{"id":3900,"date":"2024-11-30T12:34:34","date_gmt":"2024-11-30T12:34:34","guid":{"rendered":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=3900"},"modified":"2026-02-14T13:27:48","modified_gmt":"2026-02-14T13:27:48","slug":"zamek-kolo-krzywic-do-1945-kriewitz","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=3900","title":{"rendered":"„Zamek” ko\u0142o Krzywic (do 1945 roku: Kriewitz)"},"content":{"rendered":"\n

Niewielu wie o tym miejscu, trudno te\u017c je odnale\u017a\u0107. Na starych mapach oznaczono je jako Schlossberg, czyli wzg\u00f3rze zamkowe. Dzi\u015b po \u201ezamku\u201d, a raczej grodzie praktycznie nic nie zosta\u0142o. Jedyne jego \u015blady widoczne s\u0105 w postaci wi\u0119kszych kamieni.<\/p>\n\n\n\n

Grodzisko wymieniane jest w kilku naukowych publikacjach niemieckich z pocz\u0105tku XIX wieku oraz w nowszych, XX-wiecznych. Jednak z powodu braku zainteresowania polskich badaczy w okresie powojennym naros\u0142o wok\u00f3\u0142 niego sporo legend. Okoliczni mieszka\u0144cy, pr\u00f3buj\u0105c ustali\u0107 czas powstania grodu i jego w\u0142a\u015bciciela, cz\u0119sto snuli nieprawdziwe historie. Po II wojnie \u015bw. tylko raz prowadzono tu badania, by\u0142o to  w 1993 roku. Bardziej jednak skupiono si\u0119 na okolicach Bodz\u0119cina, ni\u017c na samym grodzisku. Badania z ko\u0144ca XX w. nie wnosz\u0105 nic nowego do wcze\u015bniejszych, jedynie potwierdzaj\u0105 przybli\u017con\u0105 dat\u0119 powstania grodu. Szkoda, \u017ce tak ma\u0142o wiemy o tym miejscu, bo mog\u0142oby sta\u0107 si\u0119 ciekawostk\u0105 historyczn\u0105 i podr\u00f3\u017cnicz\u0105 rejonu gmin Osina i Goleni\u00f3w, poniewa\u017c znajduje si\u0119 na ich granicy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Mapa z zarysem sza\u0144c\u00f3w krzywickiego zamku. Rysunek pochodzi z 1960 roku z czasopisma akademickiego Baltische Studien<\/em><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Bazuj\u0105c na niemieckich publikacjach i pracach naukowych dost\u0119pnych w archiwach, z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017cemy stwierdzi\u0107, i\u017c gr\u00f3d ten pochodzi z okresu wendyjskiego, czyli z czas\u00f3w panowania S\u0142owian na tych terenach. Termin Wendowie (die Wenden) jest  historycznym okre\u015bleniem S\u0142owian nadba\u0142tyckich, u\u017cywanym  w j\u0119zykach germa\u0144skich, wsp\u00f3lne dla Po\u0142abian, \u0141u\u017cyczan i Pomorzan, zamieszkuj\u0105cych na wsch\u00f3d od Danii po Gda\u0144sk.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Mapa Europy  po traktacie w Verdun w 843 roku. \u0179r\u00f3d\u0142o wikipedia.pl<\/em><\/p>\n\n\n\n

Gr\u00f3d datowany jest na prze\u0142om IX\/X wieku. By\u0142 umiejscowiony na wysokim brzegu pradoliny rzeki, przez kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b przep\u0142ywa rzeczka Guben (Gowienica<\/em>).  <\/p>\n\n\n\n

