opodatkowani to: Michel Ehlert, Christian Tesch i Peter Ehlert maj\u0105cy po p\u00f3\u0142tora \u0142ana podlegaj\u0105cego opodatkowaniu ka\u017cdy. Przy dworze znajduje si\u0119 6 \u0142an\u00f3w ch\u0142opskich oraz p\u00f3\u0142 \u0142ana cha\u0142upniczego z dw\u00f3ch zagr\u00f3d, a trzecia zagroda nale\u017ca\u0142a do proboszcza. W 1738 wymienia si\u0119, i\u017c sze\u015bciu ch\u0142op\u00f3w zap\u0142aci\u0142o tytu\u0142em op\u0142aty za s\u0142u\u017cb\u0119: 10 talar\u00f3w, 7 groszy i 6 fenig\u00f3w. W owym czasie folwark w Redle posiada\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 \u015bwi\u0144 w por\u00f3wnaniu z okolicznymi folwarkami, bo a\u017c 50 sztuk. Jako ciekawostk\u0119 statystyki podaj\u0105 i\u017c w latach 1743-1749 w Redle, roczne spo\u017cycie w\u00f3dki wynosi\u0142o 185 kwart ( oko\u0142o 211 litr\u00f3w), co uznawano za znaczn\u0105 ilo\u015b\u0107. Zwi\u0105zane to by\u0142o z tym, i\u017c przez wie\u015b prowadzi\u0142 szlak pocztowy.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"672\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-3-1024x672.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4903\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-3-1024x672.jpg 1024w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-3-300x197.jpg 300w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-3-768x504.jpg 768w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-3-1200x787.jpg 1200w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/57-3.jpg 1477w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 1362px) 62vw, 840px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot. Gospoda z Redle &#8211; lata 20-te XX wieku. Zdj\u0119cie e-bay.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>W XVIII wieku ca\u0142e Red\u0142o nale\u017ca\u0142o do Urz\u0119du Domeny Pa\u0144stwowej w Maszewie. W 1750 r. mieszka\u0142o tutaj 6 ch\u0142op\u00f3w, 1 p\u00f3\u0142ch\u0142op, karczmarz oraz 10 cha\u0142upnik\u00f3w. W roku 1753 w pobliskiej miejscowo\u015bci Wismar (Wyszomierz), wybudowano wiatrak, a mieszka\u0144cy wsi Red\u0142o zostali przymusowo zobowi\u0105zani do mielenia zbo\u017ca w tym w\u0142a\u015bnie m\u0142ynie.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dwor-tolzmann.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"788\" height=\"501\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dwor-tolzmann.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5397\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dwor-tolzmann.png 788w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dwor-tolzmann-300x191.png 300w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dwor-tolzmann-768x488.png 768w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 984px) 61vw, (max-width: 1362px) 45vw, 600px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot. Dw\u00f3r Tolzmanna w ko\u0144cu lat 20-tych XX wieku. Zdj\u0119cie z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>W 1784 wed\u0142ug radcy konsystorskiego Br\u00fcggemanna opr\u00f3cz folwarku, mieszka tu: proboszcz, zakrystian, 6 ch\u0142op\u00f3w, jeden p\u00f3\u0142rolnik, 11 cha\u0142upnik\u00f3w, 1 karczmarz, gajowy i pasterz owiec. Miejscowo\u015b\u0107 liczy \u00f3wcze\u015bnie 30 gospodarstw domowych. W kierunku Osiny, r\u00f3s\u0142 \u00f3wcze\u015bnie d\u0119bowy las. Cz\u0119\u015b\u0107 tego lasu nale\u017ca\u0142a do spo\u0142eczno\u015bci wiejskiej, a inna cz\u0119\u015b\u0107 do kr\u00f3la. Z tego powodu 2\/5 \u017co\u0142\u0119dzi z d\u0119b\u00f3w przypada\u0142o mieszka\u0144com wsi, a 3\/5 trafia\u0142a do kr\u00f3lewskiej kasy le\u015bnej. Ch\u0142opi zostali oczynszowani w 1815 r., za\u015b w 1823 r. otrzymali na w\u0142asno\u015b\u0107 swoje zagrody.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/sklep-kolonialny-Franz-Roggenbuck.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"738\" height=\"497\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/sklep-kolonialny-Franz-Roggenbuck.