Słajsino ( do 1945 Schloissin )

Wieś jest położona przy drodze wojewódzkiej nr.147 około 11 km od Nowogardu.

Wieś założona na planie regularnej ulicówki. Wieś położona w gminie Nowogard powiatu goleniowskiego. Od XV do połowy XVIII wieku własność rodu von Dewitz. Około 1756 roku doszło do wyprzedaży dóbr rodu von Dewitz. W tym czasie wieś podzielona na dwa majątki. Majątek A zakupiony przez Christopha Ernsta Augusta von Platen w 1762 roku, sprzedany został w 1764 roku Johannowi Danielowi von Reppert (*26.11.1726-+16.02.1800), którego żoną była Amalie Elisabeth von Dewitz(*1732-+26.08.1788). Majątek B posiadał major Stephan Gottlieb von Dewitz. Od 1842 roku majątek w rękach Alberta Herrmanna von Heyden. Od 1862 roku dobra posiada rodzina Redes. W 1870 roku ich majątek obejmował 1772 morgi ziemi a w 1879 roku, kiedy właścicielem był Friedrich Redes dobra liczyły 445,45 ha ziemi. Od początku XX wieku majątek jest własnością hrabiów von Kӧnigsmarck. W 1910 roku ich majątek obejmował 445,45 ha gruntów a w 1928 roku, kiedy właścicielem był Alhart hrabia von Kӧnigsmarck z Hamburga. Majątek obejmował 442 ha gruntów. Posiadali dobra do1945 roku. We wsi pozostałości po majątku ziemskim- park podworski z położonym obok zespołem budynków gospodarczych oraz obok kościoła resztki zespołu dworskiego. W 1939 roku wieś była zamieszkana przez 159 osób w 9 gospodarstwach chłopskich.

Po II wojnie światowej w dawnym majątku urządzono PGR, które w późniejszych latach zostało przejęte przez Stację Hodowli Roślin Ogrodniczych w Osowie i w jego ramach funkcjonowało do 1990 roku.

Na południu wsi znajduje się mały kościół wybudowany w 1737 roku. Kościół jest konstrukcji ryglowej, jednonawowy, bez wyodrębnionego prezbiterium, na planie prostokąta, nakryty dwuspadowym dachem. Przy zachodniej ścianie znajduje się wolnostojąca wieża zbudowana z drewna. Jest ona wyższa od nawy tylko o 17 cm i nakryta jest daszkiem namiotowym. Kościół w latach 1997-1998 przeszedł gruntowny remont.

We wsi znajduje się bezstylowy dwór o powierzchni 350 m2 zbudowany prawdopodobnie w latach 70. XIX w technice ryglowej i przebudowany w latach 20. XX wieku. Budynek był przeznaczony na siedzibę administratora majątku. Jest to budynek parterowy z dwukondygnacyjną facjatą, założony na rzucie prostokąta, kryty dachem dwuspadowym z lukarnami.

Po II wojnie światowej obiekt był wykorzystywany przez PGR na biura i mieszkania pracownicze.

Obecnie budynek opuszczony, w stanie postępującej ruiny.

W sąsiedztwie znajduje się park dworski z drugiej połowy XIX wieku z dwoma stawami i drzewostanem złożonym m.in. z dębów, lip, kasztanowców, wierzby białej, grabu i jesionu wyniosłego.

Przez wioskę przed wojną przechodziła linia kolejowa otwarta w 1903 roku z Nowogardu do Dobrej, zamknięta w 1945 roku.

Mapa Słajsina przed 1945 rokiem

Źródło: wikipedia,własne, Sakralna architektura ryglowa na wsi zachodniopomorskiej- Halina Rutyna,zamkilubuskie.pl,encykopedia.szczecin.pl

Sikorki ( do 1945 Zickerke )

Wieś położona jest w odległości 9 km na północ od Nowogardu, przy lokalnej drodze Grabin-Glicko, nad rz. Wołczenicą.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1274 r. Nazwa wsi na przestrzeni jej dziejów zapisywana była różnie: Czykkerke (1495). Sieker (1618). Zicker (1780), Zickerke (1784). Od średniowiecza Sikorki należały do rodu Cbersteinów, właścicieli rozległych latyfundiów na terenie Ziemi Nowogardzkiej i Dobrskiej. Ich lennikami – niższego stopnia – był ród von Schmeling. W ręku Schmelingów wieś pozostawała do roku 1676, tj. do śmierci Krzysztofa von Schmeling ostatniego męskiego potomka tej linii. Kolejnym panem lennym był Bogusław von Croy, później majątek przejął elektor brandenburski, ostatecznie wszedł w skład dóbr domenalnych.

