{"id":3868,"date":"2024-11-23T11:20:43","date_gmt":"2024-11-23T11:20:43","guid":{"rendered":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=3868"},"modified":"2025-05-14T10:58:52","modified_gmt":"2025-05-14T10:58:52","slug":"nieistniejacy-kosciol-ewangelicki-w-buku-do-1945-bock","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=3868","title":{"rendered":"Nieistniej\u0105cy ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki: Buk (do 1945 roku: B\u00f6ck)"},"content":{"rendered":"\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Buku nale\u017ca\u0142 do 1945 roku do parafii ewangelickiej w Baumgarten (W\u0142odzis\u0142aw).<\/p>\n\n\n\n

W miejscu ko\u015bcio\u0142a pierwotnie sta\u0142a kaplica. Dok\u0142adnej daty jej powstania nie ma. Pewnie jest jedynie \u017ce budynek powsta\u0142 w drugiej po\u0142owie XVI wieku. Wg martyku\u0142y (rejestr publiczny) z 1595 roku na terenie ko\u0142o ko\u015bcio\u0142a sta\u0142a niewielka wie\u017ca z dwoma dzwonami, z kt\u00f3rych mniejszy pochodzi\u0142 z nieistniej\u0105cej ju\u017c kaplicy. Ko\u015bci\u00f3\u0142 prawdopodobnie zosta\u0142 wybudowany przed 1595 rokiem. W latach 90-tych XVI wieku wspomina si\u0119 o funduszach przekazanych na wyposa\u017cenie przez rodzin\u0119 von Flemming z Buku. W 1687 roku ko\u015bci\u00f3\u0142 i dzwonnica by\u0142y w z\u0142ym stanie. W roku 1700 rozebrano pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 i rozpocz\u0119to budow\u0119 nowego, kt\u00f3r\u0105 uko\u0144czono w roku 1714. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowano z muru pruskiego wraz z now\u0105 wie\u017c\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cie po\u0142udniowej \u015bciany ko\u015bcio\u0142a z 1939 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Ju\u017c w roku 1851 roku ko\u015bci\u00f3\u0142 zamkni\u0119to ze wzgl\u0119du na z\u0142y stan techniczny. Przez pi\u0119\u0107 lat nabo\u017ce\u0144stwa odbywa\u0142y si\u0119 w tymczasowym budynku gospodarczym przy dworze. Budynek ten p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 rozebrany. W 1856 roku wzniesiono nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 w miejscu tego poprzedniego, wed\u0142ug projektu Lewerentza z Kl\u00f6tzin (K\u0142odzino). W latach 1905\/06 ko\u015bci\u00f3\u0142 poddano renowacji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Wie\u017ca ko\u015bcio\u0142a w 1939 r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 znajdowa\u0142 si\u0119 po\u015brodku wsi, na cmentarzu otoczonym murem kamiennym. Drewniana wie\u017ca by\u0142a wykonana z drewna sosnowego. Posiada\u0142a o\u015bmiok\u0105tny dach he\u0142mowy z prostymi zako\u0144czeniami i wiatrowskazem na szczycie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowany w konstrukcji szkieletowej, z wype\u0142nieniem z ceg\u0142y, cz\u0119\u015bciowo otynkowany. Dach krokwiowy, podw\u00f3jnie pokryty dach\u00f3wk\u0105 \u0142upkow\u0105. Wewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142a, p\u0142aski strop z widocznymi belkami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Rysunek wie\u017cy i plan ko\u015bcio\u0142a z 1939 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n

Pod o\u0142tarzem ko\u015bcio\u0142a znajdowa\u0142a si\u0119 krypta. Wej\u015bcie do niej znajdowa\u0142o si\u0119 na zewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142a po jego p\u00f3\u0142nocnej stronie. Kilka lat przed rokiem 1939 wej\u015bcie zosta\u0142o zamurowane. Wed\u0142ug rejestru ko\u015bcielnego znajdowa\u0142o si\u0119 w niej 6 trumien, w kt\u00f3rych spoczywali: 1. Sabina Magdalena z domu von Witten (\u2020 1799), wdowa po Hansie Wilhelmie von Flemming; 2 i 3. Philipine i Eleonore von Zastrow (\u2020 1799) i Marie geb. Salingr\u00e9 (\u2020 1811), pierwsza i druga \u017cona Juliusza Fryderyka Wilhelma von Flemming, syna Hansa Wilhelma von Flemming; 4., 5. i 6. trzej synowie tego\u017c ma\u0142\u017ce\u0144stwa z pierwszej \u017cony: Wilhelm \u2020 1863, Julius Friedrich Gottlob \u2020 1858, i Karl Heinrich Anton\u2020 1852.<\/p>\n\n\n\n