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5399\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/sklep-kolonialny-Franz-Roggenbuck.png 738w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/sklep-kolonialny-Franz-Roggenbuck-300x202.png 300w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 984px) 61vw, (max-width: 1362px) 45vw, 600px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot. Sklep kolonialny Franza Roggenbucka w ko\u0144cu lat 20-tych XX wieku. Zdj\u0119cie z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>W 1824 folwark, obejmuj\u0105cy obszar 894 m\u00f3rg, przeszad\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 ch\u0142opskich gospodarzy z Red\u0142a za kwot\u0119 14&nbsp;703 talar\u00f3w. Nabywcami by\u0142o 7 ch\u0142op\u00f3w, karczmarz i cha\u0142upnik. . Podczas p\u00f3\u017aniejszego podzia\u0142u folwarku, na jego terenie wybudowano 3 pe\u0142ne gospodarstwa ch\u0142opskie, 5 p\u00f3\u0142 gospodarstw i 9 \u0107wier\u0107 gospodarstw. Domy pasterzy i mieszkania robotnik\u00f3w dni\u00f3wkowych przekszta\u0142cono w 7 cha\u0142upniczych zagr\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1825 roku urz\u0105d w Maszewie (Amt Massow) zosta\u0142 rozwi\u0105zany, a Red\u0142o przesz\u0142o pod jurysdykcj\u0119 urz\u0119du w Nowogardzie (Amt Naugard) i w\u0142\u0105czone do powiatu nowogardzkiego (Kreis Naugard).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-Pflugrade-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"674\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-Pflugrade-1024x674.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4905\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-Pflugrade-1024x674.jpg 1024w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-Pflugrade-300x197.jpg 300w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-Pflugrade-768x505.jpg 768w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-Pflugrade-1536x1010.jpg 1536w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-Pflugrade-2048x1347.jpg 2048w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-Pflugrade-1200x789.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 1362px) 62vw, 840px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot. Zdj\u0119cie z lat 30-tych XX wieku, widoczny budynek mieszkalny i ko\u015bci\u00f3\u0142. Zdj\u0119cie pochodzi z gazety Pommersche Zeitung<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>W 1836 r. jeden z bogatych ch\u0142op\u00f3w nazwiskiem Schmeling, kupi\u0142 ca\u0142y folwark. Nowy w\u0142a\u015bciciel sprzeda\u0142 niebawem cz\u0119\u015b\u0107 grunt\u00f3w, dzi\u0119ki czemu za\u0142o\u017cono 17 nowych gospodarstw.<\/p>\n\n\n\n<p>W ko\u0144cu XIX w. Red\u0142o sk\u0142ada\u0142o si\u0119 ze 150 budynk\u00f3w, w tym 71 mieszkalnych oraz 4 przemys\u0142owych. Do gospodarzy nale\u017ca\u0142o 1032 ha ziemi (644 ha grunt\u00f3w ornych, 2,1 ha ogrod\u00f3w, 303 ha \u0142\u0105k i pastwisk, 43 ha las\u00f3w, 11 ha teren\u00f3w zabudowanych). Do miejscowej szko\u0142y ucz\u0119szcza\u0142o 75 dzieci, za\u015b nauczyciel otrzymywa\u0142 od ka\u017cdego ucznia 1 talara oraz fur\u0119 drewna. W roku 1939 we wsi mieszka\u0142o 363 osoby.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/szkola.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"789\" height=\"563\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/szkola.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5400\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/szkola.png 789w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/szkola-300x214.png 300w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/szkola-768x548.png 768w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 984px) 61vw, (max-width: 1362px) 45vw, 600px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot<\/em>. <em>Budynek szko\u0142y<\/em> <em>w ko\u0144cu lat 20-tych XX wieku. Zdj\u0119cie z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>W okresie II wojny \u015bwiatowej na robotach przymusowych przebywa\u0142o we wsi oko\u0142o 30 Polak\u00f3w. Wyzwolenie przynios\u0142y im oddzia\u0142y 61 Armii 5 marca 1945 r. W kwietniu 