Pierwsza publikacja naukowa o tym miejscu pojawi\u0142a si\u0119 w sierpniu 1825 roku, wydana przez Pomorskie Towarzystwo Historii i Staro\u017cytno\u015bci Pomorza (Gesellschaft f\u00fcr Pommersche Geschichte und Altertumskunde). Wymienia si\u0119 tam wa\u0142y zamkowe po\u0142o\u017cone w pobli\u017cu Kriwitz (Krzywice<\/em>) niedaleko Gollnow (Goleni\u00f3w<\/em>)[1]. W 1832 roku w czasopi\u015bmie „Pommerschen Volksblatt<\/em>” nr 11. zosta\u0142a opublikowana nowela, w kt\u00f3rej wspomina si\u0119 o le\u015bnej warowni Heideh\u00f6ft, po\u0142o\u017conej w dzikim, niedost\u0119pnym terenie mi\u0119dzy miastami Naugard (Nowogard<\/em>) i Gollnow, nale\u017c\u0105cym do rodziny von Flemming. W tym samym czasopi\u015bmie w numerze 12. intendent okr\u0119gowy Hasse z Nowogardu napisa\u0142, \u017ce ruiny warowni zwanej Heideh\u00f6ft okre\u015blane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c nazw\u0105 Waldenburg i znajduj\u0105 si\u0119 w pobli\u017cu wsi Kriwitz w powiecie Naugard. Granica maj\u0105tku rodu von Flemming przebiega\u0142a na pocz\u0105tku XIX wieku bezpo\u015brednio przy samych ruinach, a jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a, sto lat wcze\u015bniej – przez \u015brodek ruin. Opisywany zamek mia\u0142 bardzo korzystne po\u0142o\u017cenie strategiczne: od po\u0142udnia os\u0142oni\u0119ty by\u0142 stromym zboczem g\u00f3ry, u kt\u00f3rej podn\u00f3\u017ca znajdowa\u0142y si\u0119 bardzo podmok\u0142e \u0142\u0105ki i przep\u0142ywaj\u0105cy potok Guben. Od zachodu i p\u00f3\u0142nocy ogranicza\u0142y go g\u0142\u0119bokie w\u0105wozy utworzone przez strumienie le\u015bne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cia w\u0105woz\u00f3w w miejscu gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 zamek. Zdj\u0119cia Przemys\u0142aw Budziak<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dok\u0142adniejsze badania nad owym zamkiem przeprowadzi\u0142 znany profesor Werde z K\u00f6nigsbergu (Kr\u00f3lewiec<\/em>), z urodzenia Pomorzanin. W jego badaniach geologicznych nad krajami ba\u0142tyckimi znajdziemy taki opis: \u201eBardzo ciekawy jest du\u017cy kawa\u0142ek gnejsu[2], kt\u00f3ry le\u017cy w g\u0142\u0119bokim w\u0105wozie nasyconego g\u00f3rami terenu. Przep\u0142ywaj\u0105cy t\u0119dy Guben, wp\u0142ywaj\u0105cy do Papenwasser (Zatoka Stepnicka<\/em>) w pobli\u017cu Kriwitz, wyrze\u017abi\u0142 swoj\u0105 dolin\u0119. Mianowicie, pod wa\u0142em z grobem megalitycznym, zwanym r\u00f3wnie\u017c grobem olbrzym\u00f3w, znajduje si\u0119 g\u0142az. Wskutek osiadania ziemi nachyli\u0142 si\u0119 w stron\u0119 \u015brodka g\u0142\u0119bokiego w\u0105wozu i le\u017cy pod k\u0105tem, a jego p\u0142aska powierzchnia wystaje z ziemi na oko\u0142o 5 st\u00f3p. Jego obw\u00f3d wynosi\u0142 prawie 6 klafter\u00f3w[3]. Od do\u0142u opiera si\u0119 bezpo\u015brednio na granitowych g\u0142azach, kt\u00f3re w niezliczonej ilo\u015bci i r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci le\u017c\u0105 jedne na drugich\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Mapa z 1929 roku z zaznaczonym zamkiem, jako Schlossberg<\/em><\/p>\n\n\n\n

