{"id":5639,"date":"2026-04-10T17:09:19","date_gmt":"2026-04-10T17:09:19","guid":{"rendered":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=5639"},"modified":"2026-04-11T08:31:05","modified_gmt":"2026-04-11T08:31:05","slug":"kosciol-katolicki-koniewo-do-1945-kosciol-ewangelicki-w-kunow","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=5639","title":{"rendered":"Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki \u2013 Koniewo (do 1945 ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki w Kunow)"},"content":{"rendered":"\n

Pierwsza wzmianka o ko\u015bciele pochodzi z 1288 roku, kiedy to nale\u017cy do klasztoru cysterek z Wolina. W 1311 roku wymieniany jest proboszcz \u2013\u201edominus Johannes\u201d. \u00d3wczesny ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015bw. Bart\u0142omieja, wzniesiono po \u015brodku wsi, na terenie cmentarza. Jest to budowla \u015bredniowieczna, wzniesiona z kamienia polnego. W p\u00f3\u017aniejszych latach rozbudowywana. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Koniewie. Zdj\u0119cie Przemys\u0142aw Budziak<\/em><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Widok na ko\u015bci\u00f3\u0142 z roku 1939. Zdj\u0119cie z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n

Nowe cz\u0119\u015bci ko\u015bcio\u0142a jak : g\u00f3rne cz\u0119\u015bci \u015bcian, rozbudowa wschodnia, przypory, zachodni szczyt i dobud\u00f3wka p\u00f3\u0142nocna, wykonane s\u0105 z ceg\u0142y, cz\u0119\u015bciowo tynkowanej. Generalnie \u015blady \u015bredniowiecznej budowli widoczne s\u0105 w zachodniej, po\u0142udniowej i p\u00f3\u0142nocnej \u015bcianie. W XVI wieku przed\u0142u\u017cono ko\u015bci\u00f3\u0142 w kierunku wschodnim.\u00a0 W 1748 roku wykonano kosztorys, przygotowany przez mistrza budowlanego J.G. Damesa, dotycz\u0105cy powi\u0119kszenia i renowacji niszczej\u0105cego ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Ko\u015bci\u00f3\u0142 w roku 1939. Zdj\u0119cie z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n

W latach 1749-1751 przeprowadzono remont i rozbudow\u0119 ko\u015bcio\u0142a dzi\u0119ki wsparciu finansowemu Erdmanna Joachima von Paulsdorfa z s\u0105siedniego Skoszewa. Dobudowano tzw. ch\u00f3r Paulsdorf\u00f3w po stronie p\u00f3\u0142nocnej, podwy\u017cszono muru o 3 stopy. Dokonano renowacji drewnianej wie\u017cy szachulcowej, odeskowanej, pochodz\u0105cej z XVII wieku. W 1754 roku pomalowano wn\u0119trza ( polichromi\u0119 sufitu), kt\u00f3rego autorem by\u0142 malarz C.H. Rosenberg z Quedlinburg (Kwedlinburg). W XIX wieku, ponownie odnowiono ko\u015bci\u00f3\u0142. W 1939 roku usuni\u0119to empory z prezbiterium z okazji ustawienia nowego o\u0142tarza autorstwa rze\u017abiarza Flatha z Segebergu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cia sklepienia w nawie autorstwa C.H. Rosenberga, zdj\u0119cia z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cia sklepienia z 1910 roku. Zdj\u0119cia z portalu polona.pl<\/em><\/p>\n\n\n\n