Na cmentarzu przy ko\u015bcielnym w pobli\u017cu wej\u015bcia do krypty spoczywaj\u0105 tak\u017ce Albert von Flemming \u2020 1886 i jego c\u00f3rka Margarete (\u2020 1884); dalej w grobowcu rodu von R\u00f6nz: Karl von Flemming, syn Gerharda Karla Friedricha von Flemming (\u2020 1884) z matk\u0105 Karolin\u0105 (\u2020 1877) i siostrami Ann\u0105 von Donop (\u2020 1884) i Hedwig (\u2020 1892).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cie ko\u015bcio\u0142a pochodz\u0105ce z kronik Flemming\u00f3w z roku 1911<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 po roku 1945 zosta\u0142 zniszczony i rozebrany, co sta\u0142o si\u0119 z jego wyposa\u017ceniem nie wiadomo.<\/p>\n\n\n\n

Wyposa\u017cenie ko\u015bcio\u0142a w roku 1939:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Witra\u017ce<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W \u015brodkowym oknie ch\u00f3ru wielobarwne przedstawienie Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, po bokach otoczone mniejszymi szybami z cnotami \u201eSi\u0142a\u201d i \u201eCierpliwo\u015b\u0107\u201d. Witra\u017c pochodzi\u0142 z XVII wieku.<\/p>\n\n\n\n

W oknach p\u00f3\u0142nocnej i po\u0142udniowej \u015bciany nawy, znajdowa\u0142o si\u0119 6 witra\u017cy z herbami po \u015brodku o \u015brednicy 13 cm. Znajdowa\u0142y si\u0119 tam herby von Flemming\u00f3w i von Munc z napisami i datami:<\/p>\n\n\n\n

 „1620 CASPAR FLEMINGK LANDTMARSCHALCK”<\/p>\n\n\n\n

„1620 SOPHIA BERNHARDINA VON MUNC”<\/p>\n\n\n\n

„ANNA SOPHIA FLEMING”<\/p>\n\n\n\n

„1620 HEINRICH FLEMINGK”<\/p>\n\n\n\n

„RIECHART FLEMINGK”<\/p>\n\n\n\n

„BARBARA FLEMINGS 1620” <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Witra\u017c Barbary Flemming w roku 1939<\/em><\/p>\n\n\n\n

O\u0142tarz<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Otynkowana ceglana mensa o wymiarach, wys.100 cm x szer.158 cm x g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 94 cm. Drewniana g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a niekompletna. Posiada\u0142 prostok\u0105tny cok\u00f3\u0142 z owalnym reliefem Ostatniej Wieczerzy. Obraz o\u0142tarzowy, otoczony by\u0142 skr\u0119conymi kolumnami z winn\u0105 latoro\u015bl\u0105, a nad nimi mi\u0119dzy p\u00f3\u0142kolumnami owalne przedstawienie Wniebowst\u0105pienia. Posiada\u0142 bardzo bogato zdobione skrzyd\u0142a o\u0142tarza z figurami Moj\u017cesza i Aarona. W 1933 roku figury zosta\u0142y przeniesione do pa\u0142acu i wykorzystane jako ozdoba kominka. W polach balustrad o\u0142tarza znajdowa\u0142y si\u0119 alegoryczne obrazy, ale w 1939 roku by\u0142y zamalowane. Ca\u0142y o\u0142tarz pochodzi\u0142 z XVIII wieku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cie o\u0142tarza z 1939 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n