Profesor Werde poprosi\u0142 swojego przyjaciela, niejakiego Hermanna Bublitz z Barfussdorf (\u017b\u00f3\u0142wia B\u0142o\u0107<\/em>), aby zbada\u0142, czy krzywicki szaniec i wielki g\u0142az wci\u0105\u017c istniej\u0105 i w jakim s\u0105 stanie. Dzi\u0119ki obserwacji na miejscu oraz rozmowom z tubylcami i pasterzem z Barfussdorf, kt\u00f3ry wypasa\u0142 byd\u0142o w pobli\u017cu sza\u0144ca i grobu, okaza\u0142o si\u0119, i\u017c szaniec, jak i g\u0142az znajduj\u0105cy si\u0119 miedzy Kriwitz, a Basenthin (Bodz\u0119cin<\/em>) nad dolin\u0105 potoku Guben by\u0142y zachowane. Zniszczono jedynie kawa\u0142ek g\u0142azu, odstrzeliwuj\u0105c prochem jego fragment. W ten spos\u00f3b straci\u0142 on cz\u0119\u015b\u0107 powierzchni, na kt\u00f3rej wed\u0142ug pasterza i innych widoczna by\u0142a ludzka d\u0142o\u0144, stopa, a poni\u017cej znajdowa\u0142y si\u0119 dwie litery: C i D. G\u0142az le\u017ca\u0142 \u00f3wcze\u015bnie na prawym brzegu rzeczki w w\u0105wozie, rozci\u0105gaj\u0105cym si\u0119 z p\u00f3\u0142nocnego zachodu na po\u0142udniowy wsch\u00f3d. R\u00f3wnolegle do w\u0105wozu, na tym samym brzegu co g\u0142az, znajduje si\u0119 szaniec zamku. Zamek posiada\u0142 wymiary 5 x 4 pr\u0119ty[4]. W boku zwr\u00f3conym w kierunku rzeki znajdowa\u0142a si\u0119 szczelina, przez kt\u00f3r\u0105 swobodnie m\u00f3g\u0142 przejecha\u0107 w\u00f3z. Zamek wznosi\u0142 si\u0119 oko\u0142o 21 m nad lustrem rzeki. Podczas specjalnych archeologicznych  wykop\u00f3w na g\u0142\u0119boko\u015bci 1m nie natrafiono na \u015blady mur\u00f3w, ale g\u0142\u0119biej nie kopano.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Widoczne kamienie, pozosta\u0142o\u015bci po zamku. Zdj\u0119cia Przemys\u0142aw Budziak<\/em><\/p>\n\n\n\n

Na podstawie tych informacji nie mo\u017cna w\u0105tpi\u0107, i\u017c pradziejowe pozosta\u0142o\u015bci zachowane w pobli\u017cu Krzywic pochodz\u0105 z okresu przedchrze\u015bcija\u0144skiego, czyli poga\u0144skiego. G\u0142az znajduj\u0105cy si\u0119 przy zamku m\u00f3g\u0142 stanowi\u0107 miejsce kultu, a znaki na nim mog\u0142y by\u0107 jakim\u015b rodzajem pisma, czy powsta\u0142y wiele wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej. Podobnie do wielu innych tego typu obiekt\u00f3w z tego okresu, istniej\u0105 zwi\u0105zane z tym g\u0142azem poga\u0144skie legendy. Oto jedna z nich:<\/p>\n\n\n\n

Dawno temu pomi\u0119dzy mieszka\u0144cami Bodz\u0119cina i Krzywic zdarza\u0142o si\u0119 wiele k\u0142\u00f3tni i spor\u00f3w. Dotyczy\u0142y one wsp\u00f3lnej granicy mi\u0119dzy polami obu wsi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cda wie\u015b ro\u015bci\u0142a sobie prawa do G\u00f3ry Zamkowej.<\/em><\/p>\n\n\n\n

A\u017c w ko\u0144cu pojawi\u0142 si\u0119 olbrzym, chc\u0105cy rozwi\u0105za\u0107 ten konflikt.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Rzuci\u0142 kamieniem z zamku w Bodz\u0119cinie i powiedzia\u0142, \u017ce tam gdzie kamie\u0144 spadnie<\/em><\/p>\n\n\n\n

b\u0119dzie granica. Kamie\u0144 spad\u0142 do w\u0105wozu w pobli\u017cu G\u00f3ry Zamkowej.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W ten spos\u00f3b k\u0142\u00f3tnie usta\u0142y, a G\u00f3ra Zamkowa pozosta\u0142a przy Krzywicach.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ten kamie\u0144 le\u017ca\u0142 tam przez wiele lat.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Pozosta\u0142y na nim dwie litery C i D oraz odci\u015bni\u0119ta r\u0119ka i stopa olbrzyma.<\/em><\/p>\n\n\n\n