W pocz. XIX w. miejscowi chłopi mieli status dzierżawców dziedzicznych. Od średniowiecza istniał w Sikorkach kościół (dokładny czas jego budowy nieznany). W 1580 r. do wsi należało 10 łanów; były tu 4 pełnorolne gospodarstwa chłopskie. 1 zagrodniczce. ponadto karczma i kuźnia. Według danych z 1784 r. liczba gospodarstw wynosiła 16, z czego 7 powstało na gruntach rozparcelowanego folwarku, o którym wcześniej źródła nie wspominały. Wśród miejscowej ludności wymienia się też 3 chałupników (w tym kowala), chłopa na gospodarstwie pastora, kościelnego i nauczyciela. Łącznie było tu 25 zagród.

W 2. połowie XVIII w. na miejscu średniowiecznego kościoła wzniesiono nową, ryglową świątynię, do której w 1834 r. dobudowano murowaną wieżę.

W latach 70. XIX w. Sikorki były stosunkowo dużą wsią. Zabudowę stanowiło 125 budynków, w tym 63 mieszkalnych; funkcjonowały; kościół, szkoła, kuźnia oraz jeden bądź dwa wiatraki. W Ogólnej liczbie 55 gospodarstw było 16 pełnorolnych (po ok. 18 ha), źródła wymieniają ponadto zagrodników, chałupników, komorników, pasterzy. Z wsią administracyjnie związane były kolonia Bochlin i folwark Wierzchy. Na przełomie XIX/XX w. założono nowy cmentarz. W 1939 r. w Sikorkach znajdowało się 66 gospodarstw rolnych.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1834 – 354 mieszkańców

1939 – 466 mieszkańców

Mapa Sikorek z 1902 roku

Źródło: wikipedia, własne

Sąpolnica (do 1945 Zampelhagen)

Wieś jest położona przy drodze wojewódzkiej nr 106 Nowogard – Stargard Szczeciński ok.5 km na południe od Nowogardu.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1274 r. Wieś lokowana na prawie niemieckim w XIII w. W 1274 r. weszła w skład posiadłości Ebersteinów i pozostała w ich rękach do 1663 r. W 1772 r. we wsi było 11 dużych gospodarstw i 2 zagrodnicze, a także 3 karczmy. W niespełna 100 lat później, ok. 1870 r. liczba gospodarstw pozostała niezmieniona. Od XVIII wieku kościół w Sąpolnicy, dawniej filia Nowogardu, stał się kościołem parafialnym. W tym czasie działała tu już szkoła. W 1871 r. w Sąpolnicy były 32 budynki mieszkalne, 58 budynków wolnych od podatku i 3 budynki przemysłowe (w tym kuźnia).

Obszar należący do wsi wynosił ok. 700 ha. Na północno-wschodnim krańcu wsi, po południowo-wschodniej stronie drogi (w odległości ok. 100 m od niej) ustawiony był wiatrak.

  Współcześnie zasadniczy układ wsi odpowiada temu co jest na mapie z 1891r. Zmiany zaszły jedynie w obrębie poszczególnych zagród czy budynków. Niestety nie ma we wsi wiatraka.

 Najstarszym i najlepiej zachowanym elementem układu jest – posadowiony na niewielkim wyniesieniu terenu – kościół z cmentarzem. Wieża kościoła stanowi dominantę wysokościową układu.

Kościół z XV w. wzniesiony z głazów granitowych oraz cegły, późnogotycki. Wieża z 1894 r., neogotycka. Dziś to kościół katolicki pw. Św. Maksymiliana Kolbego, który został poświęcony 5 października 1975 roku. Kościół należy do parafii w Nowogardzie.

