{"id":302,"date":"2020-02-29T13:40:34","date_gmt":"2020-02-29T13:40:34","guid":{"rendered":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=302"},"modified":"2020-03-25T18:57:57","modified_gmt":"2020-03-25T18:57:57","slug":"zalom-do-1945-arnimswalde","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/?p=302","title":{"rendered":"Za\u0142om (do 1945 Arnimswalde)"},"content":{"rendered":"\n

Wie\u015b le\u017cy ok. 2 km od jeziora D\u0105bie, przy drodze Lubczyna \u2013\nSzczecin, administracyjnie bezpo\u015brednio graniczy z miastem Szczecinem.<\/p>\n\n\n\n

Nazwa wsi pochodzi od protegowanego genera\u0142a kr\u00f3la Fryderyka\nII o nazwisku Arnim. Pocz\u0105tkowo teren przeznaczony pod kolonizacj\u0119 nazywa\u0142 si\u0119\nHenningshorst i tak\u0105 nazw\u0119 otrzyma\u0142a wie\u015b. Nazwa ta przetrwa\u0142a 20 lat, a potem\nna rozkaz kr\u00f3la zmieniono nazw\u0119 na Arnimswalde.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsza wzmianka o Za\u0142omiu pochodzi z wieku XVIII. W ramach kolonizacji wewn\u0119trznej, wydzielono w roku 1747 z posiad\u0142o\u015bci miejskich D\u0105bia 1439 m\u00f3rg ziemi uprawnej oraz 1833 morgi las\u00f3w i pastwisk i na tym obszarze za\u0142o\u017cono wie\u015b kolonizacyjn\u0105. Pierwsi koloni\u015bci pochodzili z Holandii. W nast\u0119pnych latach liczba indywidualnych gospodarstw wzros\u0142a do 38, uprawiaj\u0105cych 576 m\u00f3rg. Na reszcie teren\u00f3w zamieszkiwa\u0142o spoko robotnik\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w: 1 krawiec, 1 szewc, 1 piekarz, 1 kupiec spo\u017cywczy i ober\u017cysta.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

S\u0142abe ziemie nie sprzyja\u0142y jednak rozwojowi wsi. Nie mo\u017cna by\u0142o wykorzysta\u0107 \u0142\u0105k, poniewa\u017c cz\u0119sto by\u0142y zalewane wad\u0105, mimo to hodowla byd\u0142a by\u0142a du\u017ca. W 1864 roku we wsi by\u0142o 50 koni, 200 kr\u00f3w, 25 owiec, 10 \u015bwi\u0144. Cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w za g\u0142\u00f3wne swoje zaj\u0119cie przynosz\u0105ce doch\u00f3d uwa\u017ca\u0142o rybo\u0142\u00f3wstwo. We wsi wybudowano wiatrak holenderski. Na terenie Za\u0142omia wyst\u0119powa\u0142y r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0142one. Wzmianki o warzeniu soli w D\u0105biu pochodz\u0105 ju\u017c z XII wieku, korzysta\u0142o ono z solanek le\u017c\u0105cych w w\u0105wozie mi\u0119dzy Za\u0142omiem, a \u0142\u0105kami nad jeziorem D\u0105bie. Po dawnych solankach pozosta\u0142a nazwa topograficzna Solanki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W 1822 roku wzmiankowany by\u0142 tutaj folwark, nale\u017c\u0105cy do Schrodera, kt\u00f3ry liczy\u0142 210 ha ziemi o profilu hodowlanym.  W latach 30-tych XX wieku folwark nale\u017ca\u0142 do Paula Schrodera i by\u0142o to gospodarstwo mleczarskie. We wsi znajdowa\u0142 si\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142 z cmentarzem i stacja kolejowa.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozebrano po wojnie, a na miejscu tym zbudowano ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Przemienienia Pa\u0144skiego oraz plebani\u0119.<\/p>\n\n\n\n