W \u015bcianie zachodniej dwukrotnie uskokowy portal p\u00f3\u0142kolisty, cofni\u0119ty szczyt rozcz\u0142onkowany przez \u015brodkow\u0105 lizen\u0119, ko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 g\u0142adko pod wierzcho\u0142kiem szczytu oraz boczne blendy w kszta\u0142cie \u0107wier\u0107 ko\u0142a. Wyra\u017anie widoczne stare skosy szczytu. \u015aciana po\u0142udniowa: ponad starszym murem z kamienia polnego znajduje si\u0119 nowszy mur ceglany, licuj\u0105cy z wewn\u0119trzn\u0105 stron\u0105, przypory si\u0119gaj\u0105 do zewn\u0119trznego uskoku, cz\u0119\u015bciowo odnowione. Wschodnie prz\u0119s\u0142o \u015bciany p\u00f3\u0142nocnej: od wewn\u0105trz ostro\u0142ukowy, zamkni\u0119ty portal \u0142ukiem koszowym, na zewn\u0105trz w ryzalicie zwie\u0144czonym barokowym gzymsem, na wsch\u00f3d od niego nisza z tr\u00f3jk\u0105tnym zamkni\u0119ciem. W prezbiterium lekkie zw\u0119\u017cenie muru od wysoko\u015bci podokiennika do oko\u0142o 3\/4 wysoko\u015bci \u015bciany. Wszystkie okna z \u0142ukiem koszowym, nowoczesne. W p\u00f3\u0142nocnej \u015bcianie dobud\u00f3wki portal o \u0142uku odcinkowym ze starymi, podw\u00f3jnymi drzwiami. Dach o konstrukcji le\u017c\u0105cej, kryty podw\u00f3jn\u0105 karpi\u00f3wk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Rzut ko\u015bcio\u0142a i wie\u017cy w skali 1:300 z roku 1939<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wie\u017ca posiada \u015bciany o nachylonych s\u0142upach (zbie\u017cne ku g\u00f3rze) z przechodz\u0105cymi pionowymi elementami. Wewn\u0105trz krzy\u017cowe st\u0119\u017cenia, bez podzia\u0142u na kondygnacje. Dzwony wisz\u0105 na najwy\u017cszym poziomie belek. Cofni\u0119ty, gontowy o\u015bmioboczny he\u0142m ostros\u0142upowy na p\u0142atwiach, u do\u0142u kt\u00f3rego znajduje si\u0119 \u201efartuch\u201d z desek wyci\u0119tych w kszta\u0142cie lancetowatym. Na szczycie ga\u0142ka i chor\u0105giewka pogodowa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Elementy drewniane wie\u017cy- tzw. fartuch w Koniewie. Zdj\u0119cie z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n

We wn\u0119trzu znajduje si\u0119 p\u0142aski strop z widocznymi belkami. Polichromia sufitu wykonana w technice tempery: w nawie Wielka Doksologia w wykonaniu orkiestry anielskiej czyli \u201eTe Deum Laudamus\u201d \u2014 hymn u\u0142o\u017cony przez \u015bw. Ambro\u017cego, teksty na banderolach trzymanych przez anio\u0142\u00f3w. Na stropie dobud\u00f3wki p\u00f3\u0142nocnej, w podobnym stylu, Pie\u015b\u0144 \u201eMagnificat\u201d czyli hymn uwielbienia Boga przez Mari\u0119 wed\u0142ug Ewangelii \u015bw. \u0141ukasza 1,46. Bardzo dobrze zachowane. Namalowane w 1754 roku przez malarza C. H. Rosenberga z Kwedlinburga. W prezbiterium kilka wn\u0119k ostro\u0142ukowych, odcinkowych i prostok\u0105tnych. Jedna z tych ostatnich (w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci) przedzielona drewnian\u0105 obudow\u0105 na dwie cz\u0119\u015bci, kt\u00f3re wewn\u0105trz s\u0105 kolorowo pomalowane w motywy wici i li\u015bci farb\u0105 olejn\u0105. Jedna z nich z kunsztown\u0105 krat\u0105 z kutej stali i przedstawieniem Chusty \u015bw. Weroniki. Na elewacji p\u00f3\u0142nocnej znajduje si\u0119 zegar s\u0142oneczny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zegar s\u0142oneczny znajduj\u0105cy si\u0119 na po\u0142udniowej \u015bcianie ko\u015bcio\u0142a. Zdj\u0119cie Przemys\u0142aw Budziak<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Widok na wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a. Zdj\u0119cie Przemys\u0142aw Budziak<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Pi\u0119kne zdj\u0119cie sklepienia. Zdj\u0119cie Przemys\u0142aw Budziak<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Jakby kto\u015b chcia\u0142 szczeg\u00f3\u0142y. Zdj\u0119cia Przemys\u0142aw Budziak<\/em><\/p>\n\n\n\n