Przy kościele znajduje się chrzcielnica z przełomu XII/ XIV wieku.

Liczba mieszkańców na przestrzeni lat:

1772 – 82 mieszkańców

1870 – 203 mieszkańców

1939 – 201 mieszkańców

Mapa Sąpolnicy przed 1945 rokiem

Źródło: www.folklor.biz,własne

Ostrzyca (do 1945 Bernhagen)

 Wieś jest położona ok. 8 km na południe od Nowogardu.

Od XV wieku należała do rodu von Dewitz. W XVIII wieku mowa o trzech majątkach. Majątek A należący do Carla Ludewiga von Dewitz z pobliskich Bienic. Majątek B należący wcześniej do rodziny von Dewitz zakupił Bernd Ewald von Manteuffel w 1704 roku. Później dobra dziedziczy jego syn, George Friedrich von Manteuffel a w 1766 roku przejmuje jego syn, kapitan Friedrich Heinrich von Manteuffel. Majątek C posiadał w drugiej połowie XVIII wieku posiadał Joseph Friedrich von Dewitz. W 1910 roku odnotowano 2 majątki– A należący do Ernsta Schwabe liczący 224,55 ha gruntów a majątek B należący do Karla Olbe i liczący 159,89 ha gruntów. W 1928 roku majątek A należący do Ernsta Schwabe liczył 217 ha ziemi a majątek B  należący do Paula Winter liczył 161 ha gruntów. Dzisiaj nadal czytelny układ majątków. Jeden położony na wschodnio-północnym krańcu wsi z dworem i parkiem krajobrazowym. Drugi to położony na wylocie ze wsi w kierunku na Błądkowo a trzeci położony był naprzeciwko kościoła.

Widokówka z kolekcji Wojciech Janda

 We wsi znajduje się kościół zbudowany w 1865 roku oraz cmentarz. Zbudowany z kostki granitowej oraz cegły. Wieża z 1937 r. drewniana o konstrukcji szkieletowej , w roku 1910 oraz w latach 60.XX. częściowo zniszczona pożarami i odbudowana ale w zmienionej formie. Pod koniec XX wieku wieża została rozebrana. Dziś to kościół filialny pw. Zwiastowania NMP. Kościół został poświęcony 25 marca 1956 roku. Należy do parafii w Wierzbięcinie.

Zdjęcie z kolekcji Wojciech Janda

Dziś we wsi mieszka 320 mieszkańców.

Mapa Ostrzycy przed 1945 rokiem

Źródło:wikipedia,własne, www.zamkilubuskie.pl 

Osowo ( do 1945 Wussow )

 Wieś położona jest ok. 10 km na południowy-wschód od Nowogardu

W średniowieczu miejscowość, obejmująca folwark oraz kilka zagród o powierzchni 14 włók, należała do kapituły katedralnej w Kamieniu Pomorskim. Od XVII wieku do 1945 roku wieś była posiadłością rodziny von Dewitzów. W 1628 roku majątek należał do Jobsta i Kurta von Dewitzów. W 1696 roku właścicielem wsi był Friedrich Wilhelm von Dewitz. W 1726 roku majątek należał do Otto Balthasara von Dewitza. W 1747 roku Osowo wraz z Bieniczkami i Wierzbięcinem należało do trzech braci: Augusta Albrechta, Bernda Heinnicha i Stephana Gottlieba von Dewitzów. W 1787 roku dobra w Osowie odziedziczyli trzej bracia: Stephan Werner, Karl Heinrich i Bodo von Dewitzowie. W 1788 roku według porozumienia spadek został podzielony na dwie części. Osowo zostało przydzielone osiadłemu w Meklemburgii Karlowi Heinrichowi von Dewitzowi. W tym czasie powstał skromny klasycystyczny dwór. W latach 1803-1841 właścicielem majątku razem z Bieniczkami był Christian Ludwig von Dewitz. Nowym właścicielem w drodze dziedziczenia został syn Otton Heinrich von Dewitz, prawnik i asesor w Szczecinie, Wrocławiu, Stargardzie i Świnoujściu. Po jego śmierci w 1881 roku majątek przypadł żonie Ottilii. W 1884 roku majątek obejmował 623,53 ha ziemi. W 1886 roku ¾ majątku przypadło jej synowi Gerhardowi von Dewitz. W 1889 roku po ślubie z Anną (z domu Dietze) Gerhard odkupił od matki resztę majątku. W 1894 roku po jego przedwczesnej śmierci na zapalenie płuc majątek przeszedł ręce żony Anny von Dewitz i ich trzech małoletnich synów: Jobsta, Helmuta i Augusta. W 1916 roku Helmut i August zginęli na wojnie. Jobst został prawnikiem. W 1928 roku właścicielem majątku, obejmującego 640 ha ziemi i hodowlę 45 koni, 120 sztuk bydła, 500 owiec i 200 sztuk trzody chlewnej była nadal Anna von Dewitz.