Chrzcielnica<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wykonana z drewna sosnowego o wysoko\u015bci 195 cm. Posiada\u0142a sze\u015bciok\u0105tn\u0105 mis\u0119 na balustradzie z p\u0142askimi wolutami. Na polach miski arkadki z obramowaniem z frezowanych kwadrat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cie chrzcielnicy z 1939 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ambona<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wykonana z drewna sosnowego i d\u0119bowego. Podpor\u0105 ambony by\u0142a figura Moj\u017cesza o wysoko\u015bci 132 cm. Kszta\u0142t ambony podobny do chrzcielnicy, ale bardziej zdobiony, o\u015bmioboczny. W arkadach znajdowa\u0142y si\u0119 figury czterech ewangelist\u00f3w. Widoczne pi\u0119kne ornamenty na dolnej kraw\u0119dzi. Tylna \u015bciana z ambony w roku 1933 zosta\u0142a zdemontowana i znajdowa\u0142a si\u0119 w pa\u0142acu. Na ambonie znajdowa\u0142o si\u0119 kilka namalowanych napis\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cie ambony z 1939 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0141awki<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wykonane by\u0142y z drewna sosnowego. Posiada\u0142y prostok\u0105tne i wieloboczne pola, w kt\u00f3rych by\u0142y przedstawienia biblijne i alegoryczne. \u0141awki pochodzi\u0142y z ko\u015bcio\u0142a wybudowanego w 1714 roku.<\/p>\n\n\n\n

O\u0142tarz, \u0142awki i ambona zosta\u0142y na pocz\u0105tku XVII wieku pomalowane przez malarza Christiana Bazke z Greifenberg (Gryfice), ale podczas renowacji w 1856 i 1906 roku zosta\u0142y niestety przemalowane.<\/p>\n\n\n\n

Empory<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Empora zachodnia posiada\u0142a balustrad\u0119 z arkadami w kszta\u0142cie p\u00f3\u0142okr\u0119gu mi\u0119dzy filarami z tr\u00f3jk\u0105tnymi szczytami. W polach na panelach drzewnych znajdowa\u0142y si\u0119 herby rod\u00f3w von Flemming, von Ramin i von Wedel, a po po\u0142udniowej stronie przedstawienie Arki Noego z sygnatur\u0105 \u201e IHS\u201d-Chrystysa.<\/p>\n\n\n\n

Empora g\u0142\u00f3wna ch\u00f3rowa, znajdowa\u0142a si\u0119 na wschodnim ko\u0144cu po\u0142udniowej \u015bciany. W arkadach otoczonych kwadratowymi obramowaniami, znajdowa\u0142y si\u0119 namalowane herby rod\u00f3w: von Flemming, von der Osten, von Borcke, von Massow, von M\u00fcnchow, von Batzwitz, von Zitzewitz, von Platen, von Muckerwitz, von Petersdorf, von Br\u00fcsewitz, von Manow. Ca\u0142o\u015b\u0107 z pierwszej po\u0142owy XVIII wieku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Widoczne empory w roku 1939<\/em><\/p>\n\n\n\n

Anio\u0142 chrzcielny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wykonany z drewna sosnowego, o wysoko\u015bci 135 cm. By\u0142 mocno uszkodzony, polichromia zamalowana. Pochodzenie z XVIII wieku. (133)<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cie anio\u0142a z 1939 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n

Krucyfiks o\u0142tarzowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wykonany z \u017celiwa o wysoko\u015bci 87 cm. Pochodzi\u0142 z XIX wieku<\/p>\n\n\n\n

Kielich<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wykonany ze srebra, poz\u0142acany, o wysoko\u015bci 23 cm i \u015brednicy 13,5 cm. Posiada\u0142 sze\u015bciok\u0105tn\u0105 stopk\u0119 i owaln\u0105 czasz\u0119. Na stopce wygrawerowany by\u0142 herb rodu von Flemming oraz znak mistrza \u201eEA\u201d Erdman Alm, znak cechowy z Stettin (Szczecin) z 1806 roku. Kielich by\u0142 naprawiany w 1905 roku. Pochodzi\u0142 z po\u0142owy XVIII wieku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Zdj\u0119cie kielicha z 1939 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Znak cechowy, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 na kielichu i paterze<\/em><\/p>\n\n\n\n

Patera<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wykonana ze srebra, poz\u0142acana o \u015brednicy 17,5 cm. Wygrawerowane oznaczenie cechowe jak na kielichu.<\/p>\n\n\n\n

Obrus o\u0142tarzowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kwadratowy o bokach d\u0142ugo\u015bci 65 cm. Wykonany z jedwabiu z kolorow\u0105 haftowan\u0105 dekoracj\u0105. W \u015brodku obrusu znajdowa\u0142 si\u0119 Chrystus ukrzy\u017cowany z Mari\u0105 i Janem Ewangelist\u0105, pod krzy\u017cem s\u0142o\u0144ce i ksi\u0119\u017cyc. W rogach anio\u0142y z narz\u0119dziami m\u0119ki, a na ca\u0142ej powierzchni rozporoszone kwiaty. Na obrze\u017cu napis: „DAS BLVT IESV CHRISTI DES SONS GOTTES MACHT VNS FREI VON ALLEN VNSEREN SVNDEN 1663” – „Krew Jezusa Chrystusa, Syna Bo\u017cego, czyni nas wolnymi od wszystkich naszych grzech\u00f3w 1663”<\/p>\n\n\n\n