[Paul Hermann Bastian. Poesie und Prosa der Heimat geschrieben: von und f\u00fcr Landsleute. Bad Kreuznach, s. 10.]<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c informacje zebrane w r\u00f3\u017cnych opracowaniach, Waldburg, Heideh\u00f6ft i H\u00fcnengraben, gr\u00f3b megalityczny to to samo miejsce na kt\u00f3rym w wiekach p\u00f3\u017aniejszych powsta\u0142  stary gr\u00f3d S\u0142owian, a wcze\u015bniej przebywali tam przedstawiciele kultur pradziejowych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Widoczne wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie sza\u0144ce zamku na mapie LIDAR<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zaznaczone miejsce gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 zamek<\/em><\/p>\n\n\n\n

Nazwy temu miejscu nadawali mieszka\u0144cy lub powie\u015bciopisarze, korzystaj\u0105c ze swojej swobody tw\u00f3rczej. To samo dotyczy si\u0119 stwierdzenia, \u017ce zamek nale\u017ca\u0142 do rodziny von Flemming. Informacja ta jest fa\u0142szywa. Landrat von Flemming z Basenthin nie wymienia spo\u015br\u00f3d swoich zamk\u00f3w tego ko\u0142o Krzywic, ale zauwa\u017ca, \u017ce na ziemiach nale\u017c\u0105cych do von Flemming\u00f3w znajdowa\u0142o si\u0119 wiele pozosta\u0142o\u015bci budowli obronnych, mi\u0119dzy innymi te ko\u0142o Krzywic, czyli \u00f3wczesny Schlossberg. Ruiny te nigdy nie by\u0142y wykorzystywane przez r\u00f3d. Nie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wymieniane w Flemmingescher Chronik z 1902 roku.<\/p>\n\n\n\n