Po II wojnie światowej dawny folwark został upaństwowiony. Od 1945 roku na jego terenie funkcjonował PGR. W 1964 roku utworzono Stację Hodowli Roślin Ogrodniczych podlegającą Wielkopolskiej Hodowli Roślin w Poznaniu.

We wsi znajduje się bezstylowy pałac o powierzchni 1460 m2, zbudowany w XVIII wieku, przebudowany pod koniec XIX wieku i ponownie na początku XX wieku. Obecnie jest to parterowy budynek z użytkowym poddaszem, z ryzalitem zwieńczonym tympanonem, założony na rzucie prostokąta, kryty dachem mansardowym. W 1958 roku budynek uległ pożarowi. W 1964 roku został odbudowany. W tym czasie został zmieniony układ wnętrz. Budynek był remontowany w 1973 roku i w latach 80. oraz 90. XX wieku.

W sąsiedztwie znajdują się zabudowania gospodarcza m.in. stajnia z 1890 roku z wieżą zegarową oraz park dworski z przełomu XVIII i XIX wieku o powierzchni 13 ha (łączy się z parkiem w Bieniczkach) z okazami dębów, cisów, klonów, jaworów, kasztanowców czerwonych, modrzewia europejskiego, buków pospolitych i czerwonych.

Park (występujący w dokumentach WKZ pod nazwą Park Bieniczki-Osowo) założony został na przełomie XVIII i XIX wieku. Współcześnie czytelna pozostała kompozycja założenia z alejkami, polanami i stawami. Zachowany został także cenny starodrzew (głównie dęby i buki). Południowo-wschodnia granica parku ogrodzona jest murem żelbetonowym.

Mapa Osowa przed 1945 rokiem

Źródło: www.folklor.biz., własne encyklopedia.szczecin.pl,www.zamkilubuskie.pl

Orzesze ( do 1945 Neu Düsterbeck )

 Wieś leży ok.7 km na północ od Nowogardu.

Mieszkańcy do 1945 roku podlegali pod Urząd Stanu Cywilnego w Żabowie ( Groß Sabow ). A podlegali pod parafię w Wołowcu ( Döringshagen )

Brak danych historycznych.

W 2006 roku wieś liczyła 70 mieszkańców.

Mapa Orzesza przed 1945 rokiem

Orzechowo ( do 1945 Düsterbeck )