Cytat pochodzi z Biblii, a konkretnie z I Listu \u015bw. Jana 1:7. Jest to wyznanie wiary chrze\u015bcija\u0144skiej, kt\u00f3re podkre\u015bla zbawcz\u0105 moc krwi Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Na zdj\u0119ciu szczeg\u00f3\u0142y widoczne na obrusie<\/em><\/p>\n\n\n\n

Konsole podtrzymuj\u0105ce wie\u0144ce \u017ca\u0142obne, znajdowa\u0142y si\u0119 na strychu. By\u0142y datowane na lata 1772-1844<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

fot. Rysunki konsoli, wykonane w 1939 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dzwony<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwszy wykonany z br\u0105zu o wysoko\u015bci 70 cm. Na kraw\u0119dzi dzwonu znajdowa\u0142y si\u0119 zdobienia ro\u015blinne i pier\u015bcienie, a pomi\u0119dzy nimi napis, wykonany wielkimi, wypuk\u0142ymi literami:<\/p>\n\n\n\n

DIE EDLEN ERNVESTEN EWALD FLEMINGK LANDTMARSCHALCK VND CHORT GEBRVDER ERBSESSEN ZUR BOKE M AN- DREAS BRVGEMAN GOSS MICH Ao 1599″ – „Szlachetny i wierny Ewald Flemingk, landmarsza\u0142ek i bracia, dziedzice Boke, odlany przez Andreas Br\u00fcggemann w roku 1599\u201d<\/p>\n\n\n\n

Drugi dzwon r\u00f3wnie\u017c wykonany z br\u0105zu o wysoko\u015bci 40 cm i \u015brednicy 47 cm. Na p\u0142aszczu znajdowa\u0142y si\u0119 zdobienia owocowe i kwiatowe. Na kraw\u0119dzi pier\u015bcienie, a pomi\u0119dzy nimi napis wykonany wielkimi literami: „IOHANN SAMVEL RINGENAIN COLLATOR CHRISTIANVS PVTRICH PASTOR”- „Johann Samuel Ringenain, kolegiata, Christian Putrisch, pastor”. Na dolnej kraw\u0119dzi napis: „GOS MICH GEORG BILLICH VON WITENBERG ANNO 1689”- „Odlewa\u0142 mnie Georg Billich z Wittenbergi w roku 1689\u201d<\/p>\n\n\n\n

Dzwon trzeci, wykonany z br\u0105zu. Odlany w 1922 roku przez firm\u0119 Schilling -Apolda<\/p>\n\n\n\n

Dzwon czwarty o \u015brednicy 57 cm. Widnia\u0142 na nim napis: „MEISTER ANDREAS BRVGMAN GOS MICH ANNO 1588” – „Mistrz Andreas Brvgman odla\u0142 mnie w roku 1588”. Zosta\u0142 w 1900 roku przetopiony na nowy dzwon z napisem: \u201eOdlany przez M. & O. Ohlsson w Lubece 1900. Chwa\u0142a Bogu na wysoko\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Buku nale\u017ca\u0142 do 1945 roku do parafii ewangelickiej w Baumgarten (W\u0142odzis\u0142aw). W miejscu ko\u015bcio\u0142a pierwotnie sta\u0142a kaplica. Dok\u0142adnej daty jej powstania nie ma. Pewnie jest jedynie \u017ce budynek powsta\u0142 w drugiej po\u0142owie XVI wieku. Wg martyku\u0142y (rejestr publiczny) z 1595 roku na terenie ko\u0142o ko\u015bcio\u0142a sta\u0142a niewielka wie\u017ca z dwoma dzwonami, z kt\u00f3rych … Czytaj dalej \u201eNieistniej\u0105cy ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki: Buk (do 1945 roku: B\u00f6ck)\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,1,9,2],"tags":[],"class_list":["post-3868","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gmina-przybiernow","category-uncategorized","category-koscioly","category-powiat-goleniowski"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3868"}],"collection":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3868"}],"version-history":[{"count":17,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3868\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4522,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3868\/revisions\/4522"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3868"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3868"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3868"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}