Na wewn\u0119trznych \u015bcianach ko\u015bcio\u0142a znajduj\u0105 si\u0119 zacheuszki, upami\u0119tniaj\u0105ce konsekracje ko\u015bcio\u0142a przez \u00f3wczesnego biskupa. Jest ich 6 sztuk, malowane br\u0105zowo-czerwon\u0105 farb\u0105, Jest to krzy\u017c r\u00f3wnoramienny wpisany w okr\u0105g. Malowania pochodz\u0105 z pocz\u0105tku XVI wieku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zacheuszki widoczne na \u015bcianach w ko\u015bciele. Zdj\u0119cia Przemys\u0142aw Budziak<\/em><\/p>\n\n\n\n

W 1939 roku w ko\u015bciele znajdowa\u0142o si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce wyposa\u017cenie:<\/p>\n\n\n\n

O\u0142tarz<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mensa z kamienia polnego i ceg\u0142y, tynkowana. Wysoko\u015b\u0107 1,23 m, szeroko\u015b\u0107 1,95 m, g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 1,10 m. Ma\u0142e prostok\u0105tne wn\u0119ki po stronie zachodniej i po\u0142udniowej. Dotychczasowa, prymitywna nadstawa o\u0142tarzowa zosta\u0142a usuni\u0119ta w 1939 roku wraz ze znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 za ni\u0105 empor\u0105. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 ona z prostej \u015bciany z desek, przed kt\u00f3r\u0105 sta\u0142y na postumentach dwie kolumny korynckie. W g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci \u015brodkowego pola umieszczone by\u0142o s\u0142o\u0144ce cymba\u0142owe z dawnych organ\u00f3w, na belkowaniu wazy, a w \u015brodku anio\u0142 z puzonem. Nadstawa si\u0119ga\u0142a a\u017c do stropu dzi\u0119ki ramie obci\u0105gni\u0119tej p\u0142\u00f3tnem i by\u0142a pomalowana na bia\u0142o-niebiesko. Na belce z ty\u0142u wyryta inskrypcja: \u201eJohan bernt volbrecht 1781\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Od 1939 roku nowa nadstawa: rze\u017aba reliefowa, wykonana w 1934 roku przez rze\u017abiarza Otto Flatha z Bad Segeberg. Drewno wi\u0105zowe, wysoko\u015b\u0107 2,18 m: krzy\u017c, po obu stronach kt\u00f3rego znajduj\u0105 si\u0119 unosz\u0105ce si\u0119 postacie, kt\u00f3re by\u0142y darem rze\u017abiarza dla gminy. Balustrada o\u0142tarzowa z 1763 roku o prostym podziale p\u0142ycinowym z dziewi\u0119cioma obrazami olejnymi z przedstawieniami wybranego, do\u015bwiadczonego i odkupionego serca, z nast\u0119puj\u0105cymi inskrypcjami:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. \u201eB\u0119d\u0119 w Chrystusie wybrany\u201d (serce le\u017c\u0105ce na ksi\u0119dze w pejza\u017cu, r\u0119ka pisze na sercu: \u201eJezus\u201d)<\/li>\n\n\n\n
  2. \u201eB\u0119d\u0119 przez S\u0142owo o\u015bwiecony\u201d (r\u0119ka podaje sercu Bibli\u0119),<\/li>\n\n\n\n
  3. \u201eB\u0119d\u0119 przez Prawo zmi\u0119kczony\u201d (serce le\u017c\u0105ce na bloku, uderzane m\u0142otem)<\/li>\n\n\n\n
  4. \u201eB\u0119d\u0119 poddany pr\u00f3bie\u201d (r\u0119ka na \u0142opacie trzyma serce w p\u0142on\u0105cym piecu).<\/li>\n\n\n\n
  5. \u201eWzdycham\u201d (m\u0119\u017cczyzna w stroju z epoki nios\u0105cy krzy\u017c, r\u0119ka Boga podaje mu krzy\u017c)<\/li>\n\n\n\n
  6. \u201eZostan\u0119 wyzwolony\u201d (krzy\u017c w krajobrazie, na nim tablica, r\u0119ka Boga wymazuje widniej\u0105ce na niej s\u0142owa \u201emorte morieris\u201d \u2013 \u015bmierci\u0105 zginiesz)<\/li>\n\n\n\n
  7. \u201eJem i pij\u0119\u201d (Zmartwychwsta\u0142y stoj\u0105cy na studni, m\u0119\u017cczyzna w stroju z epoki \u0142apie Jego krew do kielicha)<\/li>\n\n\n\n
  8. \u201eJestem karmiony\u201d (w otwartym krajobrazie le\u017c\u0105ce serce, dwie d\u0142onie, dwie stopy i oko)<\/li>\n\n\n\n
  9. \u201eB\u0105d\u017a wierny a\u017c do \u015bmierci\u201d (na sarkofagu dwa serca po\u0142\u0105czone obr\u0119cz\u0105, nad nimi d\u0142o\u0144 Opatrzno\u015bci z koron\u0105)<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    fot. Obraz nr.1, zdj\u0119cie z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    fot. Obraz nr.9. Zdj\u0119cie z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    O\u0142tarz ten sp\u0142on\u0105\u0142 w latach 60-tych XX wieku. Obecny o\u0142tarz zosta\u0142 przeniesiony z innego ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