1945 przechodzi\u0142y przez Red\u0142o dwie jednostki polskie: 1 brygada artylerii armat oraz 1 brygada artylerii haubic \u2013 pierwsza z nich odpoczywa\u0142a przez jeden dzie\u0144 we wsi. <\/p>\n\n\n\n<p>W 2021 roku we wsi mieszka\u0142o 202 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>W zachodnie cz\u0119\u015bci wsi, na wzg\u00f3rzu \u015awi\u0119ta wznosi si\u0119 p\u00f3\u017anogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 zbudowany w XIV wieku z g\u0142az\u00f3w narzutowych. Ma on 16,8 m d\u0142ugo\u015bci oraz 8,5 m szeroko\u015bci. Pierwsza wzmianka pisana o \u015bwi\u0105tyni pochodzi z 1490 r., gdy z prezentacji pana von Mildenitz oraz hrabiego von Ebersteina proboszczem w Redle mianowano Jana Wegnera.<\/p>\n\n\n\n<p>Po lewej stronie drogi do Osiny tu\u017c za wiosk\u0105 znajduje si\u0119 cmentarz polowy z ko\u0144ca XIX w., czytelna jest pierwotna czworoboczna parcela wyznaczona nasadzeniami \u015bwierk\u00f3w. Nagrobki usuni\u0119to.<\/p>\n\n\n\n<p>Tu\u017c po II wojnie \u015bwiatowej wie\u015b nosi\u0142a nazw\u0119 Gruda, prawdopodobnie ze wzgl\u0119du na podobie\u0144stwo d\u017awi\u0119kowe do niemieckiej nazwy Pflugrade. Nazw\u0119 Red\u0142o wprowadzono od 22.08.1947.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"213\" height=\"291\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Lenz_theodor_friedrich_carl.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4914\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot.Theodor Friedrich Carl Lenz<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Red\u0142o ma swojego znanego mieszka\u0144ca, a nawet trzech, tylko tym drugim nie ma co si\u0119 chwali\u0107. Obaj panowie pochodz\u0105 z rodziny Lenz. Pierwszy z nich to Theodor Friedrich Carl Lenz urodzony 9 listopada 1846 w Redle, s\u0142awny przedsi\u0119biorca i budowniczy kolei. &nbsp;Ucz\u0119szcza\u0142 do wiejskiej szko\u0142y w Carlshof (Komarowo ko\u0142o Goleniowa), nast\u0119pnie do gimnazjum w Gollnow (Goleni\u00f3w) i gimnazjum Marienstiftsgymnasium w Szczecinie, gdzie zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z historykiem Hugo Lemcke. W wieku 20 lat do\u0142\u0105czy\u0142 do biura Kolei Berlin-Szczecin , gdzie pozosta\u0142 do wybuchu wojny w 1870 roku. Niezdolny do s\u0142u\u017cby polowej po wypadku, pracowa\u0142 przy r\u00f3\u017cnych projektach budowlanych w regionie Szczecina. W 1876 roku za\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asn\u0105 firm\u0119 rob\u00f3t in\u017cynieryjnych i pracowa\u0142 przy budowie kolei. Zbudowa\u0142 lini\u0119 kolejow\u0105 Altdamm (D\u0105bie)-Colberger (Ko\u0142obrzeg), uko\u0144czon\u0105 w 1882 roku, jako generalny wykonawca. Lenz zbudowa\u0142 nast\u0119pnie kilka linii kolejowych w Meklemburgii-Schwerinie , nie tylko pokrywaj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 koszt\u00f3w budowy, ale tak\u017ce przejmuj\u0105c zarz\u0105dzanie operacyjne i ryzyko operacyjne przez pierwsze kilka lat. W 1892 roku za\u0142o\u017cy\u0142 firm\u0119 Lenz &amp; Co. GmbH w Szczecinie i pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 jej dyrektora zarz\u0105dzaj\u0105cego. 4 czerwca 1901 roku udzia\u0142y w licznych, g\u0142\u00f3wnie ma\u0142ych kolejowych sp\u00f3\u0142kach akcyjnych zosta\u0142y skonsolidowane w AG f\u00fcr Verkehrswesen (Sp\u00f3\u0142ka Transportowa) . Do 1914 roku firma ta zbudowa\u0142a oko\u0142o 100 linii kolejowych w Prusach, obejmuj\u0105c prawie 5000 km tor\u00f3w. Od 1903 roku Lenz anga\u017cowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce w budow\u0119 kolei w niemieckich koloniach w Afryce, pocz\u0105tkowo w Niemieckiej Afryce Wschodniej (linia Korogwe-Mombo, p\u00f3\u017aniej przed\u0142u\u017cona do Moshi, znana jako Kolej Usambara ), od 1904 roku w Togo ( linie Lom\u00e9-Atakpame i Lom\u00e9-Palime ), od 1905 roku w Niemieckiej Afryce Po\u0142udniowo-Zachodniej (linia L\u00fcderitzbucht-Aus jako po\u0142udniowy odcinek kolei Windhoek-Nakop ) i od 1907 roku w Kamerunie ( linia Bonaberi-Nkongsamba , znana r\u00f3wnie\u017c jako Kolej P\u00f3\u0142nocna). W