Wieś jest położona ok. 7 km na północ od Nowogardu

     Wzmiankowana w 1274 roku kiedy biskup kamieński Hermann hrabia von Gleivhen podarował wieś hrabiemu Otto von Eberstein z Nowogardu. Po śmierci ostatniego z rodu w 1663 roku dobra przejął książę Ernst Bogislav von Croy. Po jego śmierci domena państwowa. W 1752 roku własność kapitana Erdmanna Christiana von Ramel. W 1766 roku majątek w rękach porucznika Caspara Friedricha von Schwan. Prawdopodobnie w tym czasie doszło do podziału wsi na 3 majątki: A należące do wspomnianego porucznika von Schwan, B do kapitana Johanna Alexandra von Normann(1780). W 1777 roku właścicielem majątku C był Johann Adolph von Lockstädt. W XIX wieku scalenie dóbr. W 1787 roku właścicielem majątku został Gottlob Andreas von Waldemann. W 1806 roku dobra odziedziczył syn Gottloba, Friedrich Wilhelm von Waldemann. Kolejnym właścicielem został Johann Friedrich Steffenhagen. Od 1847 roku majątek w posiadaniu Friedricha Johanna Philipa Sigismunda von Eisenhart-Rothe. Obejmował wtedy 1594 akrów ziemi. W 1879 roku właścicielem był Sigismund von Eisenhart-Rothe a dobra obejmowały 403,14 ha ziemi. W latach 1890-91 dobra zostały podzielone. W 1910 roku majątek obejmował 179,10 ha gruntów i należał do rodziny Fredrich, część liczącą 179 ha posiadał Hermann Friedrich von Eisenhardt-Rothe.  W 1928 roku był własnością Herrmanna Fredrich i obejmował 180 ha gruntów. Ostatnim właścicielem majątku b liczącego 197 ha gruntów był Hans Friedrich von Eisenhardt-Rothe.

Kościół powstał na przełomie XV i XVI w. z głazów narzutowych , przebudowany na początku XVII w. Wieża z połowy XIX w. o konstrukcji szkieletowej drewnianej, odeskowana. W roku 1878 powstało ceglane prezbiterium i ceglany szczyt wschodni.Dziś to kościół filialny pw. św. Józefa, należy do parafii w Sikorkach.
Poświecono go 19 grudnia 1945 roku.

fot. Kościół rok 1932

W zachodniej części wsi pozostałości po założeniu dworsko-parkowym: ruina dworu, park krajobrazowy oraz resztki budynków gospodarczych. Dwór zbudowany na początku XIX wieku, rozbudowany pod koniec XIX wieku. Eklektyczny z elementami neogotyku, składający się z dwóch połączonych budynków. Starszy kryty dachem dwuspadowym, nowszy dwukondygnacyjny przypominający swoim wyglądem zameczek. Po 1945 roku przeznaczony na mieszkania. Obecnie częściowo zamieszkany. W sąsiedztwie park krajobrazowy oraz zabudowania gospodarcze.

Mapa Orzechowa przed 1945 rokiem

Źródło: własne , www.zamkilubuskie.pl, www.kuria.pl

Olchowo ( do 1945 Wollchow )

Wieś leży około 6 km na zachód od Nowogardu przy drodze krajowej nr.6.

We wsi znajduje się XIX-wieczny kościół oraz kamienna droga prowadząca nad jezioro.

W XVIII wieku wieś podzielona na 3 własności: jedna należała do rodziny von Dittmarsdorf. Dnia 11. 07 1735 roku porucznik Heinrich Adolph von Dittmarsdorf sprzedaje swój majątek majorowi Carlowi Ernstowi von Rottenburg. Po nim dobra dziedziczy jego syn Friedrich Ernst von Rottenburg. Drugi majątek posiadała rodzina von Lockstedt. Dnia 28.09.1754 roku major Adolph Heirnich von Lockstedt kupił dobra od Friedricha Ernsta von Rottenburg. Trzecia część gruntów należała do miasta Nowogard. Od trzeciej dekady XIX wieku majątek w posiadaniu rodziny Schmeling. W 1870 roku majątek obejmował 409 akrów ziemi, a w 1879 roku dobra obejmowały 146,44 ha gruntów a właścicielem był Ferdinand Schmeling. W 1910 roku majątek obejmował 146,44 ha gruntów a w 1928 roku majątek obejmował 160 ha gruntów i należał do Paula Schmeling. W zachodniej części wsi położony był niewielki majątek ziemski. W skład założenia wchodził dwór, budynki gospodarcze oraz park krajobrazowy.

Na wieży kościoła znajduje się dzwon ufundowany przez mieszkańców Olchowa.

Na obrzeżach wsi znajduje się cmentarz ewangelicki. 

We wsi mieszka na dzień dzisiejszy 240 osób.

Mapa Olchowa przed 1945 rokiem

Źródło: wikipedia,własne,www.zamkilubuskie.pl