 W Za\u0142omiu w latach\n30-tych XX wieku powsta\u0142a fabryka.<\/p>\n\n\n\n

W 1934r. szczeci\u0144ska firma Stoewer-Werke uruchomi\u0142a w Za\u0142omiu produkcj\u0119 silnik\u00f3w, do wytwarzanych przez siebie samochod\u00f3w. Od 1938 roku zak\u0142ad zosta\u0142 przej\u0119ty przez Pommersche Motorenbau GmbH (PoMo), z siedzib\u0105 przy Seeweg 16 \/ ul. \u017baglowa 16 w D\u0105biu – dzi\u015b w tym budynku mie\u015bci si\u0119 przedszkole. Firma na mocy licencji, rozpocz\u0119\u0142a seryjn\u0105 produkcj\u0119 silnik\u00f3w lotniczych jako kooperant Junkers & Co. Warmwasser-Apparatefabrik w Dessau. W okresie rozbudowy niemieckich si\u0142 powietrznych Luftwaffe, zak\u0142ad zwi\u0119ksza\u0142 produkcj\u0119 w miar\u0119 wzrostu liczby samolot\u00f3w oraz wprowadzania nowych modeli.<\/p>\n\n\n\n

fot. Mi\u0119dzy innymi do widocznych na zdj\u0119ciu Ju-88 produkowano w Za\u0142omiu silniki<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wybuch II wojny \u015bwiatowej jeszcze bardziej zintensyfikowa\u0142 produkcj\u0119. W zak\u0142adzie pracowa\u0142o kilka tysi\u0119cy pracownik\u00f3w (od 3 do 5 tysi\u0119cy). Poza Niemcami zatrudnieni byli Polacy, Holendrzy, Du\u0144czycy, Czesi, Francuzi, Anglicy i inne narodowo\u015bci. Wszyscy obcokrajowcy mieszkali w drewnianych barakach (Arbeitslager Arnimswalde), zlokalizowanych obok fabryki. Niemcy zatrudnieni w tej fabryce mieszkali w domkach zlokalizowanych obok zak\u0142adu oraz w specjalnie wybudowanym osiedlu w lesie pomi\u0119dzy Za\u0142omiem a Kliniskami. Na terenie zak\u0142adu ka\u017cdy pracownik przypisany by\u0142 do swojego miejsca pracy i nie wolno mu by\u0142o bez specjalnego zezwolenia przemieszcza\u0107 si\u0119 do innej hali. W czasie wolnym od pracy mogli si\u0119 oni porusza\u0107 po okolicy z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 odwiedzania D\u0105bia. Ka\u017cdy posiada\u0142 dokument stwierdzaj\u0105cy zatrudnienie w fabryce. Bior\u0105c pod uwag\u0119 ogromne znaczenie ca\u0142ego regionu przemys\u0142owego Szczecina (stocznie, fabryka benzyny syntetycznej w Policach, fabryka w Za\u0142omiu) wojska alianckie dokona\u0142y w dniu 11 kwietnia 1944 r. nalot\u00f3w na cele przemys\u0142owe p\u00f3\u0142nocnych Niemiec – na sam\u0105 fabryk\u0119 w Za\u0142omiu spad\u0142o ok. 85 ton bomb od\u0142amkowo-burz\u0105cych oraz zapalaj\u0105cych. W wyniku bombardowa\u0144 fabryka zosta\u0142a powa\u017cnie zniszczona, a dostawy do zak\u0142ad\u00f3w Junkers cz\u0119\u015bci oraz wyremontowanych silnik\u00f3w zosta\u0142y niemal\u017ce wyeliminowane, zdecydowanie zmniejszaj\u0105c tym samym si\u0142\u0119 ra\u017cenia Luftwaffe.<\/p>\n\n\n\n