tym celu za\u0142o\u017cy\u0142 Niemieck\u0105 Kolonialn\u0105 Sp\u00f3\u0142k\u0119 Budowlan\u0105 i Eksploatacyjn\u0105 (DKEBBG) , na kt\u00f3rej czele sta\u0142 jako sp\u00f3\u0142ka zale\u017cna AG f\u00fcr Verkehrswesen jako jej prezes. W sumie pod jego kierownictwem w Afryce zbudowano prawie 2000 km linii kolejowych, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 by\u0142a r\u00f3wnie\u017c eksploatowana przez t\u0119 firm\u0119. Lenz by\u0142 tak\u017ce wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Colonial Mining Company. Zbudowa\u0142 m.in. koleje w\u0105skotorowe na Pomorzu: Stargardzk\u0105, Ko\u0142obrzesk\u0105, Resk\u0105, Gryfick\u0105 i S\u0142upsk\u0105. Zmar\u0142 19 sierpnia 1930 roku w Meseritzer M\u00fchle ko\u0142o Semerow (Z\u0105browo ko\u0142o \u015awidwina).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-dom-rodzinny-F.-Lenza.-grafika-Kurt-Poremba-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"676\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-dom-rodzinny-F.-Lenza.-grafika-Kurt-Poremba-1024x676.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4906\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-dom-rodzinny-F.-Lenza.-grafika-Kurt-Poremba-1024x676.jpg 1024w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-dom-rodzinny-F.-Lenza.-grafika-Kurt-Poremba-300x198.jpg 300w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-dom-rodzinny-F.-Lenza.-grafika-Kurt-Poremba-768x507.jpg 768w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-dom-rodzinny-F.-Lenza.-grafika-Kurt-Poremba-1536x1014.jpg 1536w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-dom-rodzinny-F.-Lenza.-grafika-Kurt-Poremba-2048x1352.jpg 2048w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Redlo-dom-rodzinny-F.-Lenza.-grafika-Kurt-Poremba-1200x792.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 1362px) 62vw, 840px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot. Dom rodzinny Friedricha Lenza wg grafiki Kurta Poremby<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/4_03_005_22.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"574\" height=\"800\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/4_03_005_22.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4913\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/4_03_005_22.jpg 574w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/4_03_005_22-215x300.jpg 215w\" sizes=\"(max-width: 574px) 85vw, 574px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot.Fritz Gottlieb Karl Lenz<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Drugim z rodziny Lenz znanym, cho\u0107 z innej tej gorszej strony by\u0142 Fritz Gottlieb Karl Lenz- lekarz i higienista, antropolog, genetyk cz\u0142owieka i eugenik. Urodzi\u0142 si\u0119 9 marca 1887 roku w Redle. W wieku siedmiu lat przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Szczecina , aby zamieszka\u0107 z krewnymi. Uko\u0144czy\u0142 tam w 1905 roku Gimnazjum Realne Schillera. Lenz rozpocz\u0105\u0142 studia medyczne na Uniwersytecie Berli\u0144skim, a po semestrze przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na Uniwersytet we Fryburgu. We Fryburgu zda\u0142 pa\u0144stwowy egzamin lekarski w 1912 roku. W 1921 roku, wraz z Eugenem Fischerem i Erwinem Baurem, opublikowa\u0142 \u201ewp\u0142ywow\u0105 standardow\u0105 prac\u0119, kt\u00f3r\u0105 Hitler w\u0142\u0105czy\u0142 do Mein Kampf. W 1923 roku Fritz Lenz zosta\u0142 mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem instytutu, obejmuj\u0105c pierwsz\u0105 w Niemczech katedr\u0119 higieny rasowej na Uniwersytecie Monachijskim . W 1931 roku wezwa\u0142 do sterylizacji \u201enajbardziej niekompetentnej jednej trzeciej ludno\u015bci\u201d. Po przej\u0119ciu w\u0142adzy przez narodowych socjalist\u00f3w by\u0142 jednym z sygnatariuszy apelu w V\u00f6lkischer Beobachter z 3 maja 1933 r.: \u201eJedenastu profesor\u00f3w uniwersytetu monachijskiego popiera Adolfa Hitlera\u201d. Od maja 1933 roku Lenz by\u0142 cz\u0142onkiem \u201eRady Doradczej ds. Polityki Ludno\u015bciowej i Rasowej przy Ministrze Spraw Wewn\u0119trznych Rzeszy\u201d. 1 maja 1937 roku Lenz wst\u0105pi\u0142 do NSDAP. Od 1946 roku Lenz by\u0142 profesorem nadzwyczajnym dziedziczno\u015bci cz\u0142owieka w Getyndze, a od 1952 roku profesorem zwyczajnym. Zmar\u0142 6 lipca 1976 roku w Getyndze.