    Ambona z 1781 roku<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Znajduje si\u0119 przy po\u0142udniowej \u015bcianie. Wykonana z drewna sosnowego. Posiada o\u015bmioboczny kosz na g\u0142adkiej podporze z du\u017cymi wspornikami wolutowymi i ornamentem akantu. Kosz podzielony na g\u0142adkie p\u0142yciny, na kraw\u0119dziach ci\u0119\u017ckie woluty akantowe. Prosto profilowany daszek akustyczny z lambrekinami, zawieszony u sufitu, zwie\u0144czony anio\u0142em z puzonem stoj\u0105cym na wolutach akantu. Malowana by\u0142a na bia\u0142o-niebiesko, dzi\u015b na bia\u0142o \u2013 zielono.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    fot. Ambona w ko\u015bciele w Koniewie. Zdj\u0119cia Przemys\u0142aw Budziak<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u0141awki<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Proste rz\u0119dy \u0142awek z drewna sosnowego w nawie i na emporach. Boki i drzwiczki na emporze p\u00f3\u0142nocnej z dawn\u0105 malatur\u0105: na br\u0105zowym tle zielone i bia\u0142e wici ro\u015blinne, do tego napisy: \u201e\u0141awa Panien Pa\u0144skich\u201d, \u201e\u0141awa Parobk\u00f3w\u201d, \u201e\u0141awa Kobiet S\u0142u\u017cebnych\u201d, \u201e\u0141awa M\u0119\u017cczyzn S\u0142u\u017cebnych\u201d. Na tylnych \u015bciankach kilka nazwisk, m.in. \u201eChristian Mittag 1777\u201d oraz wyryte: \u201eC. H. Rosenberg Anno 1754\u201d. Po 1945 roku \u0142awki te usuni\u0119to. Pochodzenie obecnych nieznane.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    fot. Widok na wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a w 1939 roku. Zdj\u0119cie z kolekcji Wojciech Janda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Empory<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Wykonane z drewna sosnowego na g\u0142adkich podporach. Empora wschodnia do 1939 roku znajdowa\u0142a si\u0119 za o\u0142tarzem. Niegdy\u015b sta\u0142y na niej organy.<\/p>\n\n\n\n