 Po wojnie zak\u0142ad\npocz\u0105tkowo by\u0142 w posiadaniu wojsk radzieckich, a nast\u0119pnie w\u0142adze polskie\nzorganizowa\u0142y tu sk\u0142adowisko z\u0142omu metalowego. Nast\u0119pnie zak\u0142ad przej\u0119\u0142y\nPa\u0144stwowe Zak\u0142ady Zbo\u017cowe (PZ\u017b), kt\u00f3re w ocala\u0142ych elementach hal fabrycznych\nsk\u0142adowa\u0142y zbo\u017ce. W roku 1957 w Centralnym Zarz\u0105dzie Przemys\u0142u Kablowego\nzapad\u0142a decyzja o budowie nowej fabryki. Zdecydowano, \u017ce najw\u0142a\u015bciwszym b\u0119d\u0105\nobiekty po by\u0142ej niemieckiej fabryce przemys\u0142u lotniczego w Za\u0142omiu. O\ntworzeniu pa\u0144stwowego przedsi\u0119biorstwa pod nazw\u0105: „Szczeci\u0144skie Zak\u0142ady\nWytw\u00f3rcze Materia\u0142\u00f3w Elektrotechnicznych w Budowie” poinformowano w\nzarz\u0105dzeniu ministra przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego w dniu 12 sierpnia 1957 r. Przekazanie\n300 hektarowego terenu przez PZ\u017b nowemu przedsi\u0119biorstwu nast\u0105pi\u0142o 09 listopada\n1957 r. Na pocz\u0105tku produkowano przewody o prostej konstrukcji, z czasem\nwi\u0119kszo\u015b\u0107 produkcji stanowi\u0142y przewody o wysokim stopniu zaawansowania\ntechnologicznego. Uruchomiono szko\u0142\u0119 przyzak\u0142adow\u0105, zacz\u0119to werbowa\u0107\npracownik\u00f3w z kraju. Powsta\u0142 hotel robotniczy, osiedla zak\u0142adowe, przedszkola,\nszko\u0142y, przychodnia, klub fabryczny. W 1960 roku zak\u0142ad zyska\u0142 nazw\u0119 Fabryki\nKabli „Za\u0142om” i pod t\u0105 nazw\u0105 funkcjonowa\u0142 do pocz\u0105tku XXI wieku, z\nkr\u00f3tk\u0105 przerw\u0105 w latach 1976-1979, kiedy nosi\u0142 nazw\u0119 Fabryka Przewod\u00f3w Elektrycznych\n„EMA Za\u0142om”. W lutym 1989 roku, w wyniku fuzji trzech najwi\u0119kszych\nkablowni w Polsce, zak\u0142ad wszed\u0142 w sk\u0142ad grupy „Elektrim – Kable\nPolskie” S.A. Rok 2002 natomiast zaowocowa\u0142 przej\u0119ciem grupy przez\n„Tele-Fonika KFK” S.A. Powsta\u0142a grupa „Tele-Fonika Kable”\nS.A., a sama fabryka w Za\u0142omiu – przyj\u0119\u0142a nazw\u0119 nowej sp\u00f3\u0142ki staj\u0105c si\u0119 jej\nzak\u0142adem produkcyjnym – powsta\u0142 Zak\u0142ad Szczecin.<\/p>\n\n\n\n

 Oko\u0142o 2 km od wsi w\nkierunku D\u0105bia znajduje si\u0119 obelisk po\u015bwi\u0119cony \u017co\u0142nierzom, kt\u00f3rzy zgin\u0119li na\nfrontach I wojny \u015bwiatowej. Jego funkcj\u0119 zmieniono po wojnie na pomnik\nzas\u0142u\u017conych meliorant\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Liczba mieszka\u0144c\u00f3w na przestrzeni lat:<\/p>\n\n\n\n

1747 \u2013 24 mieszka\u0144c\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

1790 \u2013 378 mieszka\u0144c\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

1874 \u2013 493 mieszka\u0144c\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

1939 \u2013 391 mieszka\u0144c\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

2009 \u2013 863 mieszka\u0144c\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

Mapa Za\u0142omia przed 1945 rokiem<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wie\u015b le\u017cy ok. 2 km od jeziora D\u0105bie, przy drodze Lubczyna \u2013 Szczecin, administracyjnie bezpo\u015brednio graniczy z miastem Szczecinem. Nazwa wsi pochodzi od protegowanego genera\u0142a kr\u00f3la Fryderyka II o nazwisku Arnim. Pocz\u0105tkowo teren przeznaczony pod kolonizacj\u0119 nazywa\u0142 si\u0119 Henningshorst i tak\u0105 nazw\u0119 otrzyma\u0142a wie\u015b. Nazwa ta przetrwa\u0142a 20 lat, a potem na rozkaz kr\u00f3la zmieniono … Czytaj dalej \u201eZa\u0142om (do 1945 Arnimswalde)\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,1,2],"tags":[],"class_list":["post-302","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gmina-goleniow","category-uncategorized","category-powiat-goleniowski"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/302"}],"collection":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=302"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/302\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":557,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/302\/revisions\/557"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/historia-zachodniopomorskie.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}