<\/p>\n\n\n\n<p>Trzeci z nich Willi Griebenow, wyk\u0142adowca handlu i badacz regionalny, pisarz, urodzi\u0142 si\u0119 10 marca 1897 w Redle, powiat Nowogard (niem. Pflugrade, Kreis Naugard), zmar\u0142 14 lutego 1991 w Holzhausen (Turyngia).<br>Willi by\u0142 synem gospodarza Juliusa Griebenowa z Red\u0142a. W 1939 r. w Redle mieszka\u0142y 363 osoby, w tym dwie o nazwisku Griebenow: Wilhelm i Berta. Byli gospodarzami (niem. Bauer), ale niezbyt bogatymi, gdy\u017c mieli zaledwie 4 ha. Najbogatszy Bauer w Redle mia\u0142 185 ha. Griebenowie mieszkali na posesji nr 17 \u2013 ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 nr 22, remiza stra\u017cacka nr 32, transformator nr 40, kowal nr 42, szko\u0142a nr 45.<br>Willi ucz\u0119szcza\u0142 do preparandy (szko\u0142a przygotowuj\u0105ca do stanu nauczycielskiego) w Maszewie i do seminarium nauczycielskiego w Anklam. Potem studiowa\u0142 w Wy\u017cszej Szkole Handlowej w Berlinie i w 1925 zda\u0142 egzamin na dyplomowanego nauczyciela handlowo\u015bci. W 1928 kontynuowa\u0142 swoje studia w Greifswaldzie, w 1931 doktoryzowa\u0142 si\u0119 na tamtejszym fakultecie w zakresie prawa i ekonomii politycznej w temacie \u201eSymptomatologia budowy kapita\u0142u\u201d, a p\u00f3\u017aniej by\u0142 czynnym nauczycielem handlu. Napisa\u0142 kilka rozpraw, m.in.\u201dO starym cmentarzu\u201d, 1987 i \u201ePrawo tercjalne i gospodarstwa tercjalne na by\u0142ym Nowym Pomorzu Przednim i Rugii\u201d, 1989.<br>By\u0142 \u017conaty z Charlotte Brandt (1902-1954) i mia\u0142 3 syn\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/2456_Debice_1948.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"677\" src=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/2456_Debice_1948-1024x677.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4918\" srcset=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/2456_Debice_1948-1024x677.jpg 1024w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/2456_Debice_1948-300x198.jpg 300w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/2456_Debice_1948-768x508.jpg 768w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/2456_Debice_1948-1200x793.jpg 1200w, http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/2456_Debice_1948.jpg 1437w\" sizes=\"(max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 1362px) 62vw, 840px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>fot. Mapa Red\u0142a z 1905 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:14px\"><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wie\u015b jest po\u0142o\u017cona 10 km na po\u0142udnie od Nowogardu oraz 5 km na po\u0142udniowy &#8211; wsch\u00f3d&nbsp;od Osiny. Nale\u017c\u0105ca do Gminy Osina. W pobli\u017cu osady odkryto cmentarzysko datowane na okres p\u00f3\u017ano late\u0144ski br\u0105zowym naszyjnikiem zawiasowym i dwoma br\u0105zowymi klamrami do pasa. Nazwa wsi wywodzi si\u0119 od rad\u0142a i radlenia (niem. Pflug \u2013 rad\u0142o, p\u0142ug). Osada za\u0142o\u017cona &hellip; <a href=\"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=906\" class=\"more-link\">Czytaj dalej<span class=\"screen-reader-text\"> \u201eRed\u0142o (do 1945 Pflugrade)\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,1,2],"tags":[],"class_list":["post-906","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gmina-osina","category-uncategorized","category-powiat-goleniowski"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/906"}],"collection":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=906"}],"version-history":[{"count":20,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/906\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5406,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/906\/revisions\/5406"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}