Jak wida\u0107 mamy ciekawostk\u0119 historyczn\u0105, lecz nie wiemy do ko\u0144ca wszystkiego. Nie znamy w\u0142adcy, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142 gr\u00f3d, ani daty jego zniszczenia czy te\u017c opuszczenia. Mo\u017cemy tylko snu\u0107 hipotezy na podstawie dzisiejszej wiedzy. Je\u015bliby przetrwa\u0142 do XII w., to pewnie by\u0142by wspominany jak praktycznie wszystkie tego typu grody (Dzisna, \u017bychlik\u00f3w, czy Maciejewo). Dwa pierwsze zosta\u0142y zdobyte przez Du\u0144czyk\u00f3w w 1170 roku. Czy ten sam los spotka\u0142 r\u00f3wnie\u017c ten ko\u0142o Krzywic ? A mo\u017ce jacy\u015b inni \u00f3wcze\u015bni naje\u017ad\u017acy pl\u0105druj\u0105cy ziemie Pomorza zdobyli go? Sasi, Polacy, czy te\u017c inne plemi\u0119 s\u0142owia\u0144skie? Wszak\u017ce  by\u0142o to wtedy normalno\u015bci\u0105. Mo\u017ce kiedy\u015b nasi archeolodzy przeprowadz\u0105 na tym terenie szczeg\u00f3\u0142owe badania i dowiemy si\u0119 wi\u0119cej o tym miejscu?<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej komentarz do artyku\u0142u znanego historyka i politologa dr. hab. i profesora Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego Dariusza Wybranowskiego:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eCzy w tych czasach, tj. budowy megalit\u00f3w te ziemie zamieszkiwali na pewno S\u0142owianie, a nie kt\u00f3ry\u015b z lud\u00f3w celtyckich? My\u015bl\u0119, \u017ce wspomniany megalit m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 postawiony tysi\u0105ce lat temu przez Celt\u00f3w (lub inny lud nieznanego pochodzenia). Obecno\u015b\u0107 S\u0142owian na terenie obecnych ziem polskich to wci\u0105\u017c przedmiot sporu. We wcze\u015bniejszej historiografii to okres schy\u0142ku V i czasy VI wieku. Jedna z nazw przypisuje jego wzniesienie Hunom, co raczej nie odpowiada prawdzie, a bazuje chyba na nazwie H\u00fcnenbetten z Nadrenii i innych cz\u0119\u015bci Niemiec, gdzie pami\u0119\u0107 o obecno\u015bci Hun\u00f3w Attyli w V w. przetrwa\u0142a wieki. Tak\u0105 w\u0142a\u015bnie nazw\u0105 okre\u015blano kiedy\u015b niekt\u00f3re megality, znacznie starsze ni\u017c najazd hu\u0144ski.  Co ciekawe, Hunowie i inne ludy tursko – mongolskie im podporz\u0105dkowane byli raczej niskoro\u015bli, a pami\u0119\u0107 o nich, podobnie jak po znacznie p\u00f3\u017aniejszych tureckich Awarach przetrwa\u0142a jako o \u201eolbrzymach\u201d. Gdy zjawili si\u0119 tam najprawdopodobniej po Germanach, wcze\u015bniej zamieszkuj\u0105cych tereny uj\u015bcia Odry i Zalewu  (mo\u017ce po Burgundach) S\u0142owianie, w spos\u00f3b naturalny przej\u0119li kontrol\u0119 polityczn\u0105 i zacz\u0119li osadnictwo tych ziem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bardzo mo\u017cliwe, \u017ce  dawni panowie tego obszaru i uj\u015bcia Odry wyw\u0119drowali na po\u0142udnie ku Imperium Romanum w IV- V wieku, a gdy przybyli tam S\u0142owianie, to by\u0142 on w znacznej cz\u0119\u015bci wyludniony. Gdy przyszli koloni\u015bci niemieccy i inni (np. z Flandrii) w XIII wieku i potem, my\u015bleli, \u017ce to pozosta\u0142o\u015b\u0107 po Wendach. Natomiast je\u015bli zamku nie wznie\u015bli Flemmingowie, maj\u0105cy swe posiad\u0142o\u015bci tak blisko dzisiejszych Krzywic, to w takim razie kto?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1] pisownia nazw niemieckich zgodnie z \u00f3wczesnymi dokumentami<\/p>\n\n\n\n

[2] Gnejs – ska\u0142a metamorficzna. Nazwa pochodzi od s\u0142owia\u0144skiego terminu g\u00f3rniczego \u2013 zgnieciony kamie\u0144<\/p>\n\n\n\n

[3] Klafter \u2013 dawna miara niemiecka: 1 klafter = 3 \u0142okcie,  1 \u0142okie\u0107 berli\u0144ski = 66,7 cm<\/p>\n\n\n\n

[4] 1 pr\u0119t pruski = 3,76 m<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Okolice sza\u0144c\u00f3w na zdj\u0119ciach Przemys\u0142awa Budziaka<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niewielu wie o tym miejscu, trudno te\u017c je odnale\u017a\u0107. Na starych mapach oznaczono je jako Schlossberg, czyli wzg\u00f3rze zamkowe. Dzi\u015b po \u201ezamku\u201d, a raczej grodzie praktycznie nic nie zosta\u0142o. Jedyne jego \u015blady widoczne s\u0105 w postaci wi\u0119kszych kamieni. Grodzisko wymieniane jest w kilku naukowych publikacjach niemieckich z pocz\u0105tku XIX wieku oraz w nowszych, XX-wiecznych. Jednak … Czytaj dalej \u201e„Zamek” ko\u0142o Krzywic (do 1945 roku: Kriewitz)\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,12,121,2],"tags":[],"class_list":["post-3900","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","category-gmina-osina","category-palace-dwory-zamki","category-powiat-goleniowski"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3900"}],"collection":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3900"}],"version-history":[{"count":19,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3900\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4149,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3900\/revisions\/4149"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3900"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3900"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3900"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}